Balta qaýipti me, ara ma?..
Tamyrdan nár alýyn álde qashan toqtatqany bar, dińinen ajyrap qulaǵany bar jýan aǵashtar shirı qoımaǵan. Ábden kepken aǵashtar temirdeı qatty. Jumys óner emes. Úlken belarany ala kelýdi umytyp ketippiz. Baltamen is mandymady. Siltegen baltań qatty aǵashqa tıip «tańq» etip keıin serpiledi. Eń kishisi degeniń tolyq adamnyń belindeı keletin aǵashtardy kólikke kóterip salatyndaı jobada yqshamdap shabýǵa az kúsh jumsamadyq. Qarymyz qarysty, ókpemiz óshti. Sol kúni buıyrǵanyn alyp keri qaıttyq ta, ertesine belaramen kelip keshe eńsere almaǵanymyzdy ońaı jaıpadyq. Jalpy, aǵash keskende ara degen baltaǵa qaraǵanda tıimdi ǵoı. Salǵan jerińdi qıyp túsedi. Asyqpaı, alaókpe bolmaı «zyń-zyń-zyń» etkizip kese ber. Nátıjeli. Aranyń aty ara ǵoı. Búginde motorly ara degen qaptap ketken, ol tipti sumdyq. Jýsatyp tastaıdy. Sodan beri baltalydan emes, aralydan qorqamyn...
Qazaq ulty sandaǵan ǵasyr boıy syrt memleketter tarapynan mádenı-rýhanı ekspansııaǵa kóp ushyraǵanyn aıtyp jatýdyń ózi artyq. Arǵysy arab-parsy áleminiń yqpalyn aıtpaǵanda, sońǵy úsh ǵasyrda, onyń ishinde, ásirese, keńes odaǵy kezeńinde rýhanı-mádenı ozbyrlyqtyń salmaǵy ultymyzdyń tós tabanyn jerge tıgizdi. О́kinishtisi sol, osynaý ekspansııa búginde óńin aınaldyra, ózin jaǵymdy retinde kórsete degenin jasap-aq jatyr. Bir qyzyǵy biz oǵan óz erkimizben tutylyp, onyń qaýpin eskermeı, qyzyqtap, jyndy kóbelekshe essizdikpen jalynyna arandap jatyrmyz.
Táýelsizdik jyldarynda qazaq qoǵamy álemge esigin tikeleı aıqara ashty da zamannyń, álemniń jańa talaptary men zańdarynyń údebarasynan shyǵý qamymen júrip birjaqtylyqqa urynyp, kóptegen máselede olqylyqtarǵa jol berip alǵandaı. Osy tusta Shyǵystyń «Terezeni ashsań, saf aýamen birge shań-tozań da kiredi» degen danalyǵy eriksiz eske túsedi. О́zge álemniń jaqsylyǵynyń tasasynda kózge ońaılyqpen kórine qoımas jasyǵy men jamany da bolatynyn eskermedik. Osylaısha qoǵamymyzdyń ózegine ózge álemniń jegi qurty jantalasa túsip, sodan qazaqtyń mádenı-rýhanı ómirinde tyń kedergiler jalyn kúdireıtip shyǵa keldi. Bul qandaı kedergiler, nendeı máseleler?
