Almatydaı shahardyń búgingi ákiminiń maqtaýy jetispeı júrse de, jasap jatqan jumystary, atqarǵan tirlikteri maqtaýly ákimderdiń eshqaısysynan da kem emes, tipti artyq bolmasa. Áıtpese, memleketimizdiń basty qarjylyq donory bolyp tabylatyn, búkil memlekettegi jınalatyn salyqtyń 27 paıyzyn jalǵyz ózi berip otyrǵan megapolıste aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikter qaı saladan alsaq ta jetkilikti. Barlyq máseleler sabyrmen, mejeler retimen alynyp jatyr. Ońtústik shahar ekonomıkaǵa ǵana emes, mádenıet pen ónerge de serpin berip keledi.
Aldymen ákim Ahmetjan Esimov áńgimeni eń kókeıkesti, eń mańyzdy máseleden bastady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha ortasha jalaqy kólemi 12,5 myń teńgege kóbeıgen, 6,3 paıyzǵa ósken, ıaǵnı 155 myń teńge.
Al ishki jalpy ónim sońǵy bes jylda 8 trıllıonǵa jetken. Bul elimizdiń IJО́-niń 20 paıyzyn quraıdy. Osydan bes jyl buryn ǵana bul kórsetkish 5 ese tómen bolatyn.
Sol sııaqty Almatydaı shaharda turǵyndardy jumyspen qamtý da ońaı emes. Soǵan qaramastan tek ótken jyly 23 myń jumys orny qurylǵan. Jıyrmadan astam bos jumys oryndary jármeńkeleri uıymdastyrylyp, ásirese, jastar jaǵyn jumyspen qamtý kózdelgen.
Almatydaı qalada barlyq kezde basty másele baspana ekeni belgili. Qýanatynymyz, ótken jyly qonys toıyn toılaǵandar qatary byltyr barlyq jyldaǵylardan kóp boldy.
A.Esimovtiń aıtýynsha, Keńes ókimeti kezinde de munshama úı turǵyzylmaǵan. Qysqasy, 2014 jyly 20 myń otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etýge 1 mıllıon 300 myń sharshy metr páter salynǵan.
«Eski úı» baǵdarlamasy boıynsha súriletin eski úılerdiń turǵyndary jańa páterge kóshirilýde, olardyń ornyna salynǵan jańa úıler jańa qojaıyndaryna satylmaq. Bıyl 27 úı 3 myń adamǵa paıdalanýǵa beriledi.
Sol sııaqty qaladaǵy qaýipsizdik máselesi de kókeıkesti. Qylmyspen kúres maqsatynda, ýchaskelik polısııa qyzmetkeri 120-ǵa kóbeıtilgen. Al kóshelerge qoıylǵan beınebaqylaýlar da óz ózin aqtaı bastaǵan, jol erejelerin buzý 19 paıyzǵa azaıǵan.
Ekologııa boıynsha ınfraqurylymdy jaqsartý, kólik jáne qorshaǵan ortany jasyldandyrýǵa kóńil bólinýde. Jol jóndeýge qatysty sharalar barysynda 19 jol aıryǵy kópiri salynǵan. Byltyr gazben júretin 600 avtobýs, 400 taksı, 270 trolleıbýs paıdalanýǵa berilip, gaz qoldanatyn kólikter 10 paıyzdan 60 paıyzǵa deıin ósken. 2009 jyly 152 mln. jolaýshy tasymaldansa, byltyr 262 2 mln.ǵa artqan. Bul 1,7 esege kóp.
Bilim berý jáne jastar saıasaty týraly aıtqan ákim byltyr bilimdi damytý úshin bıýdjetten 71,2 mlrd. teńge bólingen dedi. 2013 jyly 186 bolǵan jalpy bilim beretin mektepter sany byltyr 202-ge artypty. Al oblysqa qaraıtyn 15 mektep qalanyń tizimine ótken. «Almaty qalasyndaǵy bilimdi damytý jyly» sheńberinde 1000 úzdik oqytýshynyń árqaısysyna bir retten 300 myń teńgeden syıaqy berilgen.
«Jas qanat» shaǵyn aýdanynda 1 mektep, 9 balabaqsha salynǵan, 18 nysanda seısmıkalyq qaýipsizdik sharalary júrgizilgen, qazir 9 mektepke deıingi balalar uıymdarynyń qurylysy jalǵasyp jatyr.
