Qaraǵandyda jáne jaqyn aımaqtarda kólik ınfraqurylymyn sıfrlandyrý men qaýipsizdik deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar ınnovasııalyq joba iske qosyldy. Osyndaı ozyq bastamalar, zamanaýı tehnologııalar jol sapasyn baqylaý, kólik qozǵalysyn ońtaılandyrý jáne jol qozǵalysy erejeleriniń saqtalýyn qamtamasyz etýge baǵyttalyp otyr. Máselen, joldardyń jaı-kúıin avtomatty túrde baqylaıtyn «JoLScan» qanatqaqty júıesiniń iske qosylǵany – mańyzdy jańalyqtardyń biri. Júıe kompıýter arqyly beınetirkegishtegi jazbany taldap, jol tósemindegi aqaýlardy anyqtaıdy jáne olardy vektorlyq belgiler arqyly salystyryp, kartaǵa túsiredi. Iаǵnı «JoLScan» júıesi joldaǵy problemalyq ýchaskelerdi jedel anyqtaýǵa jáne jol sapasynyń ınteraktıvti kartasyn qalyptastyrýǵa múmkindik berip otyr. Jańa júıeniń kómegimen búginge deıin 200 shaqyrymnan astam jol qamtylyp, 500-den astam oı-shuńqyr tirkelgen. Sonymen qatar shuǵyl jóndeý qajet bes aımaq anyqtalǵan.
«Jol qozǵalysyn basqarý júıesi» jobasy aıasynda ıntellektýaldy baǵdarshamdar da jumys istep tur. Júıe jol qıylystaryndaǵy kólik aǵyndaryn naqty ýaqyt rejiminde baqylap, qozǵalys jaǵdaıyna qaraı baǵdarsham jaryǵyn avtomatty túrde retteıdi. Eger basqa baǵytta kólik bolmasa, onda kóligi kóp joldyń jasyl túsi janyp tura beredi. Osylaısha, «Aqyldy» baǵdarshamnyń arqasynda kólik keptelisi azaıyp otyr. Qazir Qaraǵandy qalasynda 206 baǵdarsham bar, onyń ishinde 10-y ıntellektýaldy júıemen jabdyqtalyp, mańyzdy degen jol qıylystaryna ornatylǵan.
Byltyrdan beri Qaraǵandy jáne Temirtaý qalalarynda «Qaýipsiz qala» jobasy aıasynda «Jaıaý júrginshiler ótkeli» apparattyq-baǵdarlamalyq kesheni de iske qosyldy. Táýlik boıy jumys isteıtin, ozyq kameralarmen jabdyqtalǵan keshen kez kelgen aýa raıynda kólik quralyn, jaıaý júrginshini, memlekettik tirkeý nómirin jáne olardyń qozǵalys traektorııasyn taný múmkindigine ıe. Jınaqtalǵan málimetter avtomatty túrde óńdeý ortalyǵyna jiberilip, jol qozǵalysy erejelerin buzý faktileri boıynsha dáleldemelik baza qalyptasady. Sonymen qatar bet álpetti taný júıesi de jumys isteıdi. Bul júıe stasıonarlyq baqylaý kameralarymen jáne polısııa qyzmetkerleriniń mobıldi jetondarymen biriktirilgen. Búginde barlyǵy 83 qurylǵy jumys istep tur. Jyl basynan beri osy júıelerdiń kómegimen izdeýdegi 268 azamat anyqtalyp, ustalǵan.
Qaraǵandyda qolǵa alynǵan bul bastamalar – kólik ınfraqurylymyn sıfrlandyrý jáne qaýipsizdikti arttyrý salasyndaǵy eleýli qadam. Atalǵan «aqyldy» júıeler jol sapasyn jaqsartyp qana qoımaı, turǵyndardyń ómir sapasyn arttyrýǵa, kólik qozǵalysyn tıimdi basqarýǵa, quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alýǵa aıtarlyqtaı yqpalyn tıgizedi. Qaraǵandy oblysynda áleýmettik salada da tehnologııa kómegimen «Azyq-túlik baǵasyn monıtorıngteý» jobasy sátti júzege asyp otyr.