Keńes odaǵynyń solaqaı saıasatynan, bir ultty ózgelerden joǵary sanaý, ony teńdik áperýshi halyq dep asyra dáripteý sharalarynan paıda bolǵan aıbalta qazaq rýhanııatynyń, asa baǵaly qundylyqtarynyń tamyryna aıaýsyz siltendi. Bul balta úzdiksiz siltense de qazaqtyń tamyryn, belomyrtqasyn múlde qıyp túsire almady. О́ıtkeni, oǵan ishteı qarsylyǵymyz oıanyp, sodan azda bolsa ulttyq ımýnıtet paıda boldy. Balta jaralaǵan jerimizdiń birazy jazylyp ta qaldy. Búginde álgi baltanyń júzi burynǵydaı emes, kertilip, azdap maıyryldy, onyń ústine oǵan qarsy ulttyq, qoǵamdyq is-qımyldar birshama qolǵa alyndy. Jaǵdaı osylaı qalyptasa bastaǵanda ózin jaý emes dos retinde kórsete biler taǵy bir tarap –maıly ishekteı aınaldyryp alyp tyrp etkizbes araly jaý qylań berip, olar atyrabymyzda órisin jedel ári tıimdi keńeıte tústi. Qoǵamymyzda demokratııany damytamyz dep kúlshelerin (granttaryn) tyqpyshtap, azyn-aýlaq qarjysymen súıkimdi kórinip, ózin qutqarýshydaı kórsete biler sabazdaryń erkinsip ketkendeı. Biz olardy dos kórip, quldyq ura jyly shyraımen qabyldap jatyrmyz. Shynynda bular bizge dos pa?..
Basymyzǵa ózgeniń noqtasyn kımesek ómir súre almaıtyndaı ultqa aınalǵandaımyz. Bireýdiń noqtasynan basymyzdy shyǵarar-shyǵarmas taǵy bireýdiń temir qursaýyna moıynymyzdy suqqyshtap áýremiz. Kópke tanymal «Qoshqar men teke» degen anımasııalyq fılmindegi teke men qoshqar sııaqtymyz. Álgi janýarlar qojaıynynyń qorasyn qapas kórip erkindikke umtylmaı ma. Qoradan qashyp shyǵyp bostandyq alańyna aıaq basqanda aldynan jarqyrap kóringen keńistiktiń túni, azýyn aqsıtqan qasqyry baryn basyna bult úıirilgende bir-aq bilgen teke men qoshqar baıǵus áreń degende aman qalady. Teke men qoshqar álgi oqıǵadan keıin ǵana ózderiniń burynǵy tirshiliginiń qadirin túsinedi. Sondyqtan biz de álemdik keńistikke kózsiz, oısyz umtyla bermeı, ultymyzdyń bolashaqqa ózimen birge alyp barýǵa tıis bolmysyna nuqsan keltirer qaýip-qaterlerdi eskerip, jónsiz qadam jasamaýymyz kerek-aq.
Soltústiktegi kórshimizdiń búginde júzi maıyrylǵan, siltenýi álsiz baltasynan moıynymyzdy alyp, amerıkalyq, batyseýropalyq óte ótkir aranyń astyna óz erkimizben qoıyp jatqandaımyz... Amerıka, Batys Eýropa, túkpir-shyǵys elderi sapaly da ozyq tehnologııasymen, qoǵamdaryndaǵy kúnkóris deńgeıiniń joǵarylyǵymen (bul arada keıbir arab dáýletteri de bar) bizdiń aldymyzda bedeli zor. Olardyń osynaý artyqshylyqtaryna kózsiz qyzyǵyp, tabynyp, «shań-tozańdaryn» da qumarlana jutyp júrgenimiz ótirik pe?..
Ras, orys áleminen az zardap shekkenimiz joq. Biraq biz osy álemde kóptegen qıyndyq kórsek te ult retinde saqtalyp qaldyq, sondaı-aq bolashaqqa degen senimimiz óshpedi. Búginde áli atalǵan álemniń yqpalynan shyǵa almaı júrsek te shynaıy múmkindikter saǵaty soǵyp tur. Olaı bolsa, bir shuńqyrdan shyǵar-shyqpastan qaıtadan ekinshi bir tanys-beıtanys tuńǵıyqtyń tereńine qulaýǵa nege qumartamyz? Oǵan bir tússek qaıta bas kóterip shyǵa alamyz ba? Qaıdam, ol bir arany ashylǵan, bir jutqanyn jutqynshaǵynan keri shyǵarmas alpaýyt álem ǵoı.
