Ortalyq Azııaǵa úlgi bolarlyq tájirıbe

Basqosýdyń maq­saty – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qo­ǵam­dyq kelisim men tatýlyqty nyǵaı­týdaǵy tájirıbesin talqylap, Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdyń jańa múmkindikterin aıqyndaý. Jıynda ultaralyq dostyqty saqtaý baǵy­tynda paıda bolǵan úlgiler saralanyp, memleketaralyq qarym-qatynastardyń jańa qyrlary sóz boldy.

Alqaly jıynnyń shymyldyǵyn túrgen «Dўstlık» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Ikramjan Hashımjanov konferensııanyń mańyzdylyǵyna jan-jaqty toqtala kelip: «Qazaq­stan halqy Assambleıasy – tatý­lyqtyń temirqazyǵy ári Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy altyn kópir. Osy mıssııasyn áli de abyroımen atqara beretinine senimimiz kámil», dedi.

Budan keıin Qazaqstan halqy Assambleıasy Hatshylyǵynyń sektor meńgerýshisi Qaırat Baımol­dınov sóz aldy. Ol Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev Assambleıa­nyń HHHII sessııasynda beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý jóninde naqty mindetter júktegenin, búgingi konferensııa sol mindetterdi júzege asyrýdyń bir kórinisi ekenin atap ótti.

Jıyn barysynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń óńirlik ıntegrasııany damytýdaǵy róli men jas urpaqtyń rýhanı-adamgershilik qundylyqtaryn qalyptastyrýdaǵy orny baıandaldy. Sondaı-aq taraptar ǵylym men bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq máselelerin keńinen talqylady. Kórshiles О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan elderinen kelgen delegasııa ókilderi dostyq pen kelisimdi nyǵaıtý jolyndaǵy tájirıbelerimen bólisti.

Baıandamashylar Ortalyq Azııa­daǵy etnos ókilderiniń birligin nyǵaıtý óńirlik turaqtylyqtyń temirqazyǵy ekenin atap ótti. Is-sharaǵa qatysýshylar mádenı baılanystardy arttyrýdyń jańa qyrlaryn, kórshi jatqan elder arasyndaǵy seriktestikti bekitýdiń tıimdi joldaryn ǵylymı turǵyda zerdeledi.

О́zbekstandaǵy qazaq ulttyq mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Serikbaı Úsenov: «Ult tatý bolsa, tynyshtyq zaman bolady, beıbit zamanda órkendeý iske asady», degen oı aıtty.

«О́zbekstanda qazaq mektebin bitirgen túlektermen jıi kezdesý uıymdastyramyz. Sonyń nátı­jesinde joǵary oqý ornyna túsetin talapkerler 15%-dan 45%-ǵa artty. Jastardyń kitap oqýǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda is-sharalardy qolǵa ala bastadyq. Sebebi halyqtyń bola­shaǵy bilimdi urpaqtyń qolynda. Qazaq balalarynyń joǵary oqý ornyna túsý múmkindigin qarastyryp jatyrmyz. Osy oraıda birtalaı jumys atqaryldy. Aıtalyq, Qazaq­standaǵy birneshe ýnıversıtet О́zbekstandaǵy joǵary oqý oryndarynan óz bólimshelerin ashty. Sonyń biri – Shymkenttegi Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan zertteý ýnıversıteti. Onyń bir fılıaly Shyrshyq qalasynan ashyldy. О́ıtkeni bul shaharda qazaq halqynyń ókilderi kóp turady. Shyrshyqta búginde 24 myń qazaq ómir súredi. Sol sekildi Bostandyq aýdanynda 56 myń, Joǵary Shyrshyq óńirinde 66 myń qazaq turady. Sol óńirdegi mektep bitirgen jastardyń joǵary oqý ornyna túsýine qoldan kelgenniń bárin jasap jatyrmyz. Jastardyń boıyna qazirden ulttyq qundylyq pen tárbıe sińire almasaq, erteń bári de kesh bolýy múmkin. Ýnıversıtetti bitirgen soń, olardy jumyspen qamtý máselesin de aldymyzǵa mindet etip qoıyp otyrmyz. О́zbek­standa buryn 707 qazaq mektebi bolǵan. Búginde olardyń sany 361-ge qysqaryp ketti. Onyń birden-bir sebebi, ata-analardyń kópshiligi balalaryn orys nemese ózbek mek­tebine bergisi keledi. Osynaý rýhanı problemanyń aldyn alý maqsatynda О́zbekstan prezıdentine arnaıy hat jazdyq. Memleket basshysy qazaq balalarynyń qazaqsha test tapsyryp, joǵary oqý ornyna túsýge ruqsat berdi. Muny qazaq pen ózbek halyqtarynyń ózara syılastyǵynyń bir kórinisi dep bilemiz», dedi S.Úsenov.

