Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Ári oqıdy,ári eńbek etedi
Osy qurysh bilek mamandardy daıarlaıtyn kolledjder kóbine ýnıversıtetterdiń tasasynda qalyp qoıady. Al shyn máninde, óndiris, qurylys, aýyl sharýashylyǵy men qyzmet kórsetý salalarynda naǵyz sheber mamanǵa degen suranys eshqashan azaıǵan emes. Jalaqysy da keıbir joǵary bilimdi qyzmetkerlerden kem túspeıdi. Qoǵamda jumysshy mamandyǵyna degen kózqaras ózgerse deımiz. Sonda ǵana jastardyń da osy salaǵa qyzyǵýshylyǵy arta túspek.
Qazir elimizde 772 kolledj jumys isteıdi, onda 550 myń stýdent oqıdy. Bıylǵy oqý jylynan bastap 9-synyptardyń túlekteri suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha tegin bilim alady. Bul rette memlekettik tapsyrystyń 70%-y tehnıkalyq mamandyqtarǵa baǵyttalǵan.
Saladaǵy taǵy bir mańyzdy jańalyq – dýaldy oqytý júıesiniń keńinen engizilip jatqany. Osy arqyly stýdent teorııany meńgerip qana qoımaı, kásiporynda naqty tájirıbeden ótedi. Oqý úderisi eki ortada, ıaǵnı kolledj ben óndiriste qatar júredi. Munyń birneshe artyqshylyǵy bar. Atap aıtsaq, teorııa men tájirıbe qatar meńgeriledi.
Stýdent alǵan bilimin birden is júzinde qoldanyp, kásibı daǵdysyn shyńdaıdy. Odan bólek, stýdenttiń jumysqa beıimdelýi jeńil bolmaq. О́ıtkeni bilim alýshy oqý barysynda-aq eńbek tártibi men óndiris mádenıetine úırenedi. Sodan soń túlektiń eńbek ótili bolady. Kolledj bitirgen kezde qolynda tájirıbesi bar maman retinde jumysqa ornalasady. Bul júıe jumys berýshige de tıimdi. О́ıtkeni kásiporyn ózine qajetti mamandy aldyn ala daıarlap, bolashaq kadr qoryn jasaqtaıdy. Kóptegen mekeme tájirıbeden ótýshilerge eńbekaqy nemese shákirtaqy tólep otyrady. Osylaısha, dýaldy oqytý – «oqı júrip, jumys isteýdiń» tıimdi joly. Ol túlektiń eńbek naryǵyna daıyn bolýyn ǵana emes, jumys berýshiniń de senimin arttyrady.
«Qazir kolledjderdiń 72%-na dýaldy oqytý engizildi. Dýaldy oqytýǵa
18 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary 130 myńnan astam kolledj stýdentterine tájirıbeden ótýge múmkindik beredi», dedi Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim departamentiniń dırektory Áset Ǵarıfollauly.
Iá, qolynan is keletin adamǵa eńbek naryǵynda árdaıym oryn bar. Tehnologııa damyǵanymen, adam qolynyń sheberligi men kásibıligine suranys eshqashan tómendegen emes. Jas mamandar joǵary jalaqy tóleıtin, turaqty jumysy bar kásipti meńgerýge umtylady.
Astana qalasyndaǵy Joǵary kólik jáne kommýnıkasııa kolledjiniń dırektory Birlik Erkinulynyń aıtýynsha, jastardy eńbekke erte aralastyrý olardyń kásibı turǵyda tez jetilýine jáne naryqta óz ornyn tabýyna zor múmkindik beredi.
«18 jasqa tolǵan stýdentter úshinshi kýrstan bastap óndiristik tájirıbege shyǵyp, aıyna 300 myń teńgege deıin tabys taba alady. Bul kolledjdegi mamandyqtarǵa degen suranystyń joǵary ekenin kórsetedi. Tipti keıbir kompanııalar úzdik stýdentterdi iriktep, birden jumysqa qabyldasa, keı jaǵdaıda búkil topty tolyqtaı jumysqa alady. Máselen, 2023 jyly túlekterdiń 80%-y, ótken jyly 83,5%-y, al bıyl 84%-y turaqty jumysqa ornalasqan. Jalpy, kolledjge jyl saıyn shamamen 550 stýdent qabyldanady.
2023 jyly – 554, byltyr – 559, al osy jyly 575 stýdent qabyldandy. Oqý úderisiniń ereksheligi – birinshi kýrsta stýdentter negizinen mektep baǵdarlamasyndaǵy pánderdi meńgerip, ekinshi semestrden bastap kásibı baǵyttaǵy sabaqtarǵa kóshedi. Bul kezeńde olar mamandyqtyń qyr-syrymen tanysyp, qaı salada jumys isteı alatynyn anyqtaıdy», deıdi ol.