Túsinemiz, qýjaqtyń qandy sheńgeline arandap, odan úlken shyǵynmen zorǵa qutylǵanymyzǵa quldyǵymyz asyp, elimizge basshy bolyp kelgen, bir barmaǵy búgýli Mırzoıandy «Myrzajan» dep erkeletken ańǵal qazaqpyz... Qandaı qapasqa qamalsaq ta báribir, áıteýir tasyrańdaǵan orys áleminen qutylsaq boldy dep birjaqty kelte oılaý bizge opa bere me? Odan da, sesi bolǵanymen alań kóńil, qaýqary azaıǵan belgili kórshimizdiń jylýy joq, jyrtyq-jyrtyq, jamaý-jamaý shekpenin aqyryndap ysyryp tastap, óz qazanymyzda qaınap, qoń jınap, burynǵy ımperalıstik rýh pen sana-sezimimizdi oıatyp alyp baryp álemdik keńistiktegi qym-qýat básekede baq synaǵanymyz áldeqaıda mańyzdy emes pe?
Qudaıǵa shúkir, qazaq úshin búginde «Qaıda barsań da Qorqyttyń kóri» deıtin zaman joq. Biraq bir kórden shyǵyp ekinshi kórge túsýdiń de qajeti shamaly.
Aǵylshyn tiline jappaı quldyq urý – qaýiptiń naq ózi
Amerıkalyqtar men batyseýropalyqtardyń bizdiń tamyrymyzdy baıqatpaı, shoshytpaı kese bastaǵan belarasynyń toqtaýsyz ári múltiksiz jumys isteýine keıbir jaǵdaıda ózimiz bolysyp otyrmyz. Basqasyn aıtpaı-aq, bir ǵana máselege toqtalaıyq. Ol – aǵylshyn tilin bilýge degen qajettiliktiń shamadan tys artyp ketkeni. Basqasyn bilmeımiz, kezinde Qazaqstanda orys tilin bilýge degen qajettilik óte joǵary deńgeıde qalyptastyryldy da, ony bilmegenge qoǵamnan laıyqty oryn bolmady. Osydan kelip orysshań joq bolsa «adam bolmaısyń» degen uǵym berik ornady. Kóp qazaqtyń tili oryssha shyqty. Biraq qazaq zııalylary, qazaq ádebıeti, qazaq baspasózi, qazaq tele-radıosy ana tilimizge degen adaldyǵyn saqtap, kóp qoldanylatyn, barshaǵa ortaq sózge aınalyp bara jatqan oryssha sózderdi tezge salyp, qazaqsha aýdarmasyn, jańa sózder usynyp, maǵynasyn dál berip jantalasa kúresti. Sonyń nátıjesinde ana tilimiz óz bıiginde qaldy. Al qazir she? Búginde orys tiliniń kezindegi ústemdigi mysalyna uqsas kepti kıip otyrmyz. Endi aǵylshynsha bilmeseń «adam bolmaısyń» degen uǵym qoǵamda berik ornyǵyp aldy. Aǵylshyn tilin bilýge degen qulshynysymyz zor. Munymyzǵa ýájimiz myqty – álemdik kóshke ilesýdiń, ozyq tehnologııany meńgerýdiń senimdi de tóte joly – aǵylshyn tilin bilý. Buǵan qarsy pikir aıtý aqymaqtyq dep sanalatyndaı deńgeıge jettik. Aǵylshynsha úırenýdiń qajettiligin atqarýshy bılik, qoǵam aıqaılap aıtyp tur. Ata-analar balalaryna besikte jatqan kezinen álgi ústem de menmen tildi meńgertýge den qoıǵan. Qazir baıqala qoımaıdy, munyń «jemisin» taıaý jyldarda kóre bastaımyz. Orys tildi qazaqtyń betin beri bura almaı júrgende aǵylshyn tildi qazaqty ózimiz qaptatqaly otyrmyz. Bul degen ana tilimizdiń bolashaǵyna, áleýetine senbeýdi, Qazaq eliniń keleshegin qazaq tilimen baılanystyra qarastyrý nıetimizdiń joqtyǵyn kórsetpeı me?
