– Kitaphananyń bilim berýdan basqa, áleýmettik mańyzdy qyzmeti jeterlik. Bul týraly ne aıtasyz?
– Kitaphana – áleýmettik teńdik prınsıpin júzege asyratyn mádenı ınstıtýt. Álemniń qaı elin alsańyz da, kitaphana – aqysyz qyzmet kórsetetin sanaýly mekemelerdiń biri. Munda qoǵamnyń barlyq múshesine birdeı múmkindik beriledi: bilimine, jasy men áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan, ár adam aqparat pen bilimge erkin qol jetkize alady. Kitaphana qyzmeti kózge kórinbegenimen, mazmuny kúrdeli jáne jaýapkershiligi joǵary sala. Kitaphanashylar tek oqyrmanǵa kitap usynýmen shektelmeıdi, olar derek qoryn júıeleıdi, aqparatty saralaıdy, qajet málimetti dál taba biletin kásibı taldaýshyǵa aınalǵan. Bul úzdiksiz bilim men joǵary biliktilikti talap etedi. Sonymen birge, kitaphanashynyń eńbegi fızıkalyq turǵydan da aýyr. Kitap tasý, shań basqan qorda jumys isteý, uzaq ýaqyt jasandy jaryq astynda otyrý – densaýlyqqa zııandy faktorlar. Kóp elderde mundaı jaǵdaıda eńbek etetin qyzmetkerlerge arnaıy áleýmettik ústemaqy qarastyrylǵan. Sondyqtan kitaphanashynyń eńbegin tek mádenı qyzmet emes, qoǵamnyń ıntellektýaldyq júıesin ustap turǵan áleýmettik mıssııa dep qaraǵan jón.
– Kitaphana isi álem tájirıbesinde qalaı damyp jatyr?
–Eýropanyńaldyńǵy qatarly elderi men AQShta kitaphanalar júıesi óte damyǵan. Bizdiń kitaphanalardyń kóbi keńes odaǵy kezindegi kitaphanalar, jańa salynǵandary da sol eski úlgide. Al damyǵan elderdiń kitaphanalary óte kemel... Muny moıyndaýymyz kerek. Bul jaǵynan qaraǵanda shetelderden úırenetinimiz kóp. Kitaphana salǵanda kásipqoı mamannyń keńesin alý kerek. О́ıtkeni kitaphananyń ishki talaby, qajettiligi eskerilýge tıis. Sondyqtan damımyz desek, kitaphanadan qarjy aıamaýymyz kerek.
– Qazirgi kitaphana qandaı bolýy kerek? Oqyrman suranysyna saı kelýi úshin oǵan qandaı jańa fýnksııalar qajet dep esepteısiz?
– Zamanaýılyqty tek ǵımarattyń sáýletimen ólsheýge bolmaıdy. Kitaphananyń basty kórsetkishi – onyń qoǵamǵa qyzmet etý áleýeti. Iаǵnı ol tek kitap saqtaıtyn nemese oqý ótetin oryn emes, oı men bilim aınalymyn jandandyratyn ortalyqqa aınalýy tıis. Zamanaýı kitaphana oqyrmanǵa qolaıly jaǵdaı jasaýymen erekshelenýi kerek. Munda oqý zaldarymen qatar keńes berý buryshtary, aqparattyq taldaý ortalyqtary, til men sóıleý mádenıetin damytatyn shaǵyn stýdııalar, balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmashylyq alańdar bolǵany jón. Kitaphana tek aqparat usynýmen shektelmeı, adamdardy oılanýǵa, ózara pikir almasýǵa, mádenıetti sóılesýge baýlýy qajet. Qoǵamda til tabıǵatynyń buzylýy, sózdiń máneriniń joıylýy sııaqty máseleler baıqalyp otyr. Muny tek mektep pen ýnıversıtet sheship bere almaıdy. Sebebi ol jerlerde oqytý belgili bir ýaqytpen shekteledi. Al kitaphana – ómir boıy bilim alý men til mádenıetin jetildirýdiń úzdiksiz ortasy. Munda adamdy saýatty jazýǵa, mánerlep oqýǵa, oryndy sóıleýge úıretetin baǵdarlama men orta bolýy kerek. Osyndaı júıe qalyptasqanda ǵana kitaphana qoǵamnyń rýhanı serigine aınalady.
– Memleket basshysy táýlik boıy isteıtin kitaphanany jasaý kerektigin tapsyrdy. Bul turǵyda ilgirileý bar ma?
– Táýlik boıy jumys isteý – kitaphana qyzmetin keńeıtýdiń bir nusqasy ǵana. Biraq basty másele kitaphananyń qashan ashylyp, qashan jabylýynda emes, oǵan oqyrmannyń kez kelgen ýaqytta erkin kelip jumys isteı alý múmkindiginde. Sondyqtan eń aldymen kitaphana ornalasatyn jer men ınfraqurylym durys tańdalýy qajet. Ol qoǵamdyq kólikpen qatynaýǵa yńǵaıly, adamdar jıi júretin aımaqta bolǵany jón. Jańa kitaphana salý kezinde osy faktorlar eskerilýi tıis. Ǵımarattyń arhıtektýrasy men ishki qurylymy zaman talabyna saı, kópfýnksııaly bolýy mańyzdy. Onda oqý zaldary men zertteý aımaqtarynan bólek, jeke jumys bólmeleri, demalys jáne kommýnıkasııa keńistigi de bolýy kerek. Búginde mundaı baǵytta oń tájirıbe qalyptasyp keledi. Máselen, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵylymı kitaphanasy túngi saǵat 23:00-ge deıin jumys isteıdi. Bul stýdentter men zertteýshilerdiń oqý prosesin yńǵaıly uıymdastyrýyna múmkindik berip otyr. Demek, kitaphananyń zamanaýılyǵy táýlik boıy ashyq bolýymen emes, oqyrmanǵa naqty qolaıly orta qalyptastyrýymen ólshenedi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Abzal MAQASh,
«Egemen Qazaqstan»
