Foto: istockphoto.com
Jańa zaýyt shveısarııalyq tehnologııamen daıyndalǵan túrli sút ónimderin shyǵaryp, otandyq naryqty sapaly ónimmen qamtamasyz ete otyryp, Reseı men Belarýsten ákelinetin ımporttyq taýarlarǵa laıyqty báseke usynady. Jobanyń iske qosylýy – eldiń soltústiginde zamanaýı agroónerkásiptik keshen qalyptastyrýdyń sońǵy kezeńi. Bul qadam Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵan óńdeý salasyn damytý mindetterimen tolyq úndesedi.
Zaýytqa Eýropanyń jetekshi kompanııalarynan zamanaýı óndiristik jeliler ákelinip, ornatylyp, iske qosyldy. Olar ónim sapasy men qaýipsizdiginiń joǵary standarttaryn qamtamasyz etedi. Nátıjesinde, Qazaqstanda buryn bolmaǵan qýatty óndiristik keshen quryldy. Kásiporyn jyl sońyna deıin táýligine 350 tonnaǵa deıin sút óńdeı alady.
Qazir zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 51 myń tonna tereń óńdelgen daıyn ónim shyǵarýǵa múmkindik beredi. Sonyń qatarynda: 7 myń tonna irimshik, 12 myń tonna sary maı, 12 myń tonna qoıýlatylǵan sút, 20 myń tonna sarysý konsentraty men qyshqyl sút ónimderi óndiriledi. Kásiporynda kúrdeli jańa ónim túrleri – qatty jáne jumsaq irimshikterdi shyǵarý jolǵa qoıylyp jatyr. Al aldaǵy josparlarda – densaýlyqqa paıdaly jáne sporttyq taǵamdar, súzbe, ártúrli qyshqyl sút ónimderi men basqa da ónimderdiń jelilerin iske qosý bar.
«Sapasy joǵary sút ónimderin shyǵaratyn zaýyt ashý – bul qazaqstandyq naryqty derlik jaýlap alǵan belarýs kompanııalaryna jaýabymyz. Olarmen tek óndiristi ulǵaıtý arqyly ǵana emes, ónimniń ózindik qunyn tómendetý, dám sapasyn arttyrý men assortımentti keńeıtý arqyly da básekelesemiz. Mundaı aýqymdy jobany iske asyrý – búkil salany damytýǵa ári el naryǵyndaǵy otandyq óndirýshilerdiń úlesin arttyrýǵa jasalǵan úlken qadam», deıdi «Eurasian Milk» JShS bas dırektory Andreı Grısenko.
Búginde otandyq dúken sórelerin negizinen ımporttyq taýarlar jaýlap alǵan. Al jergilikti óndiris sheteldik ónimdermen teń emes básekede tótep bere almaı, birtindep qysqaryp, tipti joǵalyp ketip jatyr. Eurasian Milk mamanynyń aıtýynsha, ımportqa qarsy turyp, sátti jumys isteý úshin óndirýshilerge orasan ınvestısııa salyp, kúrdeli zamanaýı tehnologııalardy iske qosyp, olardy tolyq retke keltirý qajet. Sonymen qatar kadrlardy nólden bastap daıarlaý, eýropalyq jetekshi tájirıbeni jergilikti mamandarǵa úıretý, fermerlermen baılanys ornatyp, olardy oqytý kerek. Iаǵnı bul – úlken táýekeldi talap etetin aýqymdy jumys. Qazirgi jaǵdaıda mundaı táýekelge baryp, osyndaı kólemdi mindetterdi moınyna alýǵa kóp kompanııa daıyn emes. Al Eurasian Milk bolsa, bul máselelerdi sheshý úshin qazirdiń ózinde belsendi jumys júrgizip jatyr.
Sút ónerkásibindegi sońǵy jyldardaǵy eń iri jobalardyń birine salynǵan bul ınvestısııa ınvestorlardyń eldegi ishki óndiristi damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasatqa senim bildiretinin kórsetedi. Sondaı-aq Prezıdent qoıǵan – ulttyq azyq-túlik naryǵynyń ımportqa táýeldiligin azaıtý mindeti memleket pen bıznes kúsh biriktirgen kezde júzege asatynyna degen senimdi dáleldeıdi.
Eurasian Foods Corporation holdıngi (Eurasian Milk osy holdıngtiń quramyna kiredi) ónim sapasy joǵary bolyp, alǵashqy kezeńde memleket tarapynan qoldaý kórsetilse, Qazaqstandaǵy óndiristiń bolashaǵy zor dep esepteıdi. Kompanııanyń zamanaýı óndiris qurýǵa qajetti tájirıbesi de, tehnologııasy da bar. Jobanyń birinshi kezeńin júzege asyrýǵa 70 mıllıon dollar ınvestısııa salynǵan. Kompanııa qyzmetkerlerdi kúrdeli jabdyqpen jumys isteýge oqytyp, olardyń biliktiligin arttyrady, kásibı ósýine jaǵdaı jasaıdy. О́ndiris ulǵaıǵan saıyn jańa jumys oryndary ashylady. Zaýyttyń tolyq shtattyq quramy – 415 adam.