Aǵylshyn tiline degen quldyǵymyz asqynyp turǵany sonshalyqty, dáristerin tek osy tilde júrgizetin jekemenshik mektepter, lıseıler, tipti ýnıversıtetter qulashyn keńge jaıyp keledi. Keıbir ýnıversıtetter úıretetin mamandyǵynyń túrine qarap talapkerdi aǵylshyn tilin biletin bolsa ǵana qabyldaıdy. Bul arada bizge biraz másele túsiniksiz bolar, biraq óz elinde ana tilinde joǵary bilim ala almaý, mamandyq ıgere almaý qısynǵa kelmeıtin sııaqty. Bul qalyptasqan jaǵdaıdy jónge keltirýge, «ógiz de ólmeıtin, arba da synbaıtyn» jaǵdaıdy oılastyrýǵa nıetimiz joq. Eń qaýiptisi osy. Mine, araly jaýdyń bir kúziri. Osylaısha, «aqymaq bolsań da aǵylshynsha bilseń ornyń tórde» degen zaman ornap qaldy.
Ana tilin bilmeıtin balasy úshin uıalmaıtyn, aǵylshyn tilinde saıraıtyn perzentin maqtan etetin ata-analar armııasynyń qatary qalyń. Qazaqtyń dili tilinde, ony saqtaý jolynda aǵylshyn tiline degen qajettilikti tym asqyndyrmaı, ony baqylaýda ustaý úlken qurbandyqty qajet etpeıdi.
Búginde qazaqtyń moınyna minezsizdikten myqtap minip alǵan bir mehnat bar, ol – ózgemen sóıleserde sonyń tilinde sóıleý degen tákappar mindet.
Qazirgi tańda ana tilimiz aǵylshyn tilinen qyspaq kóre bastady. Aǵylshynshadan engen sózder beleń alyp barady. Bıik minbelerde oqylatyn baıandamalarda, ádebıette, baspasóz ben ǵalamtor jelilerinde jarııalanatyn materıaldarda, tele-radıo ónimderinde aǵylshyn tilindegi sózder órip júredi. Onlaın, offlaın, trend, startap, fleshmob, keıs, hıt, tembıldıng, chelendj, respekt, býllıng, post, koých, trenıng, targetolog, medıator, bıznessvýmen, HR, repetıtor, haker, paparasıı, broker, telesýfler, ınvestor, dıller, dıstrıýbıýtor, frılans, frılanser, praıs-lıst, stılıst (stılshi) kopıraıter, moderator, sýpervaızer, veb-dızaıner, barmen, ambassador, promoýter, daýnshıfter, rıeltor, ımıdjmeıker, spıker, volonter, kesh, keshbek, ınvestısııa, aksııa, bıtkoın, bankrot, garant, dıvıdend, benefısıar, bonýs, nýmerolog, bıonıka, regenerasııa, taǵysyn taǵy jazsań kete beredi. Tildik qoldanysymyzǵa erkin enip ketken joǵarydaǵy biz mysal etken bul sózder osy sanattaǵylardyń shaǵyn bir bóligi ǵana. Basqasyn aıtpaǵanda osynyń ózin sanap kórińizshi. Osynaý kirme sózderdi qoldanamyz dep qazaqtyń qanshama sózi qýysqa tyǵylyp, ysyrylyp qalyp jatyr. Bul degen úlken qaýip. Qazaq tiline degen qastandyq. Joǵaryda keltirilgenderdi ata-babalarymyzdan qalǵan sózdeı qoldanatyn bolyp baramyz. Bulardyń qazaqsha aýdarmasy, maǵynasy joq deýge sengiń kelmeıdi. Bul ana tilimizdiń keń múmkindigine kúmánmen qaraý nemese ana tilimizdi bilmegendik, bálkim mensinbegendik.