Almaty qalasynyń mádenıetin damytý maqsatynda byltyr bıýdjetten 4,7 mlrd. teńge bólinipti. Jyl boıy uıymdastyrylǵan 148 sharanyń 85-i - festıval, konsert, qalalyq merekeler. Atalǵan is-sharaǵa 900 myńǵa jýyq adam atsalysqan. Byltyr Almatydan KSRO halyq ártisi, ataqty kompozıtor, dırıjer, óner tarlany Nurǵısa Tilendıevtiń murajaı-úıi ashylǵan.
Ákim demografııalyq ahýalǵa da toqtaldy. Máselen, byltyr ana ólimi – 2 esege, al bala ólimi 27 paıyzǵa tómendegen. Bala týý qarqyny 6 paıyzǵa artqan.
Almaty ákiminiń aıtýynsha, sportty damytýǵa da den qoıylǵan. О́ıtkeni, «Almaty turǵyndarynyń 26,5 paıyzy udaıy dene tárbıesimen jáne sportpen shuǵyldanady. Onyń ishinde, sport mektepterindegi balalar men jasóspirimder sany 13,7 myń. Turǵyndardyń sportqa degen qulshynysynyń artýynan, Shymbulaq pen Medeýde 6-7 myń adam demalady eken. Qazir atalǵan demalys oryndarynyń aýqymyn keńeıtý máselesi kún tártibine shyǵypty.
Sol sııaqty týrızmdi tabys kózine aınaldyrý – qalanyń kóp jyldan beri kókeıkesti armany. Ákimniń aıtýynsha, Almatyǵa kelgen qonaqtardy ornalastyrýmen 122 nysan aınalysady eken. Al qonaqúılerdegi bólmeler sany jeti myńnyń ústinde. Byltyr qańtar men qyrkúıek aılarynda 573,5 adamǵa 15 mlrd. teńgege qyzmet kórsetilgen. Esimov shetelderden týrıster kóp kelgenin qalaıtynyn aıtqanmen, Almatydaǵy qonaqúı baǵalary tym qymbat. Bul basty qıyndyqtar qatarynda bolsa kerek. Azyq-túlik, qyzmet kórsetý baǵalaryn aıtý artyq. Shekara syrtynan keletinderge tartymdy jáne qolaıly jaǵdaı jasalmaıynsha, Almaty týrısterge asa qyzyq emes. Suraq qoıǵan turǵyndardyń biri týrızm salasyn damytý barysynda «Kókjaılaý» taý-shańǵy kýrortyna qatysty jappaı narazylyq sharalaryna ákimniń kózqarasy qandaı ekenin suraǵan. A.Esimov atalǵan jerdiń memlekettik mańyzy bar nysandar qataryna ótkenin, sondyqtan «Kókjaılaý» jobasy jarty jolda toqtatylmaıtynyn, narazy toptarǵa keıbir sheteldik múddeliler tarapynan qarjylaı qoldaý kórsetiletinin, biraq mundaı qoqan-loqyǵa yqpaıtynyn aıtty.
Ádettegideı ákimniń esep berýine qatysýǵa múmkindik alǵan turǵyndar qala ómirindegi túıtkildi saýaldardyń kópshiligin qoıyp úlgeredi. Saýaldary san alýan.
Almaty ákimi ótken jyldy «Bilimdi damytý jyly» dep jarııalaǵan-dy. Aqıqatynda ataýly jyl aıasynda ońtústik shaharda aýqymdy tirlikter atqarylyp, nátıjesinde myńdaǵan kreatıvti jáne daryndy ustazdar 300 myń teńge kóleminde bir rettik syıaqymen marapattalǵan bolatyn. Qala muǵalimderi osy úrdis jalǵasa ma dep surady.
Ákim jalpyulttyq reıtıngte qalanyń únemi aldyńǵy qatardan kórinýi pedagogtardyń eren eńbegi ekendigin aıta kele, eger bıyl da UBT nátıjesinde Almaty aldyńǵy qatardan kórinse, muǵalimderge syıaqy berý jalǵasady dedi.
О́kinishke qaraı, áli de alaıaqtarǵa aldanyp qalǵan turǵyndar bar eken. «Kezinde satyp alǵan jerimizge úı salyp, kúrdeli jóndeýden ótkizdik, biraq bizge keıin ol jerler men páterlerdiń qojaıyndary tabyldy. Biz alaıaqtarǵa aldanyp qalǵanymyzdy túsindik. Biz sııaqty aldanǵandar bolmas úshin ne isteý kerek?» dep surady. Ákim alaıaqtarmen kúres kúsheıgenin, qazir aldanyp qalatyndar sany azaıyp kele jatqanyn aıtty.
