Májilis bank qyzmeti týraly zań jobasyn maquldady

Taqtatas munaıyn óndirýdi yntalandyrady

Otyrysta qaralǵan alǵashqy úsh zań jobasy ózara baılanysty bolǵandyqtan, ortaq baıandama jasaldy. Olar Múmkindigi shekteýli balalardy keshendi qoldaý týraly zań jobasy men oǵan ilespe túzetýler. Qujat depýtattardyń bastamasymen ázirlengen.

Baıandamashy Áleýmettik-má­denı damý komıtetiniń tóraǵasy As­hat Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, zań jo­balary erekshe qajettiligi bar ba­la­lardy qoldaý normalaryn qamtıdy.

Odan keıin Parlament Májilisi­niń qaraýyna «Qazaqstan Úkimeti men Túrkııa Úkimeti arasyndaǵy eki el áýe keńistigi arqyly áskerı múlik pen personaldy tranzıtteý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan men Halyqaralyq Valıýta Qory arasyndaǵy Kavkaz, Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııa úshin áleýetti damytýdyń óńirlik ortalyǵyna qatysty ózara túsinistik jónindegi memorandýmdy ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary kelip tústi.

Joǵaryda atalǵan qujattardy depýtattar biraýyzdan qoldap, Májilis komıtetteri jańa zań jobalaryn jumysqa qabyldady. Artynsha, jıynda «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Kodeksine kómirsýtekter men ýran salasyndaǵy jer qoınaýyn paıdalanýdy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy ekinshi oqylymda qaraldy.

– Negizgi maqsat – az zerttelgen provınsııalarda kómirsýtekterdi bar­laýǵa ınvestısııalyq tartym­dy­lyqty arttyrý úshin barlaý men óndirýge basym quqyq berý, son­daı-aq ýran salasynda mem­leket­tiń múddesin qorǵaý. Zańnyń bir jańalyǵy – aýyr jáne taqtatas munaıy sııaqty óndirýi qıyn kómir­sýtekterdi ıgerýdi yntalan­dyrý. Mundaı kenderdi ıgerý qym­bat tehno­logııalar men arnaıy eko­no­mı­kalyq jaǵdaılardy talap etedi. Depýtattar osyndaı jobalar úshin jetildirilgen úlgilik keli­sim­sharttyń krıterıılerin keńeı­týdi usyndy. О́ıtkeni tıisti qoldaý sharalarynsyz bul jobalar­dy iske asyrý ekonomıkalyq jaǵy­nan tıimsiz bolady. Úkimet bul basta­many qoldady. Bul orta merzim­di perspektıvada Shyǵys Qazaq­stan oblysyndaǵy Sarybulaq (aýyr munaı) jáne Qyzylorda oblysyn­daǵy Qaraǵansaı (taqtatas munaıy) ken oryndaryn ıgerýge múmkindik beredi. Olardyń jıyntyq alynatyn munaı qory A,V,S1 + S2 sanaty bo­ıynsha – 18,7 mln tonna, –  dedi zań jobasy jóninen baıandama jasaǵan depýtat Edil Jańbyrshın.

Qarjy ombýdsmeniniń biryńǵaı ofısi qurylady

Májilis bankter jáne bank qyzmeti týraly zań jobasyn jáne oǵan qarjy naryǵyn retteý men damytýǵa qatysty ilespe túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Prezıdent joldaýlaryn oryndaý maqsatymen ázirlengen qujattar bank qyzmetin memlekettik retteýdiń negizgi maqsattaryn, mindetteri men qaǵıdattaryn anyqtaıdy.

– Zań jobasy 9 bólimnen, 23 taraýdan jáne 135 baptan turady. Ilespe zań jobasynda 7 kodekske jáne 35 zańǵa túzetýler engiziledi. Jańa zańda bank júıesiniń jumys isteýi úshin quqyqtyq negizderdi belgileý, bank qyzmetine qatysty retteý, baqylaý jáne qadaǵalaý, depozıtorlardyń, ózge de kredıtorlar men klıentterdiń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý, banktik qyzmetter naryǵynda adal básekelestikti qamtamasyz etý, qarjylyq saýattylyq deńgeıin jáne halyq úshin bank qyzmetteriniń qoljetimdiligin arttyrý mindeti kózdeldi, – dedi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova.