«Memleket basshysy Joldaýda jasandy ıntellektini ekonomıkanyń barlyq salasyna engizý jáne jappaı sıfrlandyrý mindetin qoıdy. Osy maqsatta óńirde halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa, áleýmettik turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birqatar mańyzdy joba júzege asyrylyp jatyr» deıdi Aqparattandyrý, memlekettik qyzmetter kórsetý jáne arhıvter basqarmasynyń basshysy Konstantın Ilnıskıı.
Jańa júıe áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn avtomatty túrde anyqtap, qun rettiligin taldaıdy. Neırondyq jeli derekterdi óńirdegi saýda jelileriniń saıtynan jınaıdy. Alynǵan aqparat jedel sholýlar men taldamalyq esepter túrinde usynylady, bul baǵa ózgeristerinen, jalpy naryq baǵamynan habardar bolýǵa múmkindik beredi.
«Búginde janar-jaǵarmaı baǵasyn avtomatty jınaý, baqylaýǵa alynatyn taýarlar tizimin keńeıtý, sondaı-aq barlyq saýda núktesi men taýar túrlerin qamtýǵa múmkindik beretin kassalyq chekter derekterin ıntegrasııalaý jumysy júrgizilip jatyr. Bul naqty ortasha tutynýshylyq sebetti qalyptastyrýǵa jol ashady» deıdi Konstantın Ilnıskıı.
«Taza Qazaqstan» ulttyq jobasy aıasynda qalalar men eldi mekenderdegi jasyl jelekti túgendeýge arnalǵan mobıldi qosymsha ázirlendi. Mobıldi qosymsha men serverlik platforma arqyly aǵashtardyń fotosy, koordınatasy, sıpattamasy tirkelip, jasandy ıntellektimen óńdeledi. Bul sheshim tabıǵatty qorǵaý sharalaryn sıfrlyq deńgeıge kóterip, esep júrgizýdegi adam eńbegin qysqartady. Jobanyń qorytyndy esebi bıyl jeltoqsanda usynylady.
Qaraǵandy oblysynda IT-bilim júıesi joǵary deńgeıde jolǵa qoıylǵan. Jetekshi joǵary oqý oryndary – Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti, akademık E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy Ulttyq ýnıversıteti, Qaztutynýodaǵy Qaraǵandy ýnıversıteti, sondaı-aq 50-den astam kolledj jyl saıyn IT baǵytynda shamamen 600 túlek daıarlap shyǵarady. Munymen qosa, «Terrıkon alqaby» IT-haby bilim uıymdarymen tyǵyz baılanysta jumys júrgizip keledi. Qazir ýnıversıtettermen, kolledjdermen 30 memorandým jasalǵan, 9 oqý ornynda 500-ge jýyq stýdenttiń qatysýymen 10-nan astam is-shara ótkizilgen, jasandy ıntellekt, baǵdarlamalaý jáne sıfrlyq saýattylyqtan mamandandyrylǵan dárister men kýrstar ótip jatyr. Budan stýdentter teorııalyq bilimin naqty praktıkalyq daǵdylarmen ushtastyra otyryp, zamanaýı tehnologııalarmen erte tanysady.
2025–2026 oqý jylyna arnalǵan «TechOrda» baǵdarlamasy aıasynda «Terricon School» IT-mektebi 36 grant ıelendi. Bul – óńirdiń IT-maman daıarlaý áleýetin arttyratyn mańyzdy qadam. Jasandy ıntellekt baǵytyndaǵy 10 startap arnaıy bıznes baǵdarlamalar ázirlep, óz jobalaryn damytýǵa múmkindik aldy. Bul startaptar óńirlik ekonomıkany sıfrlandyrýǵa serpin berip, ınnovasııalyq kásipkerlikti damytýǵa úles qosyp jatyr. Aýyl jastaryna da IT-bilim beriledi. Aýyldardan 80-nen astam jas IT jáne jasandy ıntellekt negizderin oqıdy. Sonymen birge IT-hab aımaǵynda 15-ten astam oqytý is-sharasyn ótkizý josparlanyp otyr.
Qysqasy, Qaraǵandy oblysynda jasandy ıntellekt pen IT salasy baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar óńirdiń ınnovasııalyq áleýetin kóteredi.
Qaraǵandy oblysy