Naryqtaǵy turaqsyzdyqqa, baǵanyń baqylaýsyz ósýine qatysty saýalǵa Esimov: «Eger baǵa tabıǵı túrde ósse, eshteńe emes. Eger qymbatshylyq qoldan jasalsa, biz iske kirisemiz», dedi.
Sol sııaqty, ótken jyly qaladaǵy kolledjderdiń birinde granata jarylýy, sonyń saldarynan bir qyz balanyń qaza tapqanyn eske alǵan bir turǵyn oqý oryndaryndaǵy qaýipsizdik sharalary jaıly surady. Esimov atalǵan pándi oqý oryndarynan alyp tastaýǵa usynys bildirgenin aıtty. «Bul pán ekinshi dúnıejúzilik soǵystan beri ótkizilip kele jatqan pán. Qazirgi zamanda balalarǵa oqytpasa da bolady. Ázirshe oqý quraldaryn, onyń ishinde, granatalar sııaqty quraldardy berýdi toqtattyq. Ári buǵan deıin taratylǵan granatalardy jınap aldyq».
Otandyq taýar óndirý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikpen aınalysý, qoǵamdyq kólikterdiń jolda júrý erejesi men qaýipsizdik erejelerin saqtaýy, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary joq aýdandardy atalǵan mekememen qamtamasyz etý, Almatyǵa jańadan qosylǵan aýdandardan mektep ashý, kólik keptelisi, joldardyń sapasy t.b. saýaldar qoıyldy. Esimov suraqtarǵa jaýap bere otyryp, quzyrly organdarǵa tapsyrma berip otyrdy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Almatydaı shahardyń búgingi ákiminiń maqtaýy jetispeı júrse de, jasap jatqan jumystary, atqarǵan tirlikteri maqtaýly ákimderdiń eshqaısysynan da kem emes, tipti artyq bolmasa. Áıtpese, memleketimizdiń basty qarjylyq donory bolyp tabylatyn, búkil memlekettegi jınalatyn salyqtyń 27 paıyzyn jalǵyz ózi berip otyrǵan megapolıste aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikter qaı saladan alsaq ta jetkilikti. Barlyq máseleler sabyrmen, mejeler retimen alynyp jatyr. Ońtústik shahar ekonomıkaǵa ǵana emes, mádenıet pen ónerge de serpin berip keledi.
Aldymen ákim Ahmetjan Esimov áńgimeni eń kókeıkesti, eń mańyzdy máseleden bastady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha ortasha jalaqy kólemi 12,5 myń teńgege kóbeıgen, 6,3 paıyzǵa ósken, ıaǵnı 155 myń teńge.
Al ishki jalpy ónim sońǵy bes jylda 8 trıllıonǵa jetken. Bul elimizdiń IJО́-niń 20 paıyzyn quraıdy. Osydan bes jyl buryn ǵana bul kórsetkish 5 ese tómen bolatyn.
Sol sııaqty Almatydaı shaharda turǵyndardy jumyspen qamtý da ońaı emes. Soǵan qaramastan tek ótken jyly 23 myń jumys orny qurylǵan. Jıyrmadan astam bos jumys oryndary jármeńkeleri uıymdastyrylyp, ásirese, jastar jaǵyn jumyspen qamtý kózdelgen.
Almatydaı qalada barlyq kezde basty másele baspana ekeni belgili. Qýanatynymyz, ótken jyly qonys toıyn toılaǵandar qatary byltyr barlyq jyldaǵylardan kóp boldy.
A.Esimovtiń aıtýynsha, Keńes ókimeti kezinde de munshama úı turǵyzylmaǵan. Qysqasy, 2014 jyly 20 myń otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etýge 1 mıllıon 300 myń sharshy metr páter salynǵan.
«Eski úı» baǵdarlamasy boıynsha súriletin eski úılerdiń turǵyndary jańa páterge kóshirilýde, olardyń ornyna salynǵan jańa úıler jańa qojaıyndaryna satylmaq. Bıyl 27 úı 3 myń adamǵa paıdalanýǵa beriledi.
