Bıyl jıyn-terim maýsymynda janar-jaǵarmaıdan tapshylyq bolǵan joq. Aqtóbe oblysynda bıdaı, arpa ósirip, mal azyǵy daqyldaryn egetin sharýashylyqtar negizinen Áıteke bı, Mártók, Qarǵaly, Hromtaý aýdandarynda shoǵyrlanǵan. Ásirese Mártók aýdany dándi, maıly daqyldar, mal azyǵy túrlerin ósirýge mashyqtanǵan sharýashylyqtarmen erekshelenedi. Aýdanda jerdi qunarlandyrýdyń agrotehnıkalyq tásilderin jaqsy meńgerip, tamshylatyp sýarý ádisin qoldanatyn sharýashylyqtar sany basym. Bıyl kóktemde 158 407 ga alqapqa túrli daqyldar egilse, onyń 96 740 gektaryn dándi daqyldar egistigi qurady. 53 649 ga bıdaı, 25 584 ga arpa, 1 165 ga suly, 656 ga tary, 2 259 ga burshaq egildi. Osylaısha, óńirdegi astyqty aýdandardyń biri sanalatyn, jeri qunarly Mártók aýdanynyń egistik alqaptaryn ártaraptandyrý jumystary bıyl da jalǵasty.
Taǵy bir nazar aýdararlyǵy, buryn ósirilmegen maıly daqyldar alqaby ulǵaıyp keledi. Máselen, osy kóktemde 11 754 ga jerge kúnbaǵys, 5 643 ga maqsary egilip, tamshylatyp sýarý ádisin qoldaný arqasynda ónim bitik shyqty. Maıly daqyldar Aqtóbedegi maı zaýyttaryna jiberiledi nemese syǵymdalǵan mal azyǵy túrinde eksportqa shyǵarylady. Aıta ketý kerek, sharýashylyqtar kombaın, kóp keshendi traktor júrgizýshilerin Mártók aýdany turǵyndarynyń arasynan tańdaıdy. Bilikti mehanızatorlar jıyn-terim ýaqytynda laıyqty baǵalanady. Áli de jaqsy kombaın júrgizýshileri men mehanızatorlarǵa suranys kóp.
Osy aýdandaǵy eki iri sút fermasynyń saýyn sıyrlaryna qajet qunarly jemshóp bazasyn ulǵaıtý ózekti bolyp tur. О́ıtkeni Aqtóbe qalasynyń turǵyndaryn sapaly sútpen qamtamasyz etip otyrǵan qos fermanyń birneshe myń bas saýyn sıyryn qyrdyń shóbimen toıyndyrý múmkin emes. Osy maqsatta birneshe jyl buryn Elek ózeniniń ańǵarlary men kóltabandarynda birjyldyq shóptermen qatar, kópjyldyq shóp tuqymdaryn egý tájirıbesi qolǵa alyndy. Aýdanda jylma-jyl ózen ańǵarlarynan alys emes 43 618 ga alqapqa mal azyǵy daqyldary egiledi. Onyń 24 752 gektaryna birjyldyq, 3 060 gektaryna kópjyldyq shópter tuqymdary sebilip,
2 670 gektaryna súrlemdik júgeri otyrǵyzylady. Agrotehnıkalyq sharalardyń arqasynda mal azyǵyn ósiretin sharýashylyqtar artylǵan ónimderin basqa jaqqa satýǵa múmkindik aldy. Kóltabandarǵa sebilgen kópjyldyq shópter tamyrlary tereńdep, bitik shyqqandyqtan, qaıta-qaıta otyrǵyzýdyń qajettiligi bolmaı qaldy. Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń málimetine qaraǵanda, shilde-tamyz aılarynda buryn egilgen 12 136 ga kópjyldyq shópter alqabynan mol ónim jınalǵan. Osylaısha, jerdi tıimdi paıdalaný arqasynda jetkilikti jemshóp qory jasaqtaldy, jońyshqa, erkekshóp, arpa men suly aýyldyq okrýgterge arzan baǵamen satyldy.
Qazannyń alǵashqy onkúndiginde aýdanda 249 ga jerden kartop, 212 gektardan sábiz, qyryqqabat, qyzylsha jınalǵan. Qysqa saqtalatyn kókónister aýdan turǵyndarynyń qajetin ótep qana qoımaı, oblys ortalyǵyndaǵy dúken sóreleri men bazarlarǵa kóterme baǵamen jetkizile bastady. Qazan aıynyń alǵashqy onkúndigine deıin aýdanda 116 167,1 tonna dándi daqyl jınaldy. Sharýalar bıdaıdyń ár gektarynan shamamen 12 sentnerden ónim aldy. Qazandaǵy málimetke qaraǵanda, 62 198,8 tonna bıdaı, 1 367,2 tonna suly, 504,5 tonna tary, 710 tonna júgeri, 1 188,6 tonna burshaq, 44 tonna zyǵyr qambaǵa quıyldy.
Eńbek ónimdiligi jumysty sátti uıymdastyrý men jańartylǵan tehnıkalardyń arqasynda qol jetkiziletini belgili. Sol sebepten de qashanda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańǵyrtý máselesi kún tártibinen túspeıdi. Tehnıkanyń qymbattaýy, qajetti jabdyqtardy jetkizýdegi kedergilerge qaramastan, bul jumys únemi jalǵasyp keledi. Mártók aýdany ákimi Medet Ysqaqovtyń habarlaýynsha, ótken jyly sharýashylyqtarǵa 173 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý jospary qoıylǵan eken. Sonyń nátıjesinde, bıyl 10 traktor, 15 jer óńdeıtin tehnıka, 25 dánsepkish, 3 egistik kesheni, 5 astyq oratyn kombaın, 48 mal azyǵyn daıarlaıtyn tehnıka satyp alynǵan. Aldaǵy jyly sharýashylyqtardy tehnıkalyq jaraqtandyrý jalǵasa beredi. Sharýashylyqtar jańa tehnıkany kóbinese lızıng arqyly satyp alǵan.
Aýdanda 90,1 myń tonna mal azyǵyn daıyndaý josparlansa, osy kórsetkish qazan aıynda 101%-ǵa oryndalyp, 91 145,4 myń tonna jemshóp sharýashylyqtar men jeke turǵyndardyń qorasyna úıildi. Bul jaqta qys erte túsedi. Qarashanyń qara sýyǵy men laısańy maldy erterek qoraǵa qamatyp, sáýirdiń sońyna deıin qoradan shyǵartpaıtyndyqtan, jemshóp qory alty aıǵa jetkilikti etip jınalady. О́ıtkeni qysqy borandar men úskirik aıazdarda jol jabylsa, aýyldar jemshópsiz qalady.
Aqtóbe oblysy
