San emes sapaǵa bet burǵan

Ońtústik ındýstrııalyq aımaqtar boıynsha respýblıkada kósh bastap keledi Shymkenttegi jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵyndaǵy «Túrkistan» saltanat saraıynda oblys ákimi Asqar Myrzahmetov el aldynda jyl boıy atqarylǵan jumystarynyń esebin berdi. Ońtústikte respýblıkalyq deńgeı­men salystyrǵanda aıtarlyqtaı ońdy is kóp. Memleket basshysynyń «Sha­ǵyn jáne orta kásipti Ońtústikten úırený kerek» degen pikiriniń ózi árbir ońtústikqazaqstandyq úshin maqtanysh ári úlken jaýapkershilik. Qazir álemdi daǵdarys tolqyndary qaqpaqylǵa salyp tur. «Myqtymyn, jer qozǵalsa qozǵalmaımyn» deıtin memleketterdiń ózi aıaǵyn apyl-tapyl basyp qaldy. Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda «Biz ekonomıkasy keri shegingen el emespiz» dep naqty jaǵdaıǵa taldaý jasaı otyryp, ár óńir basshylaryna mindetterin taǵy da shegelep bergen. Naqtyraq aıtar bolsaq, jumys oryndaryn qysqartpaý, jańa jumys kózderin ashý, el aldyndaǵy áleýmettik min­­dettemelerdi aıaǵyna deıin oryndaý, t.b. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń esebin biz ishinara bólikterge bólip, saraptama jasap kórdik. Jumyspen qamtý – eldi damytý degen qısynǵa salsaq, Keńes Odaǵy kezinde osy Shymkentte fosfor zaýyty, qorǵasyn jáne shına zaýyty sııaqty iri kásiporyndar boldy. Onda 20 myńǵa jýyq adam jumys isteıtin. Oblys basshysy áldeqashan izi qalmaǵan sol eski zaýyttardyń ornyn nemen almastyrdy, qansha jumys ornyn ashýǵa muryndyq boldy? Jalpy óńirlik ónim 200 mlrd. teńgeden asyp, jyl qorytyndysynda 2,3 trln. teńge quraǵan, ekonomıkalyq ósimi alty paıyzdan asqan oblystyń ónerkásibiniń jaıy qandaı? Naqty jaǵdaı mynadaı. Kásip­oryn­­darda 649,2 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilip, burnaǵy jyldarǵa qara­­ǵanda 97 mlrd. teńgege artqan. Osyny res­pýblıkalyq kórsetkishpen salystyr­ǵanda úshinshi orynda keledi. О́ńdeý ónerkásibiniń ónimi 414,2 mlrd. teńge ekendigin eskersek, jańa tehnologııany engizýdiń arqasynda eńbek ónimdiligi bir adamǵa shaqqanda 76,3 myń dollarǵa jetken. Muny da respýblıkalyq kórsetkishpen salys­tyrǵanda, aldyńǵy oryndardy ıelenedi. Jumyspen qamtý degen máselege oralar bolsaq, Ońtústiktiń jarqyn isteriniń biregeıi, bylaı aıtqanda, «fıshkasy» – Indýstrııalyq aımaqtar kesheni. Bul jóninde respýblıkamyzdyń birde-bir aımaǵy Ońtústikpen shendese almaıdy. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha quny 1,2 trln. teńgege jetetin jáne 33 myń jumys ornyn ashatyn 233 joba iske qosylyp jatyr. Bul respýblıkalyq kórsetkishke shaqqanda eń joǵary oryn. Elbasy ındýstrııalandyrý kartasy jaıly tapsyrma bergende múmkindigine qaraı aýyldyq jerlerdi de qamtýdy aıtqan. Bul tapsyrmanyń Ońtústikte oryndalýyna kelsek, jobalardyń 65 paıyzy aýyldyq jerlerdiń úlesine tıedi. Búginde 137 joba iske qosylǵan, onda 11 myńnan astam jumys orny ashyldy. Osy­nyń ishinde 79 joba 90-100 paıyz ­múm­­kindigin qosty. Bul kórsetkishte Oń­tús­­­tik respýblıka boıynsha alǵa shyǵyp otyr. «Ońtústik» AEA boıynsha 19 joba maquldanyp, 8-i iske qosylǵan. Onda quny 103 mlrd. teńgeni quraıtyn 11 jobanyń qurylysy júrgizilýde. Osy kásiporyndarda 7 128 jańa jumys orny ashyldy. Oblys ákimdiginiń tegeýrindi jumystarynyń nátıjesinde bıýdjettik 1 teńgege 14 teńgeniń jeke ınvestısııasy tartyldy. Indýstrııalyq aımaq týraly sóz sabaqtar bolsaq, respýblıkada alǵashqylardyń biri bolyp ashylǵan «Ońtústik» ındýstrııalyq aımaǵynda 71 joba boıynsha 77 mlrd. teńge tartylǵan. Munda 1 bıýdjettik teńgege 18 teńge jeke ınvestısııa salynýda. Iаǵnı, jeke sektordyń aqshasy memleket paıdasyna jaqsy jumys jasap jatyr. Elbasynyń ózi úlken mán berip otyrǵan Indýstrııalyq aımaq mem­le­kettiń ekonomıkasyn