Keńes kezinde oryssha kirme sózderge laıyqty tosqaýyl qoıa bildik. Zııaly qaýym, ǵalymdar, aqyn-jazýshylar, jýrnalıster bul máselede úlken jumystar atqardy, qazaqsha kitaptarda, gazet-jýrnaldarymyz ben tele-radıolarymyzda osy turǵyda ana tilimizdiń abyroı-bedeli óz deńgeıinde qorǵady. Al búginde atqarýshy bılik, zııaly qaýym ókilderi, baspasóz, ǵalamtor, áleýmettik jelilerde materıaldar jarııalaıtyn, tele-radıolarymyzda habar taratatyn, baǵdarlamalar júrgizetin jamaǵat til tazalyǵyna mán berýdiń ornyna tilin burap, álgi aǵylshynshadan engen kirme sózderdi jarysa qoldanyp, onysyn bedel, maqtanysh kórip júrgendeı.
Kezinde Alash zııalylary, sondaı-aq keńestik kezeńdegi tulǵalarymyz kirme sózderdi «ezeýretpeı», aptyǵyn basyp, tezge sala bildi. Basqasyn aıtpaǵanda, bir ǵana A.Baıtursynuly orys tili termınderiniń erekshelikterin zerttedi, qazaq tiliniń múmkindikterin utymdy paıdalanyp, termınder, jańa sózder jasady. Bulardyń qazaq tiliniń birqatar termınologııalyq sózdigine áli kúnge deıin ózgerissiz qoldanylady. Sol sııaqty ana tilimizde psıhologııa, ósimdik sharýashylyǵy, geometrııa, matematıka, geografııa, pedagogıka salalary boıynsha termınder de ońtaıly qalyptastyryldy. Aınalyp kelgende osynaý jumystardyń barlyǵy qazaq tilin ǵylym tiline aınaldyrýdyń qamy edi. О́ıtkeni termınder ana tilimizde qalyptaspasa ol ǵylym tiline aınala almaıtynyn tulǵalarymyz jaqsy bildi. Osy oraıda qazirgi kezde de tıisti jumystar atqarylyp jatqanymen onyń nusqamalaryn qoǵam, BAQ qulaǵyna iler emes. Talap etýshilik bolmaı tur.
Eger biz aǵylshynsha sózderdiń aǵynyna qazirden bastap laıyqty tosqaýyl qoıa almasaq nemese olardy ana tilimizdiń qoryna sátimen endire bilmesek, erteń kesh bolady. Dáliregi, kirme sózder men ataýlardyń qazaq tilindegi balamasyn qoldanyp, tilimizdiń zańdylyǵyna oraı ózgerte alsaq, osy baǵyttaǵy jumystardyń nátıjesin, ıaǵnı jón dep tabylǵan qazaqsha balamalardy aqparattyq tehnologııa múmkindikterin paıdalana otyryp halyq nazaryna sátimen usynyp otyrsaq, erlegenimiz.
Jalpy, jańa sózder tildik qorymyzdy baıyta túsedi, biraq olardyń shamadan tys kóp bolýy tilimizdiń ózegin ózgertip, tabıǵı qalpyn buzyp jiberetinin uǵýymyz kerek.
Aǵylshyn tiliniń álemdik deńgeıdegi múmkindikterin elimizdiń ǵylymy men ózge de salalaryn damytý úshin keńinen paıdalanamyz, álemdik básekede básimizdi joǵary ustaý úshin aǵylshyn tildi ult bolamyz dep júrip ana tilimizdi óz shyńynan qulatyp alyp júrmeıik. Bul orny tolmas, qaıta túzelmes qatelik bolar edi.