Qorytyndy bólimde konferen­sııaǵa jınalǵandar ózara pikir almasyp, usynys-tilekterin bil­dirdi. О́zbekstandyq sarapshy Farmon Toshev: «Ultaralyq keli­sim – el damýynyń kepili. Bul rette Qazaqstan tájirıbesi búkil Ortalyq Azııaǵa úlgi bola alady»,  degen oıyn jetkizdi.

Shymkent tórinde ótken halyq­aralyq konferensııa tatýlyq pen dostyqtyń berik irgesin qalap, memleketter arasyndaǵy izgi qa­damdardyń jańa belesin aı­qyn­dady. Sarapshylardyń piki­rinshe, etnosaralyq birlikti tý etken bul basqosý Ortalyq Azııa elderin yntymaqqa shaqyrǵan mańyzdy bastamanyń biri boldy.

Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń 30 jyldyǵy aıasynda, shahardyń Ortalyq saıabaǵynda Qazaqstan ózbekteriniń «Dўstlık» etnomádenı birlestikteriniń uıymdastyrýymen «О́zbek etno­synyń tili, mádenıeti jáne salt-dástúri kúni» keńinen atalyp ótti. Merekelik is-shara barysynda qalalyq ózbek drama teatrynyń ártis­teri Abaı men Álisher Naýaı beınelerin som­daǵan sahnalyq qoıylym qoıdy. Sonymen qatar kelýshiler ulttyq qundylyqtardy aıshyqtaǵan kór­meni tamashalady.

Mádenı basqosýǵa Senat depýtaty Álisher Satybaldıev, Qazaq­stan halqy Assambleıasy Hat­shylyǵynyń sektor meńgerýshisi Qaırat Baımoldınov, О́zbekstan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bahtııor Ibragımov, «Dўstlık» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Ikram­­jan Hashımjanov, Ishki saıa­sat jáne jastar isteri jónindegi basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy Zańǵarbek Úsipahmetov, «Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń basshysy Núrken Álimqulov, ózbek etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Tahırbek Nıshanbaev, basqa da qoǵam belsendileri qatysty.

Merekelik konsertte elimizdiń Ánurany shyrqaldy. О́nerpazdar «Qosh keldińiz!» kompozısııasynan kórinister qoıdy. Mýkımı atyndaǵy №13 mekteptiń «Bahor» bı ansambli ózbektiń «Shodlık» atty ulttyq bıin, qazaq bılerin bılep, ónerlerimen kópshilikti tánti etti. Teatr ártisteri «Sary­jaılaý» kompozısııasyn sahnalap, kórermenniń ystyq yqy­lasyna bólendi. Opera jáne balet teatrynyń ánshisi Nematılla Zıkrıllaev T.Muhamedjanovtyń «Otan», A.Zasepınniń «Tyńda» ánderin oryndap, jurt kóńilin sergitti. Bir sózben aıtqanda, etnosaralyq dostyqty nyǵaıtýǵa arnalǵan konserttik is-shara kóptiń kóńilinen shyqty. Merekelik jıyn barysynda etnomádenı baılanys­tardy bekemdeýge qosqan úlesi úshin birqatar azamat «Dўstlık» qaýymdastyǵynyń syılyǵymen marapattaldy.