Agenttik tóraǵasynyń aıtýynsha, zań jobasynyń negizgi jańa­ly­ǵy – aktıvterdiń jańa kla­sy retin­de sıfr­lyq qarjy aktıv­terin retteýdi en­gizý jáne olardyń el aýma­ǵyn­daǵy aınalymyna ruq­sat berý. Iаǵnı sıfr­lyq qarjy aktıv­teri­niń úsh túri en­giziledi: aqsha talap etý qu­qy­ǵyn kýálandyratyn sıfr­­ly ak­tıv­ter (steıblkoındar); ne­­gizgi ak­tıvpen qamtamasyz etil­gen sıfr­ly qarjy aktıvteri; sıfr­ly túr­de shyǵarylǵan qarjy quraldary.

Sondaı-aq zań jobasy ınnovasııany qoldaýǵa jáne qarjylyq teh­no­­logııany damytýǵa jol asha­dy. Atap aıtqanda, ol bankter­ge sıfr­lyq tehnologııalar, elek­trondyq kommersııa, kıberqaýip­sizdik, bıometrııa, jasandy ıntel­lekt jáne telekommýnıkasııa sala­laryn­da jumys isteıtin jańa qar­jy­lyq tehnologııa kompanııalaryna ınvestısııa salýǵa múmkindik beredi.

Májilis maquldaǵan zań joba­syn­da bank ónimderin tutyný­shy­­lardyń quqyqtaryn tıimdi qor­ǵaý úshin daýlardy sotqa deıin ret­teý­diń úsh deńgeıli júıesi engiziledi. Shaǵymdardy bastapqyda qarjy uıymdary qaraıdy. Odan keıin qarjy ombýdsmenine jáne agenttikke júginedi.

– Tutynýshylardyń múdde­lerine zııan keltirýi múmkin ónim­derdi satýdy toqtatý boıynsha agenttikke ókilettikter beriledi. Sonymen qatar zań jobasyn­da bank, saqtandyrý jáne mıkro­qarjy­lyq qyzmetter boıynsha qarjy ombýdsmeniniń biryń­ǵaı ofısin qurý kózdeledi. Ombýds­menniń sheshimderin qarjy uıym­dary oryndaýǵa mindetti. Bul azamat­tardyń joldanymdaryn qaraýdyń birkelkiligi men táýelsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi, – dedi M.Ábilqasymova.

Tólem qabilettiligi joq bankter­diń máselelerin sheshý júıe­sin reformalaý týraly ere­jeler de qarastyrylǵan. Qujat­ta qan­daı bankter júıelik mańyz­dy ekeni anyqtalyp, tizim kópshi­lik­ke qoljetimdi bolady. Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń sózine qara­ǵan­da, júıelik mańyzy bar bankti ret­teý kezinde birinshi kezekte ak­sıo­ner­lik kapıtal esepten shyǵa­ryla­dy. Iаǵnı bank aksıo­neri bank­ke ıelik etýdi tolyǵymen joǵal­tady. Odan keıin atalǵan tetik aıa­synda bas­qa kredıtorlar­dyń bar­lyq min­det­temesi esepten shy­ǵa­rylady. Bul sharalar qarjy­lyq ornyq­ty­lyqty qalpyna keltirý úshin áli de jetkiliksiz bolsa, memlekettiń ka­pı­talǵa kirý máselesi qaralýy múmkin.

Tutynýshylar quqy qorǵalady

Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev qazir bankter nesıe aldyrtý úshin ha­lyq­qa qaıta-qaıta telefon shalyp, mazasyn alyp jatqanyn aıtty.

