Mońǵolııa qazaqtarynan shyqqan qaıratker Qashqynbaı Málikuly týraly málimetti Osakarov aýdany Saryózek aýylynda turatyn onyń balasy Qashqynbaıuly Shaımardannan aldym. Jasy jetken qarııanyń aıtýyna qaraǵanda ákesi úsh synyptyq bilimmen el basqarý isine aralasqan eken. Árıne, ol kezde arnaıy oqytý oryndary arqyly basshylyq kadrlar daıyndaý orny bolmaǵandyqtan erte eseıip, el tanyǵan jastar osylaı halyq senimine kirgen. Uly Otan soǵysy júrip jatqanda Mońǵolııa eli atynan maıdanǵa kómek berý mindetin alǵan Qashqynbaı Málikuly marshal H.Choıbalsanmen birge «Revolıýsııashyl Mońǵolııa» atty tank kolonnasyn syıǵa tartý úshin 300 kg. taza altyn, 100 myń amerıkan dollary, 2,5 mln. mońǵol aqshasy, azyq-túlik, kıim-keshegi bar barlyǵyn 237 vagonǵa tıep, 1943 jyly 12 qańtar kúni Máskeý mańyndaǵy Narofomınskıı deıtin shaǵyn qalashyqta Mońǵolııa jurtynyń qarajatyna jasalǵan 53 tankini polkovnık M.T.Leonov basqarǵan 112-shi tank brıgadasyna tapsyrý rásimine qatysady.
Shaımardan maǵan ákesiniń esteligin de usyndy: «– Men qabyrǵasyna «Baıólke» degen úlken jazýy bar tankini ekıpaj komandıri Rezkovqa tapsyrdym. Ol meni tankke otyrǵyzyp ary-beri alyp júrdi. Baıólkelikter jınap bergen azyq-túlik, kıim-keshekti soldattarǵa úlestirdik. Jıyn sońynda brıgada komandıri: «– Biz bul tankilermen Berlınniń kóshesin taptaımyz», – dedi. Al Stalınniń syılyǵy Baıólke aımaǵynyń ortalyq murajaı qorynda saqtaýly tur», – dep jazylypty estelikte.
Qoǵam qaıratkeri Qashqynbaı Málikuly óz dáýirinde 3 dúrkin Mońǵolııanyń Uly Quryltaıyna depýtat bolyp saılanǵan. Sol Quryltaı tóraǵasynyń hatshysy qyzmetin atqarǵan. Keıipkerimizdiń zamandasy Abaı Ramazanulynyń esteliginde: «Qashekeń Mońǵolııanyń tórt patshasynyń mórin ustaǵan adam. Uly Quryltaıdyń hatshysy qyzmetin atqaryp turǵanda Quryltaı apparatynda saqtaýly Shyńǵys hannyń mórine, HIH ǵasyrda Mońǵolııany bılegen Boǵda hannyń mórine, 1924-1950 jyldar aralyǵynda barlyq qujattardy zańdastyrǵan Kishi Quryltaı mórine jáne óz dáýirindegi Uly Quryltaı mórine ıelik jasap, ár dáýirdiń tarıhı qujattaryn kepildendirip otyrǵan», – dep jazypty.
Qaıratker aǵamyz maıdan shebine úkili kereı pushpaq tymaq, ústinde aq seńseń qoı terisinen tigilgen qazaqtyń ulttyq kıimin kıip barǵan eken. Osylaısha 4 aı soǵys shebinde júrgeni úshin Bas qolbasshy I.V.Stalın qabyldap, 747-shi nómirli «TT» pıstoletin syılaıdy.
Taǵy bir áńgime, Qashqynbaı aǵanyń taǵdyryna Qytaı kósemi Mao Sze Dýnmen kezdesip, áńgimelesý sáti buıyrypty. 1956 jyly Qytaı kompartııasynyń kezekti VIII sezi ótedi. Mońǵolııa eliniń delegasııasy quramynda Qashekeń de barǵan eken. Úsh synyptyq bilim bergen ustazy Berdiqoja Joltaevty atý jazasynan alyp qalǵan eńbegin Qytaı kósemi erekshe baǵalapty.
Qashqynbaı Málikuly 1918 jyly týǵan adam. Baıólke aımaqtyq is basqarý ornynda saqtalǵan jáne qaıratker aǵanyń óz qolymen toltyrǵan arhıv qujattaryndaǵy derekte ol kisi 16 jasynda alǵash mektep tabaldyryǵyn attaǵany jazylypty, 40 jyldan astam Mońǵolııa elin basqarǵan memleket basshysy Iý.Sedenbal óziniń bir esteliginde: «Men Qashqynbaıdy erekshe qadirleımin. Ol úkimet bastaýǵa laıyq kemeńger tulǵa», – depti («Halqynyń adal perzenti» estelikter jınaǵy, 79-bet. Ulan-Batyr, 2004 jyl).
Qashqynbaı aǵa 1986 jyly dúnıeden ótti. Qujat, qundy derekteri Lenıngrad ermıtajynda, Máskeý murajaılarynda saqtalǵan. Artynda aıtqan sózi, atqarǵan eńbegi qaldy. Baıólke aımaǵy ortalyǵynyń О́lgıı qalasynda Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı Qashekeńniń atyna bir kósheni rásimdeý daıyndyǵy júrip jatqan kórinedi. Marqumnyń kindiginen taraǵan urpaq-juraǵaty qazir AQSh, Arab Ámirligi, Túrkııa, Baıólke, Astanada, Qaraǵandy oblysynyń Osakarov aýdany men Temirtaý qalasynda turyp jatyr.
Serjan SMAHANULY,Qazaqstan Jýrnalısteri odaǵynyń múshesi.
Qaraǵandy oblysy, Osakarov aýdany.
Sýretterde: Q.Málikuly; Mońǵolııadan kelgen delegasııa Máskeý túbinde.