Sol sııaqty qaladaǵy qaýipsizdik máselesi de kókeıkesti. Qylmyspen kúres maqsatynda, ýchaskelik polısııa qyzmetkeri 120-ǵa kóbeıtilgen. Al kóshelerge qoıylǵan beınebaqylaýlar da óz ózin aqtaı bastaǵan, jol erejelerin buzý 19 paıyzǵa azaıǵan.
Ekologııa boıynsha ınfraqurylymdy jaqsartý, kólik jáne qorshaǵan ortany jasyldandyrýǵa kóńil bólinýde. Jol jóndeýge qatysty sharalar barysynda 19 jol aıryǵy kópiri salynǵan. Byltyr gazben júretin 600 avtobýs, 400 taksı, 270 trolleıbýs paıdalanýǵa berilip, gaz qoldanatyn kólikter 10 paıyzdan 60 paıyzǵa deıin ósken. 2009 jyly 152 mln. jolaýshy tasymaldansa, byltyr 262 2 mln.ǵa artqan. Bul 1,7 esege kóp.
Bilim berý jáne jastar saıasaty týraly aıtqan ákim byltyr bilimdi damytý úshin bıýdjetten 71,2 mlrd. teńge bólingen dedi. 2013 jyly 186 bolǵan jalpy bilim beretin mektepter sany byltyr 202-ge artypty. Al oblysqa qaraıtyn 15 mektep qalanyń tizimine ótken. «Almaty qalasyndaǵy bilimdi damytý jyly» sheńberinde 1000 úzdik oqytýshynyń árqaısysyna bir retten 300 myń teńgeden syıaqy berilgen.
«Jas qanat» shaǵyn aýdanynda 1 mektep, 9 balabaqsha salynǵan, 18 nysanda seısmıkalyq qaýipsizdik sharalary júrgizilgen, qazir 9 mektepke deıingi balalar uıymdarynyń qurylysy jalǵasyp jatyr.
Almaty qalasynyń mádenıetin damytý maqsatynda byltyr bıýdjetten 4,7 mlrd. teńge bólinipti. Jyl boıy uıymdastyrylǵan 148 sharanyń 85-i - festıval, konsert, qalalyq merekeler. Atalǵan is-sharaǵa 900 myńǵa jýyq adam atsalysqan. Byltyr Almatydan KSRO halyq ártisi, ataqty kompozıtor, dırıjer, óner tarlany Nurǵısa Tilendıevtiń murajaı-úıi ashylǵan.
Ákim demografııalyq ahýalǵa da toqtaldy. Máselen, byltyr ana ólimi – 2 esege, al bala ólimi 27 paıyzǵa tómendegen. Bala týý qarqyny 6 paıyzǵa artqan.
Almaty ákiminiń aıtýynsha, sportty damytýǵa da den qoıylǵan. О́ıtkeni, «Almaty turǵyndarynyń 26,5 paıyzy udaıy dene tárbıesimen jáne sportpen shuǵyldanady. Onyń ishinde, sport mektepterindegi balalar men jasóspirimder sany 13,7 myń. Turǵyndardyń sportqa degen qulshynysynyń artýynan, Shymbulaq pen Medeýde 6-7 myń adam demalady eken. Qazir atalǵan demalys oryndarynyń aýqymyn keńeıtý máselesi kún tártibine shyǵypty.
Sol sııaqty týrızmdi tabys kózine aınaldyrý – qalanyń kóp jyldan beri kókeıkesti armany. Ákimniń aıtýynsha, Almatyǵa kelgen qonaqtardy ornalastyrýmen 122 nysan aınalysady eken. Al qonaqúılerdegi bólmeler sany jeti myńnyń ústinde. Byltyr qańtar men qyrkúıek aılarynda 573,5 adamǵa 15 mlrd. teńgege qyzmet kórsetilgen. Esimov shetelderden týrıster kóp kelgenin qalaıtynyn aıtqanmen, Almatydaǵy qonaqúı baǵalary tym qymbat. Bul basty qıyndyqtar qatarynda bolsa kerek. Azyq-túlik, qyzmet kórsetý baǵalaryn aıtý artyq. Shekara syrtynan keletinderge tartymdy jáne qolaıly jaǵdaı jasalmaıynsha, Almaty týrısterge asa qyzyq emes. Suraq qoıǵan turǵyndardyń biri týrızm salasyn damytý barysynda «Kókjaılaý» taý-shańǵy kýrortyna qatysty jappaı narazylyq sharalaryna ákimniń kózqarasy qandaı ekenin suraǵan. A.Esimov atalǵan jerdiń memlekettik mańyzy bar nysandar qataryna ótkenin, sondyqtan «Kókjaılaý» jobasy jarty jolda toqtatylmaıtynyn, narazy toptarǵa keıbir sheteldik múddeliler tarapynan qarjylaı qoldaý kórsetiletinin, biraq mundaı qoqan-loqyǵa yqpaıtynyn aıtty.