kóterýdegi qoz­ǵaýshy kúshke ıe. Alaıda, Ońtústik ındýs­trııalyq aımaǵynda bos jer bolma­ǵandyqtan oblys ákimdigi Shymkent qalasynyń aýmaǵynan 4 ındýstrııalyq aımaq qurýǵa sheshim qabyldady. Sonda Shymkenttegi bes ındýs­trııa­lyq aımaq pen «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda 140-qa jýyq joba iske qosylyp, 22 myńnan asa jumys orny ashylmaq. Sóz basynda fosfor, qorǵasyn jáne shına zaýyttarynda 20 myńǵa jýyq jumys orny bolǵanyn aıtqanbyz. Al, tek ındýstrııalyq aımaqtardyń ǵana 22 myńnan astam jumys ornyn beretindigin eseptesek, Ońtústiktiń áleýetiniń qan­shalyqty ekendigi aıqyn baıqalady. Sonymen qatar, oblystyń barlyq aýdan, qalalarynda ındýstrııalyq aımaq qurylysyna 1 200 gektar jer bólindi. Munda 39 mlrd. teńgege 43 joba iske qosylady. Bul degenińiz, 5 793 adamǵa jańa jumys orny. Jalpy, bıýdjettiń kirisi 220 mlrd. teńgeni qurap, 3,7 paıyzǵa artty. Jer­gi­likti bıýdjetke 79 mlrd. teńge túsip, 8,6 paıyz­ǵa artty. Damý bıýdjeti 101 mlrd. teńgege jetip, sońǵy bes jylda 2 esege ósti. Bıýdjet qarjysyn ıgerý 99,8 paıyzdy qurap, Ońtústik respýblıkada aldyńǵy úshtikte erkin keledi. Oblys ákimdiginiń janynan quryl­ǵan «Shymkent – ınnovasııa» tabys­ty­ jumys jasaýda. Osy oraıda, shetel­­dik issaparda qol qoıylǵan kelisim­derdiń nátıjesinde 1,4 mlrd. dollar quraıtyn 29 shetel ­jobalary iske asyrylýda. О́ndirgen ónim, daıyn taýarlardy tasymaldaýda saý­da logıstıkalyq ortalyqtarynyń mańy­zy zor. Shymkenttegi 92 gektar aýmaqta 8 iri jobamen jumys jasaýǵa kiris­ken saýda logıstıkalyq ortalyǵynan bó­lek iri aýdan, qalalar – Maqtaaral men Túrkistanda da logıstıkalyq ortalyq­tar salynýda. Kásipkerlik jáne aýyl sharýa­shy­lyǵynda da oblys respýblıka boıynsha aldyńǵy qatarda. Oblys ákimdiginiń qoldaýymen ashylǵan «Maksımým» ortalyǵy 6,9 mlrd. teńgege 1 359 jobany qarjylandyrǵan. Jobalardyń deni aýyldyq jerlerde jumys jasaýda. «Kásipkerlikke qyzmet kórsetý or­ta­lyǵy» arqyly óz isin ońdaǵysy, jaqsy tájirıbe alǵysy kelgen 45 myń kásip­ker bıznestiń qyr-syryna qanyq­ty. Sony­men birge, «Kásipkerlik mektebi» ashy­lyp, ­aýdan, qalalarǵa tamyrlap jatyr. Aýyl sharýashylyǵy boıynsha ob­lys­­ta egistikti ártaraptandyrý, zama­naýı tehnologııalardy endirý, bos jer­lerdi ıgerý, mal jáne balyq sharýashy­ly­ǵyn damytý baǵytynda arnaıy is-sha­ralar qabyldanyp, jumystar atqarylýda. 21,6 myń gektar sýarmaly jer paıdalanýǵa berildi. Budan bólek, 140 myń gektar aınalymǵa qosyldy. Jemis-jıdektiń kólemi 26,2 myń gektardy qurady nemese bul keńestik dáýirde bolǵan eń kóp kólemnen 1,2 myń gektarǵa artyp otyr. Al, ónim keńestik dáýirde eń joǵary kólemnen 6 myń gek­tarǵa artyp, 34 myń gektarǵa jetti. Bul respýblıkalyq kórsetkishtiń 84 paıyzy. Jylyjaılardyń kólemi 910 gektarǵa jetti. Salystyrmaly túrde aıtsaq, respýblıkalyq kórsetkishtiń 87 paıyzy. Osynyń esebinen 150 myń tonnadan astam kókónis ónimi óndirildi. Oblys ákimi ár sala boıynsha atqarylǵan jumystardy osylaısha jeke-jeke jiliktep berdi. Túıindeı aıtsaq, Ońtústik ekonomıkasy dáýirlep, respýb­lıkada aldyńǵy qatarda keledi. Sanǵa emes sapaǵa jumys jasalyp jatyr. 1 700 oryndyq «Túrkistan» saraıyna ákimniń esebin tyńdaýǵa kelgen turǵyndar osy jaǵyn basa aıtyp jatty. San alýan suraqtar qoıyldy, naqty jaýaptar alyndy. Jazbasha berilgen suraq, usynystarǵa ákim jergilikti basy­lymdarda jaýap bermek. Jıyn sońynda Parlamentte uzaq jyl halyq qalaýlysy bolǵan, búginde eńbek ardageri Orynbaı Rah­manberdıev oblys turǵyndary atynan A.Myrzahmetovke Memleket bas­shy­synyń tapsyrmalaryn múltiksiz oryndap jatqany, aımaq ­ekonomıkasyn kótergeni úshin razylyǵyn bildirip, aldaǵy jumystaryna sáttilik tiledi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.