Aımaqta aıtarlyqtaı alǵa basý bar

Biraz jyldan beri jurttyń aý­zynda júrgen másele bar edi. «Qy­zylordada shyny zaýyty salyna ma, salynbaı ma?» degen. Mine, osy másele túbegeıli sheshimin tapty. Qyzylorda oblysynda jalpy quny 52 mıllıard teńgeni quraıtyn alyp qurylys bastalady! Bıyl. Osynyń ózinde qaladaǵy ındýstrııalyq aımaqtan qajetti oryn bólinip, bıýdjet esebinen ınjenerlik ınfraqurylymdar tartylǵan. Tehnı­kalyq-ekonomıkalyq negizdemesi men jobalyq-smetalyq qujattary tolyq daıyndalǵan. Memlekettik saraptama jasalyp, qajetti kelisimderge qol qoıylǵan. Bul týraly Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev halyq aldyndaǵy eseptik kezdesýinde málim etti. Solaısha, talaı ýaqyttan beri kópshilikti kúpti etken máseleniń núktesi qoıyldy. Ár jyldyń basynda Qyzylorda oblysy ákiminiń is-qımyl jospary jasalady. On eki aıdyń ishinde atqarylýy tıis jumystyń barlyǵy sol josparǵa enip, ret-retimen atqarylady. Atqarýshy bıliktiń naqty qadamdarynan habardar bolyp otyrý úshin atalǵan qujat jergilikti baspasózde jarııalanady. Máselen, byltyrǵy is-qımyl josparyna 195 shara engen eken. Jyl ishinde onyń 80 paıyzy tolyq oryndalǵan. Quramajem shyǵaratyn zaýytty iske qosyp úlgermedik. Sebebi, zaýytqa qajetti qural-jabdyqtar keshigip jetti. Biraq, bul kásiporyn kelesi aıda qosylady. Búginniń ózinde zaýyt 95 paıyz jumysqa daıyn. О́kinishke oraı, Talsýattaǵy psıhonevrologııalyq naýqastarǵa arnalǵan ınternat úıiniń qurylysy áli bitpedi. Bul jaǵdaı aldyńǵy jaýapsyz merdigermen bolǵan sot tartysynyń sozylýymen baılanys­ty. Sot aıaqtalǵannan keıin qurylys jalǵasady, dedi Qyrymbek Eleýuly. 2014 jyldyń qorytyndysyna arnalǵan esepti kezdesýdiń álqıssasy osylaı bastaldy. Jalpy, aımaqta buǵan deıin 34 «saqaldy qurylys» bolǵan. Jańa aıtylǵan psıhonevrologııalyq naýqastarǵa arnalǵan ınternat úıi sonyń sońǵysy edi. Buıyrtsa, bul nysannyń jumysy da tolyqtaı aıaqtalady. Sonda aımaqta bastalyp, keıinnen bitpeı qalǵan, qurylys jumystary jyldan-jylǵa sozylyp kele jatqan nysan bolmaıdy. О́tken jyly oblys bıýdjetin qosymsha qarjy kózderimen kóbeı­týge qol jetken. Atalǵan qarjy áleý­mettik muqtajdyqtarǵa jumsalǵan. Nátı­je­sinde, Qyzylorda oblysy adam basyna shaqqandaǵy shyǵys kólemi boıynsha Astana, Almaty qalalary men Atyraý oblysyn ǵana aldyna salyp, 4-orynǵa kóterilgen. Al áleýmettik shyǵyndardyń úlesi boıynsha birinshi orynǵa shyqqan. О́ńir bıýdjettik shyǵyndardyń 60 paıyzǵa jýyǵyn áleýmettik salaǵa bóledi. Máselen, bilim berýdi qarjylandyrý 2014 jyly 2012 jylmen salystyrǵanda 1,8 mıllıard teńgege, densaýlyq saqtaý salasy 1 mıllıard teńgege artqan. Sondaı-aq, áleýmettik qorǵaý salasyna bólinetin qarjy 2,8 esege, mádenıet pen sportqa 40 paıyzdan artyq, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy 2,3 esege kóbeıgen. Munyń barlyǵy aǵymdaǵy shyǵyndar emes. Qurylys jumystaryna, kúrdeli jóndeýge, jańa qural-jabdyqtar satyp alýǵa jumsalǵan, damýǵa bólingen shyǵyndar. Osy arada myna máseleni aıta ketken abzal. Sońǵy úsh jyl ishinde densaýlyq saqtaý salasynyń qajetine oblystyq bıýdjetten bólinetin qarjy 2 esege kóbeıgen. Densaýlyq saqtaý salasynyń osy aralyqtaǵy jalpy bıýdjeti 94,1 mıllıard teńgeni qurady. Atalǵan sala boıynsha jan basyna shaqqandaǵy shyǵyn kólemi boıynsha Qyzylorda Astanadan keıingi ekinshi orynda tur. Osydan-aq aımaqta halyqtyń densaýlyǵyn arttyrýǵa baılanysty jasalyp jatqan jumystyń aýqymyn ańǵarýǵa bolady. Al bilim salasyna bólinetin qarjy oblystyq bıýdjettiń 32 paıyzyn qurap otyr. Bile-bilgen adamǵa bul úlken qoldaý. О́tken jyly oblys boıynsha 93 nysannyń qurylysy júrgizilgen. Onyń 53-i aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilgen. Sonymen