Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kóp másele – bir sheshim
Bilim júıesi ozyq elderde mektepter bir aýysymda ǵana jumys isteıdi. Bul oqýshylardyń baǵdarlamadan bólek qosymsha ózin damytý úıirmelerine jer-jerge qatynamaı, sol óz oqý oshaǵynda qatysýyna jaǵdaı jasaıdy. Elimizde áli kúnge úshaýysymdy mektepter máselesi kún tártibinen túspeı tur.
Odan qaldy, apatty jaǵdaıdaǵy oqý oshaqtary bar. Bul jaıttan taǵy bir másele týyndaıdy. Bilim sapasyn syrttaı baǵalaıtyn halyqaralyq zertteýlerdiń nátıjesi kórsetkendeı, elimizdegi aýyl oqýshylary bilim sapasy boıynsha qaladaǵy qurdastarynan 1-1,5 jylǵa artta qalyp keledi. О́ıtkeni keıbir shalǵaıdaǵy mektepterdiń hali – múshkil. Osynshama kóp máseleniń sheshimi retinde «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy júzege asyrylyp jatyr. Áli joba tolyqqandy máresine jetpedi, degenmen ázirdiń ózinde paıdalanýǵa berilip úlgergen mektepterdiń úlgisi men keıbir qolda bar kórsetkishterge qarap, istiń barysyn baǵamdaýǵa bolatyndaı.
Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev osy Tamyz konferensııasynda: «Keleshek mektepteriniń» qurylysy tyń ózgeristerge úlken qozǵaý salyp, bilim salasynyń qarqyndy damýyna jol ashty. Bul bastamalar osy jyldary elimizdegi úsh aýysymdy mektepterdiń sanyn 4 esege, apatty jaǵdaıdaǵy mektepterdi 2 esege, oqýshy ornynyń tapshylyǵyn 4 esege azaıtty», dep málimdedi.
Al aýyl mektepterine qatysty jaǵdaıdy qanshalyqty jaqsardy? Bul suraǵymyzǵa Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan: «Prezıdenttiń tapsyrmasymen iske asyrylyp jatqan «Keleshek mektepteri» jobasy – qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty joıýǵa, turǵylyqty jerine qaramastan, zaman talabyna saı jaǵdaıda sapaly bilim alý múmkindigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan strategııalyq bastama. Jobanyń maqsaty – elimizdiń barlyq óńirinde kez kelgen balaǵa qoljetimdi jańa formattaǵy bilim berý uıymdaryn qurý, joǵary sapaly bilim berý standarttaryn jappaı engizý arqyly, ár balanyń jan-jaqty damýyna jáne óz áleýetin tolyq ashýǵa teńdeı múmkindikter jasaý. Osy maqsatta keleshek mektepterdiń jartysyna jýyǵy aýyldyq eldi mekenderde salynyp jatyr. Sonyń nátıjesinde 200 myńnan astam aýyl balasyn zaman talabyna saı jaıly bilim berý ortasymen qamtamasyz etý josparlanǵan», dep jaýap berdi.
San men sapa
Áýel basta joba aıasynda 2026 jylǵa deıin 460 myń oqýshy ornyna arnalǵan 217 jańa formattaǵy mektep salý josparlanǵan. Búginge deıin jańa formattaǵy 128 mektep salynyp úlgerdi. Al 2025 jyl sońyna deıin taǵy 89 mekteptiń qurylysy aıaqtalyp, iske qosylady. Sonyń ishinde zamanaýı jabdyqtalǵan mektepterdiń 40 paıyzdan kóbi aýyldyq eldi mekenderge tıesili.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń deregine súıensek, keleshek mektepterdiń basty artyqshylyǵy – onda oqýshylarǵa qolaıly bilim berý keńistiginiń jasalýy. Bul mektepterdiń kólemi tıptik jobalarǵa qaraǵanda 15-20%-ǵa úlken, al tehnıkalyq jaraqtanýy jaǵynan 4 esege artyq. Biz barǵan Astanadaǵy №115 «Keleshek mektebinde» robottehnıka kabınetteri, STEM-zerthanalar, horeografııa zaldary, koýorkıng aımaqtary, 4 sport zaly bar, zamanaýı pándik kabınetter, alǵashqy áskerı daıyndyq úshin arnaıy ashyq alańdar qarastyrylǵan. Barlyq mektep sońǵy úlgidegi jıhazdarmen jáne oqý qural-jabdyqtarymen jabdyqtalyp, árbir oqý kabıneti úshin qajetti tehnıkalyq quraldar jıyntyǵy qamtamasyz etilgen. Bunyń barlyǵy ustazdardyń jumysyn jeńildetip, oqýshylardyń bilim sapasyn kóterýge múmkindik beredi. Qarym, qabiletine qaramastan, kez kelgen balaǵa jaǵdaı jasalǵan, onyń ishinde erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar úshin de jeke sanıtarlyq bólmeler, keń kabınetter, jedelsaty, pandýstar, arnaıy belgiler, psıholog, logoped jáne defektolog kabınetteri qarastyryldy.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Shyn máninde, osy kúni balasyn mektepke jibergen ár ata-ana janyn shúberekke túıip otyrady. Sebebi onyń bir nársege urynyp qalýynan, jazataıym jaǵdaılardan qaýiptenedi. Keleshek mektepterindegi kúsheıtilgen qaýipsizdik rejimi bul turǵyda kúdikti seıiltedi. Bulaı deýimizge ulttyq joba aıasynda salynǵan mektepterde sapaly beınebaqylaý jáne ǵımaratqa kirip-shyqqandardy qadaǵalaý júıelerdiń bolýy túrtki bolyp otyr. Osyǵan qosa bastaýysh jáne joǵary synyptar bólek-bólek bloktarda oqıdy. Bul balanyń qaýipsiz ári jaıly ortada bilim alýyna baǵyttalǵan.