Ádettegideı ákimniń esep berýine qatysýǵa múmkindik alǵan turǵyndar qala ómirindegi túıtkildi saýaldardyń kópshiligin qoıyp úlgeredi. Saýaldary san alýan.
Almaty ákimi ótken jyldy «Bilimdi damytý jyly» dep jarııalaǵan-dy. Aqıqatynda ataýly jyl aıasynda ońtústik shaharda aýqymdy tirlikter atqarylyp, nátıjesinde myńdaǵan kreatıvti jáne daryndy ustazdar 300 myń teńge kóleminde bir rettik syıaqymen marapattalǵan bolatyn. Qala muǵalimderi osy úrdis jalǵasa ma dep surady.
Ákim jalpyulttyq reıtıngte qalanyń únemi aldyńǵy qatardan kórinýi pedagogtardyń eren eńbegi ekendigin aıta kele, eger bıyl da UBT nátıjesinde Almaty aldyńǵy qatardan kórinse, muǵalimderge syıaqy berý jalǵasady dedi.
О́kinishke qaraı, áli de alaıaqtarǵa aldanyp qalǵan turǵyndar bar eken. «Kezinde satyp alǵan jerimizge úı salyp, kúrdeli jóndeýden ótkizdik, biraq bizge keıin ol jerler men páterlerdiń qojaıyndary tabyldy. Biz alaıaqtarǵa aldanyp qalǵanymyzdy túsindik. Biz sııaqty aldanǵandar bolmas úshin ne isteý kerek?» dep surady. Ákim alaıaqtarmen kúres kúsheıgenin, qazir aldanyp qalatyndar sany azaıyp kele jatqanyn aıtty.
Naryqtaǵy turaqsyzdyqqa, baǵanyń baqylaýsyz ósýine qatysty saýalǵa Esimov: «Eger baǵa tabıǵı túrde ósse, eshteńe emes. Eger qymbatshylyq qoldan jasalsa, biz iske kirisemiz», dedi.
Sol sııaqty, ótken jyly qaladaǵy kolledjderdiń birinde granata jarylýy, sonyń saldarynan bir qyz balanyń qaza tapqanyn eske alǵan bir turǵyn oqý oryndaryndaǵy qaýipsizdik sharalary jaıly surady. Esimov atalǵan pándi oqý oryndarynan alyp tastaýǵa usynys bildirgenin aıtty. «Bul pán ekinshi dúnıejúzilik soǵystan beri ótkizilip kele jatqan pán. Qazirgi zamanda balalarǵa oqytpasa da bolady. Ázirshe oqý quraldaryn, onyń ishinde, granatalar sııaqty quraldardy berýdi toqtattyq. Ári buǵan deıin taratylǵan granatalardy jınap aldyq».
Otandyq taýar óndirý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikpen aınalysý, qoǵamdyq kólikterdiń jolda júrý erejesi men qaýipsizdik erejelerin saqtaýy, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary joq aýdandardy atalǵan mekememen qamtamasyz etý, Almatyǵa jańadan qosylǵan aýdandardan mektep ashý, kólik keptelisi, joldardyń sapasy t.b. saýaldar qoıyldy. Esimov suraqtarǵa jaýap bere otyryp, quzyrly organdarǵa tapsyrma berip otyrdy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Sońǵy jańalyqtar
Pavlodarda salynyp jatqan Ertis kópirinde ekinshi ret órt shyqty
Aımaqtar • Keshe
Kadrdyń qadirin ketirmesek ıgi...
Qoǵam • Keshe
Memleket basshysy Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonmen kezdesti
Prezıdent • Keshe
Qazaqstan Mońǵolııany bıdaımen qamtamasyz etedi
Qazaqstan • Keshe
Aqtaýdaǵy saýda ortalyǵynda bomba qoıylǵany ras pa?
Aımaqtar • Keshe
Memleket basshysy birqatar mańyzdy zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Kenshilerge beriletin ótemaqy qalaı ózgeredi?
Qoǵam • Keshe