Osyndaıda Mustafa Kemal Atatúriktiń jasampaz isi eriksiz eske túsedi. Túrkııa Respýblıkasyn quryp, onyń tizginin ustaǵan Mustafa Kemal túrik tiliniń tazalyǵyn saqtaýdy, qorǵaýdy ultyna qyzmet etýdiń eń basty ólshemi retinde qarastyrdy. Ol el tizginin ustaǵan alǵashqy jyldardan bastap túrik tilin arab, parsy tilderiniń yqpalynan shyǵarý úshin baryn saldy. Sol kezeńderde Atatúriktiń Túrkııany damytý maqsatynda qurǵan uıymdardyń ishindegi alǵashqysy ári eń bedeldisi «Túrik til» qoǵamy boldy. Osy kúnge deıin jumys istep turǵan bul uıym túrik tilin arab, parsy elementterinen tazartty. Búginde túrkııalyqtar Atatúriktiń halqyna arnaǵan erlikti eńbekterin aıtqanda onyń túrik tiliniń tazalyǵy úshin atqarǵan eńbegin eń aldymen ári maqtanyshpen aıtady. Budan biz ult tilin saqtaý, qorǵaý, mártebesin kóterý jolyndaǵy eńbekke eshteńe jete qoımaıtynyn uǵamyz. «Ulttyq sezim men til arasyndaǵy baılanys óte kúshti. Tildiń ulttyq deńgeıde jáne baı bolýy – ulttyq sezimniń damýyna áser etetin basty qubylys. Túrik tili – eń baı tilderdiń biri. Onyń tek sanaly túrde qoldanylǵany lázim. Elin, mártebeli táýelsizdigin qorǵaı bilgen túrik ulty tilin de shet tilderdiń moıynturyǵynan qutqarýǵa tıis», deıdi Atatúrik.
Atatúrik aıtqandaı, biz de ana tilimizdi shet tilderdiń moıynturyǵynan qutqarýymyz kerek. «...Tilimizdi tuıyqqa tiregen ekenbiz. Tildi mundaı tuıyqta tastaýǵa bola ma? Joq! Biz endi bárinen buryn ony qutqarýdy oılastyraıyq!» deıdi kóregen tulǵa. Sondaı-aq ol: «Jańa sózder usynýymyzǵa bolady. Bul baǵytta tabandy túrde jumys isteýimiz kerek. Biraq biz olardy túrik tiliniń kemeldenýi jolyndaǵy qozǵalysqa baǵyndyrýymyz qajet», dep jol kórsetedi. Mine, bizge de dál qazir osyndaı sheshimtal, minezdi is-qımyl kerek.
Biz joǵaryda amerıkalyq, batyseýropalyq belara jóninde bosqa sóz qozǵap otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni, basqa ekspansııalardy aıtpaǵanda osy aǵylshyn tili yqpalynyń ózimen-aq olardyń belarasyna, bálkim motorly arasyna týralyp ketý qaýpiniń aldynda turmyz. Tipti, aǵylshyn tilin syrtqy kúshtiń qolyndaǵy bizdi týrap tastaýǵa arnalǵan qural – júzi ótkir belara dep te sıpattaýǵa bolar, bálkim.
Kırıllısanyń «aıyby» ne?
Taǵy bir erekshe toqtala ketetin jaıt, latyn álipbıine ótý máselesi. Keıingi jyldary kırıllısadan latyn álipbıine kóshý máselesi birshama qozǵaldy. Bul nıetimizden áli qaıta qoıǵan joqpyz. Negizinen, latyn álipbıine ótý qazaq tilin aǵylshyn tiliniń tezine salyp berýmen birdeı. Atatúrik túriksheni arab, parsy tilderiniń yqpalynan shyǵarý úshin óz elinde latyn jazýyna negizdelgen jańa álipbı engizdi. Bul ózin-ózi aqtady. Al biz qazirgi kezde arab-parsy tiliniń emes, aǵylshyn tiliniń qursaýynan saqtaný, qorǵaný máselesimen betpe-bet turmyz. Sondyqtan latyn álipbıinen boıymyzdy aýlaq salǵanymyz abzal.