Bilim men tárbıe
«Keleshek mektepterindegi» tárbıe týraly suraǵanymyzda, Oqý-aǵartý mınıstriniń orynbasary Edil Ospan: «Muǵalimder ınteraktıvti tehnologııalar men pándik zerthanalardy qoldana otyryp, ár oqýshynyń qyzyǵýshylyǵy men qabiletine qaraı tulǵalyq damýyna jol ashady. Bilim berýde Prezıdent belgilegen «Adal azamat» tujyrymdamasynyń negizinde oqýshylardy ádildikke, eńbekqorlyqqa, adamgershilikke baýlıtyn qundylyqtar júıesi qalyptasqan. Mekteptegi bilim berý úderisi tek oqytý emes, ómirge beıimdeý, jaýapkershilik sezimin oıatýǵa, qoǵamdyq sanany damytýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq balalardyń boıynda ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý, qorshaǵan ortany qorǵaý, resýrstardy únemdi paıdalaný sııaqty jaýapkershilikti seziný daǵdylaryn damytýǵa erekshe mán beriledi. Osy qaǵıdalar Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» ıdeıasyn balalarǵa mektep kezinen sińirýdi kózdeıdi», dep jaýap berdi.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, «Keleshek mektepterinde» erte jastan kásibı baǵdar berýge aıryqsha kóńil bólinedi. Bul jobanyń negizgi basymdyqtarynyń biri sanalady. Máselen, bastaýysh synyptarda túrli mamandyq ıelerimen kezdesýler uıymdastyrylady. 7-synyptan bastap tereńdetilgen beıindi oqytý, tálimgerlik júıesi jáne jeke bilim berý kýrstary engiziledi.
«Bul úderisti tıimdi úılestirý jáne basqarý maqsatynda «Mansap kompasy» atty arnaıy sıfrlyq platforma ázirlenip jatyr. Platforma oqýshylarǵa bolashaq kásibı baǵytyn jáne ári qaraıǵy bilim berý jolyn sanaly túrde tańdaýǵa kómektesedi. Oqýshylardy eńbekke baýlý jáne shyǵarmashylyq áleýetin damytý maqsatynda mektepterde ámbebap sheberhanalar men stýdııalar, sondaı-aq bastapqy kásibı bilim berýge arnalǵan arnaıy jabdyqtalǵan kabınetter qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, tigin, aspazdyq, aqparattyq tehnologııa (IT), aǵash sheberhanasy jáne basqa da baǵyttar boıynsha oqý bólmeleri qajetti zamanaýı jabdyqtarmen tolyq qamtylǵan», deıdi E.Ospan.
Kásibı damý ortasy
Oqýshylardyń jaqsy mektepke barǵysy keletini sekildi, muǵalimder de sabaǵyn ózi qalaǵandaı deńgeıde ótkizýge jaǵdaı jasalǵan zamanaýı bilim uıasynda jumys isteýdi qalaıtyny zańdylyq. Osy rette keleshek mektepteri izdenimpaz, árdaıym ózin damytýǵa umtylyp júretin pedagogterge laıyq orta tabýǵa sep bolatyndaı. Sebebi mınıstrlik málimdegendeı, ulttyq jobanyń basty mindetteriniń biri – jańa tehnologııalar men ádisterdi tıimdi qoldana alatyn bilikti muǵalimdermen qamtamasyz etý. Bul mektepterdegi pedagogterdiń kásibı damý úderisin úzdiksiz júrgizý maqsatynda muǵalimderge arnalǵan jańa pedagogıkalyq tásilder, zamanaýı ádistemeler men sıfrlyq quraldardy meńgerýge baǵyttalǵan baǵdarlama ázirlengen. Búginde 3 000-nan asa keleshek mektep muǵalimi muǵalim biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótti. Aldaǵy ýaqytta basym baǵyttar boıynsha barlyq pedagog oqytýmen qamtylmaq. Sonymen qatar qazirgi zaman talabyna saı, zamanaýı oılaıtyn, qajetti bilim men qabiletke ıe jas muǵalimderdi tartý úshin mektepterdiń basshylyǵy men jetekshi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda arnaıy yntymaqtastyq ornatylyp jatyr. Bul – Keleshek mektepterine arnaıy daıyndalǵan muǵalimder keledi degen sóz.
Endi birizdi, júıeli bolýy úshin ulttyq joba aıasynda salynǵan mektepterdi basqarýdyń jańa modeli daıyndaldy. Qyrkúıekten bastap model is júzinde engizile bastaıdy, al ádistemelik qoldaýdy Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy qamtamasyz etedi. Al dırektorlardy taǵaıyndaý kezinde «Bilim berý salasyndaǵy 1000 ózgeris kóshbasshysy» jobasyna qatysqan úmitkerlerge basymdyq beriledi. Bolashaqta bul mektepter modeli elimizdegi barlyq jalpy bilim beretin mektebiniń damýyna negiz bolmaq. Pysyqtalǵan standarttar, ádistemeler, jáne basqarý sheshimderi búkil respýblıka boıynsha taratylady.