qatar, oblysta sońǵy eki jyl kóleminde 21 myńnan astam jańa jumys orny ashylǵan. Onyń 18 myńynda adamdar turaqty túrde jumys istep jatyr. Byltyr «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń qurylysy aıaqtaldy. Osyǵan oraı oblys eldi mekenderine gaz tartý múmkindigi týdy. Atalǵan jobany oblys ortalyǵyna jaqyn ornalasqan jekelegen aýyldardan bastap, kezeń-kezeńmen jasaý yńǵaıly bolǵanymen, biz ol jolmen júrmedik. Bul jumys bir mezette aımaqtyń soltústigi men ońtústiginen qatar bastalyp, oblystaǵy barlyq iri eldi mekenderdi birdeı qamtýy kerek dep sheshtik. Atalǵan jumysqa oblys ákimdigi men «QazTransGaz Aımaq» AQ arasynda jasalǵan memorandýmǵa sáıkes 23 mıllıard teńge ınvestısııa tartylyp jatyr. Bul qarajat Aral, Áıteke bı, Baıqońyr qalalary men Shıeli, Jańaqorǵan kentterine gaz tartýǵa, aýylishilik jeliler salýǵa, avtomattandyrylǵan gaz taratý stansasynan kógildir otyn alyp, 5 birdeı gaz qubyrynyń qurylysyn bastaýǵa jumsalady. Qajetti qujattardyń barlyǵyn daıyndaýǵa oblystyq bıýdjet esebinen qarjy bólindi. Kúzde «QazTransGaz Aımaq» óndirske qajetti jabdyqtar alýǵa konkýrs ótkizdi. Búginde Oraldaǵy «BatysMunaıGaz jabdyqtary» zaýytynda bes avto­mattandyrylǵan gaz taratý stansalary qurastyrylyp, qurylys-montaj jumystaryna daıyn bolady. Aımaqty gazdandyrý aıasynda myńnan asa jańa jumys oryndary ashylady. Qazirgideı qysyltaıań kezde bul da kóńilge demeý bolatyn jaǵymdy bastama dep sanaımyz, dedi oblys ákimi. Osydan soń Qyrymbek Eleýuly baıandamasyn úzip, zalǵa arnaıy ornatylǵan ekranǵa nazar aýdarýdy ótindi. Dál sol sátte Aral jáne Jańaqorǵan aýdandaryna gaz tartýdyń qurylys jumystary bastaldy. Aral aýdanynan tikeleı tele baılanysqa shyqqan «QazTransGaz Aımaq» AQ Qyzylorda óndiristik fılıalynyń dırektory Serikhan Baızaqov jumysty bastaǵandaryn, qurylysty naqty ýaqytynda ári sapaly aıaqtaıtyndaryn aıtty. Al Jańaqorǵan aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Zınabdın Shermaǵambetov elge gaz tartý arqyly úlken saýapty istiń atqarylyp jatqanyn, endi halyqtyń beli búgilip otyn shaýyp, kúl shyǵarmaıtynyna qýanyshty ekenderin jetkizdi. Bir jyl ishinde aımaqta atqarylǵan istiń aýqymy óte zor. Barlyq sala boıynsha alǵa damý baıqalady. Degenmen, buǵan toqmeıilsýge bolmaıdy. О́ıtkeni, álem­dik daǵdarystyń salqyny bizge de tıedi. Sondyqtan, yqtımal qıynshylyqtarǵa osy bastan daıyndalyp, etek-jeńdi jımasa bolmaıdy. Búginde Qyzylorda oblysynda ju­mysshylaryn qysqartýǵa nıettengen árbir kásiporynmen jeke-jeke túsindirý jumystary júrip, máseleniń ońtaıly jolyn tabý qarastyrylyp jatyr. Jalaqynyń úzdiksiz berilip, jurttyń aılyǵyn ýaqytynda alýyna da jaǵdaı jasalǵan. Sonymen qatar, bıyl túrli salada jańadan 9 myń 500 jumys orny ashylady. «Jumysynan qysqarǵan jaǵdaıda adamdar basqa mekemeler men kompanııalarǵa ornalasýǵa múmkindik alady. Álbette, jumystan bosap, jańa oryn tabý ońaı emes. Deı turǵanmen, barlyq memlekettik organdar turǵyndardyń jumysqa ornalasýyna kómektesetin bolady», dedi Qyrymbek Kósherbaev. Sondaı-aq, baǵany turaqtandyrýǵa qatysty da naqty sharalar qolǵa alynǵan. Aımaqqa syrttan taýar ákeletin iri kásiporyndarmen memorandýmǵa qol qoıylǵan. Sol boıynsha olar baǵanyń sharyqtap ketip, halyqtyń qaltasyna artyq salmaýǵa ýáde etken. Ákimniń eseptik kezdesýin tek zaldaǵy halyq qana tamashalap qoıǵan joq. Tikeleı baılanys arqyly jeti aýdandaǵy jurt ta kórdi. Jıyn sońynda aýdandar men jurtshylyq tarapynan suraq qoıylyp, aımaq basshysy tıisti jaýabyn berdi. Keı máselelerdi sol mezetinde tıisti oryndarǵa tapsyryp, nátıjesin jeke baqylaýyna alatynyn aıtty. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.