– Zań jobasynyń maqsat-mindeti bankterdi tezge salý dep bilemin. О́ıtkeni bizdegi bankter bıznes pen jańa jobalardy qoldaýdy ysyryp qoıyp, qarapaıym halyqqa eselep joǵary paıyzben nesıe berýdi jáne sony eselep qaıta­ryp alýdy ǵana biledi. Bul rette resmı derekterge toqtalsaq, bıyl 1 qyr­kúıektegi jaǵdaı boıynsha 8,5 mln azamattyń kredıt bereshegi bar. Onyń jalpy somasy – 23 trln teńge, ıaǵnı respýblıkalyq jyl­dyq bıýdjetke jetip qalatyn qara­jat. Onyń ishinde 14 trln teńge kepilsiz tutyný nesıesine tıesili. О́zderińiz bilesizder, bankter munymen toqtamady. Olar kredıt berý kezinde qosymsha saqtandyrý engizedi, osymen halyqtyń qaryzy odan saıyn kóbeıedi. О́z erkimen nesıe alýdan bas tartqan adamdarǵa qońyraý shalý men SMS-habarlama jiberý arqyly taǵy da kredıt alýdy usyna beredi. Osy zańsyzdyqtar­dy toqtatý úshin zań jobasyn­da qadaǵalaý qaǵıdattarynyń jańa deńgeıleri engizilip jatyr. Osy qadaǵalaýdyń jańa qaǵıdattary bankterdiń zańsyz áreketterin toqtatýǵa múmkindik bere me? – dep surady N.Sársenǵalıev.

О́z kezeginde M.Ábilqasymova bul zań jobasynda jańa qadaǵalaý tetigi engizilip jatqanyn rastady.

– Birneshe jyldan beri zań­namaǵa qarajat alatyndardyń quqyq­taryn qorǵaý maqsatynda jańa ózgerister engizildi. Bul rette tu­tyný nesıeleri, alaıaqtyqqa qar­sy túzetýler bar. Endi basqa da jańa óz­gerister engizý múmkindigin pysyq­tap, zań jobasynda túpki­likti júıeni qarastyrdyq. Osy jú­ıede tutynýshylardyń quqyq­taryn qorǵaýdyń keshendi modeli qamty­lady. Bul turǵyda bankterde halyqqa qyzmet kórsetý kezin­de táýekelderdi basqarý júıesi qury­lady. Atap aıtqanda, bankterde halyqtyń quqyǵyn qorǵaý boıynsha erekshe bólimder ashylady, – dedi agenttik basshysy.

Al Ashat Raqymjanov halyq­ty alaıaqtardan qorǵaý másele­sin kóterdi. Onyń aıtýynsha, jurtshylyq qara­paıym telefon arqyly alaıaq­tarynyń qurbanyna aınalyp jatyr.

– Jaqynda ótken Úkimet saǵatynda Ishki ister mınıstrligi bıylǵy 9 aıda 67 mln osyndaı telefon qońyraýy buǵattalǵanyn habarlady. Bul rette bir adamǵa orta eseppen úsh-tórt ret qońyraý sha­lynady eken. Osy jazda uıaly baı­lanys operatorlaryna belgili bir ja­ýap­kershilik júkteıtin bir­­qa­tar túzetý qabyldandy, onyń ishin­de SIM-kartany tirkeý kezin­de bıo­metrııalyq rastaý bar. Birin­shi­den, qazir ruqsat etilmegen trafık­ti bu­ǵattaý jáne SIM kartany tir­keý úshin bıometrııalyq tekserý­di engizý boıynsha qandaı jumys atqarylyp jatyr? Nelikten qazaq­standyq nómirlerden alaıaq­tar qońy­raý shalýdy jalǵas­tyryp jatyr? Antıfrod ortalyǵy aıasynda alaıaq­tyq operasııalardy anyqtaý jáne azaı­tý boıynsha qandaı jumys at­qa­­rylyp otyr? – dep surady depý­tat.

Bul suraqtarǵa jaýap berý kezinde Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý vıse-mınıstri Rostıslav Konıashkın alaıaqtyq áreketter aıasynda jeke adamdarǵa baǵyttalǵan qońyraýlar negizinen áleýmettik jeliler men WhatsApp jáne Telegram sııaqty jedel habar almasý qosymshalary arqyly jasalatynyn aıtty.