Bizge latyn álipbıine kóshýge baılanysty aıtylyp júrgen sebepter ulttyq deńgeıde sonshalyqty mańyzy joq. Bul sebepter qazaq tilin aǵylshynshanyń yqpalynda qaldyrmaý isiniń janynda túk te emes. «Latyn álipbıine kóshýdiń negizgi sebepteriniń biri – orys áleminen irge ajyratyp, túrkitildes eldermen jaqyndasa túsý» degen pikir aıtylady. Alaıda atalǵan sebepterdi qazaq tiliniń kelesheginiń jolynda kedergi etpeýimiz kerek.
Biz kırıllısadan jamandyq kórgenimiz joq. Osy álipbımen zamanaýı qazaq ádebıeti ultymyzǵa joǵary deńgeıde usynyldy, kóptegen kóne muramyz osy qarip túrine kóshirildi. Bar baǵaly qundylyqtarymyzdyń mazmunyn osy qarippen bilip, nasıhattap kelemiz. Qasıetti Quranmen, Abaı shyǵarmalarymen, «Abaı jolymen» osy kırıllısa arqyly tanystyq. Kırıllısanyń bizdiń aldymyzda bir ǵana «aıyby» bar, ol – bul álipbıdiń orys áleminde qoldanylýy, sondaı-aq, kezinde solaqaı saıasattyń salqynymen, keńestik ıdeologııanyń tikeleı pármenimen, buıryq-jarlyqpen engizilgeni. Basqa eshqandaı «aıyby» joq. Bul «aıyby» úshin kırıllısadan at-tonymyzdy ala qashý ábestik ári ózimiz úshin qolaısyz bolar edi.
Qazaq «О́zińe óziń berik bol, kórshińdi ury tutpa» deıdi. Osy mán-maǵynasy óte tereń, danalyqty máteldi alǵa tarta sóılesek, orys áleminen ketý ulttyq eń basty maqsatymyz bolmaýǵa tıis. Onsyz da baltasy maıyrylǵan, rýhanı-mádenı turǵydaǵy shekpeni jyrtyq-jyrtyq, jandalbasalaǵan bul álemmen básekelesýge múmkindigimiz de bar. Sonshalyqty qaýipti alań emes. Kırıllısa damýymyzǵa anaý aıtty kedergi bolmaıdy. Tipti, kırıllısanyń qazaq álemin ózgeden ereksheleıtin, basqaǵa uqsap ketpeýimizge, óz qazanymyzda qaınaýymyzǵa múmkindik beretin bir qural ekenin túsinýimiz kerek. Qolymyzdaǵy osynaý múmkindikten, qoldanystaǵy dúnıemizden bezip bereke tappaımyz. Búkil álem latyn qarpine kóship ketse de grýzındar sııaqty ózimizdiń erekshe álipbıimizben qala bergenimiz jón. Kırıllısa qazaqtyń tól álipbıine aınalyp ketkenin moıyndaıtyn da kez jetkendeı.
Qalaı desek te, baltaly kórshiden araly taraptyń synaǵy ońaı bolmaıdy. Araly jaý qazirden bastap degenin isteı bastady. Oǵan bir tutylsań ári qaraı jutylasyń. Onyń tuńǵıyǵynan qaıta shyǵý..., áı, qaıdam.
Biz baıqaı bermeımiz, shyn máninde ultymyzdyń aldynda uly tańdaý tur. Durys tańdaý jasaý – úlken syn. Táńirimiz qazaqty óziniń aq jolyna túsirgeı. Ultymyzdyń búgini men bolashaǵyn ózgeniń emes óz tarazymyzǵa salaıyq.
Bizdiki ózimizdiń kózqarasymyzdy bildirý. Oı-pikirlerimiz halqymyzdyń qajetine jarap jatsa, quba-qup.