Sońǵy jyldary ekonomıkalyq baılanystardyń ózgerýi saldarynan eýropalyq jabdyq aıtarlyqtaı qymbattady, al ony daıyndaý merzimi edáýir uzardy. Bul jobanyń bastapqy kezeńin odan ári kúrdelendirdi. Soǵan qaramastan, qazirgi tańda 6000 sharshy metr óndiristik korpýs tolyq salyndy, qosalqy óndiris úshin ınjenerlik jáne tehnologııalyq jabdyqtar daıyndaldy, kadrlyq quram jasaqtaldy. Sarapshylardyń dereginshe, Qazaqstanda sary maı óndirisindegi otandyq úles búginde 33%-dan aspaıdy, al 67% ónim – ımport. Irimshik segmentinde jaǵdaı odan da qıyn. Naryqtaǵy otandyq ónimniń úlesi 10%-dan tómen. Qoıýlatylǵan sút kategorııasynda ımporttyń úlesi derlik 100%.
Petropavldaǵy kásiporynnyń iske qosylýy osy ónim túrleri men basqa da baǵyttarda ımportty almastyrýǵa naqty serpin berip, elge tereń óńdelgen, joǵary sapaly otandyq sút ónimderin usynýǵa múmkindik beredi. Budan bólek, kásiporyn eksporttyq áleýetin de damytýdy kózdep otyr. Qazirdiń ózinde ónimder Reseı, Ázerbaıjan, Túrikmenstan jáne Mońǵolııaǵa eksporttalýda.
«Jańartylǵan jańa kásiporynnyń ashylýy – álemdegi geosaıası turaqsyzdyqqa qaramastan, Qazaqstannyń azyq-túlik salasy ósip kele jatqanyn kórsetedi. Eýropalyq standarttaǵy sút ónimderin shyǵaratyn óńdeý kesheniniń paıda bolýy – kóp jyl boıy kózdelgen otandyq óndiristiń deńgeıi. Eurasian Milk zaýytynyń iske qosylýy Qazaqstan men shetel naryqtarynda pozısııamzdy aıtarlyqtaı nyǵaıtýǵa múmkindik beretinine senimdimin», dedi Andreı Grısenko.
Eurasian Milk óńirde fermerliktiń damýyna da negiz bolady. Qazaqstanda sút óńdeý salasynyń ósýine óndiristik óńdeýge jaramdy sapaly súttiń tapshylyǵy kedergi ekeni jasyryn emes. Al iri zaýytsyz sút óndirisin damytý múmkin emes, óıtkeni fermerlerde ónimin turaqty ári aqyly túrde ótkizý kepildigi bolýy qajet.
Eurasian Milk ókilderiniń pikirinshe, qazaqstandyq fermerlerdiń áleýeti áli tolyq paıdalanylmaǵan. Eldegi azyq-túlik naryǵyn qazir kórshi memleketterdiń iri tamaq óndiristeri baqylap otyr. Olarda aýqymdy óndiris, myqty shıkizat bazasy ári kópjyldyq tájirıbe bar. Al otandyq óndirýshilerge ımportpen teń dárejede básekelesip, tipti jeńip shyǵý mindeti tur. Basty býyn – zamanaýı óndiris – qazirdiń ózinde quryldy jáne ári qaraı damytylady. Endigi eń mańyzdy mindet – otandyq ónimdi naryqqa turaqty shyǵarý. Bul ońaı emes, óıtkeni saýda jelileriniń sórelerin ımport ónimderi berik ıelenip alǵan. Sondyqtan bul máseleni sheshýde memleket te, bıznes te birge áreket etýi kerek. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda atap ótkendeı, «Úkimet eýrazııalyq saýdany damytýda ádil jaǵdaılardy talap ete bilýi kerek, al depýtattar otandyq óndirýshilerdi zańnamalyq bastamalar arqyly qorǵaýy tıis».
Sondaı-aq óndiris pen fermerler arasyndaǵy úılesimdi ári birlesken jumys ta asa mańyzdy. О́z tarapynan Eurasian Milk bul baǵytta belsendi túrde jumys istep jatyr. Kóptegen jetkizýshini tartý arqyly ári Soltústik Qazaqstan oblysynda sút óndirisi boıynsha klaster qurýdy qolǵa alýda. Qazirdiń ózinde kompanııa fermerlerge tikeleı qarjylaı qoldaý kórsetip, mal azyǵyn ósirý, tabyndy basqarý sııaqty baǵyttarda zamanaýı tehnologııalardy engizý boıynsha birge jumys istep keledi. Sonymen qatar fermerler úshin eýropalyq mamandar – veterınarlar, agronomdar jáne azyqtandyrý tehnologtary qatysatyn tegin oflaın konsýltasııalar turaqty túrde uıymdastyrylady. Olar otandyq mal sharýashylyǵyna tıimdi azyqtandyrý rasıondaryn jasap, janýarlardyń ónimdiligin arttyrýǵa kómektesedi.
«Sút óńdeý salasyn damytýdyń eń kúrdeli bóligi – dál osy óńdeý kezeńi. О́ıtkeni ol úlken ınvestısııany, zamanaýı tehnologııalardy jáne joǵary bilikti mamandardy talap etedi. Oǵan qosa ózin-ózi óteý merzimi uzaq, dámdi ári sapaly ónimniń turaqty óndirisin jolǵa qoıý, búkil óndiris boıynsha bilikti kadrlar daıarlaý, eń bastysy – saýda belgisin qalyptastyryp, otandyq sórelerden ımportty yǵystyrý qajet. Soltústik Qazaqstan qýatty jańa kásiporynnyń ashylýymen osy kúrdeli ári uzaq joldyń alǵashqy kezeńi eńserildi. Endi dál sondaı mańyzdy serpilis sútti mal sharýashylyǵy salasynda da bolýy kerek», dedi Andreı Grısenko.