– Bul turǵyda SIM-kartasyz eseptik jazbany tirkeýge bolady. Al trafıkti buǵattaý men bıo­met­rııalyq sáıkestendirýdi júzege asyrýǵa qatysty uıaly baılanys ope­ra­torlarynyń bıometrıkany engizý erejeleri qabyldandy. Bul quraldar qazir iske asyrylyp jatyr. Telefon nómiri kimge tıe­sili ekenin rastaı otyryp, naq­ty adamdarǵa tirkelgen SIM-kar­talar sany azaıady dep oılaımyz. Sonymen qatar Májilistegi jumys toby aıasynda zań jobasy boıynsha qajet usynystardy qarastyrýǵa daıynbyz, – dedi vıse-mınıstr.

Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Berik Sholpanqulov shil­de­de qabyldanǵan túzetýler aıasynda uıaly baılanys operatorlary 2026 jyldyń 2 qańtarynan bastap Antıfrod ortalyǵy aıasynda qyzmet kórsetetinin, olar avtomatty rejimde alaıaqtyq áreketter týraly aqparat almasýdy ornatatynyn aıtty. Sondaı-aq ol jaýapkershilikti arttyrýdyń negizgi máselesi aıasynda jańa usynystardy qarastyrýǵa daıyn ekenin jetkizdi.

Qonaqúıler reıtıngin anyqtaıtyn aýdıtorlar ınstıtýty engiziledi

Májilis birinshi oqylymda depýtattardyń bastamasymen ázirlengen týrıstik salany qoldaý máseleleri týraly zań jobasyn maquldady. Qujatta ishki týrızmdi damytý, týrızm ındýstrııasyn memlekettik qoldaý tetikterin odan ári jetildirý kózdelgen.

Qujat negizinde qonaqúılerdi baǵalaý jáne olarǵa «juldyz» boıynsha reıtıngter berý úshin sarapshy-aýdıtorlar ınstıtýty engiziledi. Sondaı-aq jobada kelý týrızmi salasyndaǵy týrıstik operatorlardyń shyǵyndaryna sýbsıdııa mólsherin, týrıstik ornalastyrý oryndary men kelýshiler ortalyqtaryn salý, qaıta qurý kezinde kásipkerler shyǵynynyń bir bóligin óteýdi naqtylaýǵa baǵyttalǵan túzetýler usynylǵan.

Túıindi qujat – «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine ákimshilik ádilet salasyn jetildirý jáne keńeıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy. Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan depýtat Marat Báshimov 2021 jylǵy 1 shildeden bastap elimizde ákimshilik ádilet ınstıtýty jumys isteıtinin aıtty. Ol bir taraby memlekettik organ bolatyn jarııa-quqyqtyq daýlarda azamattardyń quqyqtaryn sottyq qorǵaýdyń jańa formaty sanalady. Ákimshilik ádilettiń engizilýi Memleket basshysy bastamashylyq etken sot-quqyqtyq reformanyń basty qadamyna aınaldy jáne memlekettik organ men azamattyń sot úderisinde teń quqyqty qatysý­shylar bolýyna negizdelgen jańa modelge kóshýdi bildirdi.

– Buǵan deıin mundaı daýlar jalpy ıýrısdıksııa sottarynda Azamattyq is júrgizý kodeksiniń normalary boıynsha qaralyp keldi. Bul kóbine taraptardyń teńsizdigine ákeldi. Ákimshilik ádilet osy teńsizdikti joıyp, dáleldeý mindetin memlekettik organǵa júktedi jáne sottyń belsendi rólin qamtamasyz etti. Endi sot óz bastamasymen qajetti dáleldemelerdi suratýǵa quqyly, – dedi depýtat.

Onyń aıtýynsha, zań jobasyn qaraý barysynda normashy­ǵar­mashylyq qyzmetti ǵylymı súıemeldeýge qatysty normalar engizildi. Bul zań shyǵarý úderisinde ǵylymnyń rólin kúsheı­tip, quqyqtyq aktilerdiń sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Májilis depýtattary atalǵan zańdy Senat qaraýyna jiberdi.