Kolledj basshysynyń aıtýynsha, joǵary kýrsqa ótken soń, 18 jasqa tolǵan stýdentterdiń kóbi naqty óndiristik tájirıbege shyǵady. Máselen, kolledj stýdentteri Astana jol dıstansııasynda tájirıbeden ótip, keıin turaqty jumysqa ornalasyp jatqan kórinedi. Tájirıbe kezeńinde alǵashqy aıda 150 myń teńge, kelesi aıda 300 myń teńgege deıin eńbekaqy alady. Osylaısha, stıpendııasymen qosa eseptegende stýdenttiń aılyq tabysy 350 myń teńgege jetedi. Bul – jastar úshin úlken múmkindik. Sebebi olar oqý ornynda júrip-aq turaqty tabysqa qol jetkizip, óz mamandyǵy boıynsha eńbek jolyn erte bastaıdy.
Jastardy qanattandyratyn baǵdarlama
Astanadaǵy Qoǵamdyq tamaqtandyrý jáne servıs kolledjiniń túlegi
Erkebulan Serikbaıulynyń aıtýynsha, kolledjde alǵan bilim men tájirıbe túlekterge birden eńbekke aralasyp, turaqty tabys tabýǵa jol ashady.
«Bala kezimnen naýbaıshylyqqa qyzyǵyp, osy salada ózimdi jetildirip kelemin. Qazir stýdentterge nan ónimderin ázirleýdi úıretemin. Kolledjde alǵan bilimimniń arqasynda Shveısarııa, Polsha, Italııa, Túrkııa sııaqty elderde ótken baıqaýlarǵa qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe boldym. Álemniń jeti memleketin sharladym. Qazir shákirtterimdi halyqaralyq deńgeıdegi jarystarǵa daıyndap jatyrmyn. Bul mamandyq eshqashan suranysyn joǵaltpaıdy. Máselen, bizdiń túlekter oqýyn aıaqtaǵan soń birden jumysqa ornalasyp, 500 myń teńgeden joǵary jalaqy alady. Al jańa tehnologııalardy meńgergender budan da kóp tabys taba alady. Eń bastysy – kolledj tek bilim berip qana qoımaı, óndiriste tájirıbeden ótýge múmkindik jasaıdy. Sondyqtan búgin kolledjge kelgen jas – erteń turaqty jumysy bar, kásibı mamanǵa aınalady», deıdi ol.
Tipti elimizde kolledj stýdentterin qoldaıtyn jaqsy baǵdarlamalar da barshylyq. Buǵan Astana qalasyndaǵy Joǵary kólik jáne kommýnıkasııa kolledjine barǵan saparymyzda anyq kóz jetkizdik. Bilim alýshylarmen suhbattasý barysynda Búrkit Erasyl esimdi stýdent kolledjdegi múmkindikter týraly aıta kelip, «Basqalar 41 000 teńge stıpendııa alsa, biz aı saıyn
80 000 teńge shákirtaqy alamyz. «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasy tórtjyldyq oqýymyzdy tolyq qamtamasyz etedi. О́zim Mańǵystaýdan keldim. Jataqhana da tegin. Jol shyǵynyn da jiberýshi tarap kóteredi», degen edi.
Atalǵan baǵdarlamanyń jetekshisi Nazerke Dabyldyń aıtýynsha, kolledj 9-synypty aıaqtaǵan oqýshylarǵa sapaly bilim alyp, tańdaǵan mamandyǵy boıynsha jaqsy tájirıbe jınaqtaýyna múmkindik beredi.
«Kolledj – jastar úshin naǵyz áleýmettik baspaldaq. Stýdentter qysqa ýaqytta mamandyq alyp shyǵyp, óz bolashaǵyna senimdi qadam basa alady. Birinshi kýrstan bastap-aq tájirıbege aralasyp, túrli jumys oryndarynda ózderin synap kóredi, jaýapkershilikke úırenedi. Kolledjdiń artyqshylyǵy sol, balalarǵa túrli baǵytta damýǵa múmkindik beredi, ıaǵnı bireýler birden eńbek naryǵyna shyǵady, endi biri joǵary oqý ornynda bilimin jalǵastyrady. Bul jastar úshin de, eńbek naryǵy úshin de tıimdi dep oılaımyn. Qazir «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda myńǵa jýyq bala elimizdiń úzdik kolledjderinde bilim alyp jatyr. Byltyr jáne bıyl eki júzden asa túlek oqýyn támamdady. Olardyń jartysy jumysqa ornalassa, qalǵany joǵary oqý oryndarynda bilimin jalǵastyryp júr. Keıde ýnıversıtet bitirgen jastar uzaq ýaqyt jumys taba almaı júredi. Al bizdiń balalar kýratorlardyń kómegimen jumysqa ornalasyp, kásibı damýǵa múmkindik alady. Baǵdarlamaǵa qatysýshylar arasynda tehnıkalyq jáne IT-mamandyqtarǵa suranys erekshe. Bıyl «Jarqyn bolashaq» boıynsha oqýǵa túsken talapkerlerdiń 80%-y tehnıkalyq mamandyqtarda bilim almaq», deıdi Nazerke Dabyl.
Búginde baǵdarlama boıynsha elimizdegi 60-tan asa kolledjben ekijaqty memorandým qabyldanǵan. Nazerke Dabyldyń aıtýynsha, oqý oryndary jumys berýshilermen jaqsy baılanys ornatqan, stýdentterdi birinshi kýrstan bastap tájirıbege jiberip, oqý ozattaryna myqty kásiporyndarǵa jumysqa ornalasýǵa kómektesedi.
