Konstıtýsııa – turaqtylyq pen kelisimniń kepili

Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qazaqstan qoǵamy men memlekettiń damýyndaǵy Konstıtýsııanyń róli» taqyrybynda baspasóz konferensııasy ótti. Ata Zańymyzdyń 20 jyldyǵy qarsańynda ótken brıfıngke Konstıtýsııalyq keńestiń múshesi Anar Jaıylǵanova men Keńestiń burynǵy múshesi Jumabek Busurmanov qatysty. Alǵashqy bolyp sóz alǵan Anar Jaıylǵanova Ata Zańymyzdyń basty ereksheligi ári qundylyǵy retinde onyń adam ómiri, quqyq­tary men bostandyǵyna negiz­delýin atap kórsetti. «Elbasy aıtyp ótkendeı, zańdylyqty saq­taý, Konstıtýsııany qurmetteý asa mańyzdy mindet. Tipti, Táýke hann­yń zamanyndaǵy qazaq qaýym­das­tyǵynyń damyp, órleýi osy zańdylyqty saqtaýdyń arqasynda múmkin bolǵan. Sondyqtan da, biz konstıtýsııalyq normalardy, zańdylyqtardy árdaıym berik ustanyp, sonyń arqasynda ǵana alǵa damı alamyz. Búginde Ata Zańymyzǵa 20 jyl tolyp otyr. Konstıtýsııanyń qabyldanýy táýelsiz Qazaqstan tarıhynyń jańa paraǵy bolyp esepteledi. Konstıtýsııamyz saıası júıeniń ishinde adam ómirin, onyń qu­qyq­tary men bostandyǵyn qorǵaýǵa negizdelgen», dedi.

1995 jylǵy 30 tamyzda res­pýb­lıkalyq referendýmda qa­byldanǵan Qazaqstan Respýblı­kasynyń Konstıtýsııasy táýelsiz mem­lekettiń konstıtýsııalyq damýy­nyń jańa kezeńine jol ashty. Ol konstıtýsııalyq qury­lystyń, qoǵamdyq-saıası ınstı­týt­tardyń quqyqtyq negizin quryp, adam men azamattyń konstı­tý­sııalyq mártebesin aıqyndap berdi. Konstıtýsııalyq keńes múshesi Ata Zańymyzdyń taǵy bir ereksheligi retinde onyń eldegi saıası turaqtylyq pen ultaralyq kelisimdi saqtaý, nyǵaıtý máse­lelerin kózdeıtinin atap ótti. О́ıtkeni, kezinde, ıaǵnı 1993 jyly Ordabasy taýynda bolǵan jıynda Elbasymyz: «Kezinde Áıteke, Qazybek, Tóle bıler qazaqtyń basyn biriktirý úshin osy Ordabasy taýyna jınalǵan. Sol armandy tilek, sol perzentti júrek bizdi taǵy da osy taýǵa alyp keldi. Biraq qazirgi bizdiń maqsatymyz tek qazaq halqyn biriktirý emes, osy qazaq halqyn Qazaqstan aýmaǵyndaǵy barlyq ult ókilderin biriktiretin uıytqyǵa aınaldyrý. Elimizde turyp jatqan barlyq ult ókilderi Qazaqstandy óz otanym dep qasterlese, osyndaı qarapaıym nárseni boıymyzǵa sińirip, júregimizge uıalatsaq, sonda ǵana elimiz alǵa qoıǵan maqsattaryna jete alady», degen bolatyn. Mine, 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsııamyz osy talap deńgeıinen shyǵyp keledi. Osydan keıin sóz alǵan Kons­tı­týsııalyq keńestiń burynǵy múshesi Jumabek Busurmanov Qazaqstan halqynyń erkindik jáne teńdik murattaryn ustanýy Kons­tıtýsııa normalary arqasyn­da is júzine asqanyn jasyrmady. «Negizgi zańymyzdyń mańyz­dy qundylyǵynyń biri – onyń kópshilikke tanylǵan demo­kratııalyq quqyqtyq ıdeıalar men qaǵıdalarǵa, jalpyadamzattyq qundylyqtarǵa baǵdarlanýy bo­lyp tabylady. Qazirgi tańda Konstıtýsııa qoǵamnyń demokratııalaný úderisterin, bıliktiń úsh tarmaǵynyń bir-birimen ózara qarym-qatynasyn damytý úshin qyzmet etip jatyr deýge bolady», – dedi Jumabek Busurmanov. Qurylymy men mazmuny jaǵynan elimizdiń Ata Zańy da­myǵan demokratııalyq memleket­terdiń Kons­tıtý­sııa­laryna saı keledi. Onda pre­zı­denttik bılik deńgeıiniń kúsheıýindegi bılik bólinisiniń ońtaı­ly teńgerimi kórsetilgen. Bul ót­peli kezeńdegi memleket pen qo­ǵamnyń qalyptasý jáne damý má­selelerin shuǵyl sheshýge múm­kindik beredi. Negizgi zańnyń ıdeıalary, qaǵıdalary men normalarynda elimizdiń ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik ilgerileýi úshin mańyzdy áleýet bar. Rasynda, adamı qundylyqtar negizgi zańmen bekitilgen memle­ket­tiń álem aldynda abyroıy ósetini belgili. Sondyqtan da, biz óz Kons­tıtýsııamyzdy joǵary baǵalap, qasterleýimiz kerek. О́ıtkeni, Ata Zańymyz óziniń 20 jyl­dyq tarıhynda osy qundy­lyq­­tardan aýytqyǵan emes. Konstı­tý­sııamyzdyń arqasynda memle­ketimiz únemi tek damý ústinde kele jatqany aıdan anyq aqıqat. Baspasóz konferensııasy barysynda jýrnalısterdiń saýaldaryna jaýap bergen A.Jaıylǵanova Konstıtýsııanyń qabyldanýyna 20 jyl tolýyna oraı josparlanyp jatqan sharalarmen de tanystyryp ótti. «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 20 jyldyǵy qurmetine josparlanyp otyrǵan úlken sharalardyń biri elordasy Astanada halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkizý bolyp tabylady. Oǵan ǵalymdar, memlekettik qurylymdardyń qyz­met­kerleri, Parlament depýtat­tary, Konstıtýsııalyq keńes­tiń, sottardyń jáne shet mem­le­ket­ter­diń ókilderi shaqyrylady», dedi. Konstıtýsııa keńesi múshesiniń aıtýynsha, bul sharanyń maqsaty – álem elderine Qazaqstannyń konstıtýsııalyq damýyn jáne kons­tıtýsııalyq baqylaýdyń zańdy­lyǵyn tanystyrý kórinedi. Ata Zańnyń 20 jyldyǵyn mere­keleý aıasynda, sondaı-aq, «Qa­zaqstandyq trend: totalıtarızmnen demokratııalyq jáne quqyqtyq memleketke» dep atalatyn kitap shyǵarylady. Onda Qazaqstandaǵy konstıtýsıonalızmniń damýy týraly sheteldik sarapshylardyń, saıasatkerler men zańgerlerdiń oı-pikirleri toptastyrylady. «Uly­brıtanııanyń burynǵy premer-mınıstri Tonı Bler, «Quqyq arqyly demokratııaǵa» Venesııa komıs­sııa­synyń prezıdenti Djannı Bý­kıkkıo jáne Azııa men Eý­ropa konstıtýsııalyq sottary­nyń kóptegen tóraǵalary osy kitapqa avtor bolýǵa nıet bildirip otyr», dedi A.Jaıylǵanova.

Aıdar О́RISBAEV, «Egemen Qazaqstan».