Iisi qazaqta eń kóp kitap jınaǵan, sol kitaptardyń bárin oqyp taýyspasa da, ózine qajettisin meńgergen qajyrly aqynnyń shyǵarmashylyq kabıneti maǵan atshaptyrym bolyp kórindi. Retti bólmede ashyq tústi kitap sóreleri bárin aıtqysy kelgendeı únsiz sóılep tur. Saltanat apaı jyldam basyp, anadaı jerdegi ústeldiń ústinen bir kishkene qaryndash aldy da, maǵan berdi. Jaı bergen joq, úlken tilekpen, senimmen usyndy.
«Osy qaryndashpen aǵań kóp shyǵarmasyn jazdy. Qadaǵań qartaıǵan shaǵynda otyryp jazǵannan góri jatyp alyp jazǵandy qup kórdi. Arnaýly dúkennen qoraptap qaryndash satyp ákelip, bárin ushtap, qyrlap, jazýǵa daıyndap qoıatyn. Sııa durys jazylmaıtyny ras. Al ol kisi shyǵarmalaryn qaryndashpen jazyp, qaıtadan mashınkaǵa basatyn. Qaryndashpen jazýdyń bir paıdasy – ony túzetý ońaı. Sen de kóp shyǵarma jaz, jazaryńa senemin» dep aqynnyń shyǵarmashylyq syryn aǵytyp, úlken peıilimen aq tilegin arnady.
Aınalany rýhtyń tylsym syrymen toltyryp turǵan kitaptarǵa qarap oılandym. Sózdi Saltanat apaıdyń ózi jalǵady. «Men ony alǵash kórgende qolynan kitap kórdim. Bylaısha aıtqanda, kitap onyń ómiriniń bólshegi ispetti edi. Stýdent kezinen bastap kitap jınaıdy eken. Fýrmanov pen Abaı dańǵylynyń qıylysynda úlken kitap dúkeninde Raıhan degen jeńgemiz istedi. Aǵań sol kisige tizimin berip, «kitap alyp qoıyńyz» deıtin. Sodan keıin «Knıjnoe obozrenıe» deıtin gazetti únemi qarap turatyn. Ol gazette kimniń kitaby qaı jerde, qaı baspadan shyǵyp jatqany jazylatyn. Soǵan qarap shetelge, Máskeýge baratyndardan aldyratyn. 8 myńǵa jýyq kitabyn solaı jınaǵan edi. Únemi sol kitaptaryna qarap, kóńili toıatyn. Keıde erte turyp, qara bazarǵa baratyn, ol bazar tek saǵat jeti men segizdiń arasynda ǵana jumys isteıdi. Bazarǵa bararda qoltyǵyna birneshe kitabyn qysa barady. Izdegeni tabylsa, satyp alyp, ne bolmasa ózi aparǵan kitaptarǵa aıyrbastap alatyn».
Bul da aqynnyń shyǵarmashylyq álemin zertteý úshin taptyrmas dáıektiń biri. Bolashaqta bir bilgir «Qadyr aqyn oqyǵan kitaptar» degen zertteý jazbasyna kim kepil degen oımen terbelgenimdi jasyra almaımyn. Bylaıǵy jurt kóp aıtatyn Qadyr aqyn týraly ańyzdarǵa endi «qaryndashpen jazady eken» degen syrdyń qosylýy da zańdylyq.
Sóıtsek, qazaqtyń Qadyr aqynyna qaryndash kóp kómektesipti. Saltanat Myrzalıevanyń aıtýynsha, aqyn syrtqa shyqqanda únemi qaltasyna qaryndash salyp júredi eken. Tipti kóshede avtobýs kútip turǵan sátinde de qysqa qaryndashymen qoıyn dápterine óleń jazyp otyratyn bolypty.
Qadaǵańnyń mundaı qyryn túsine bilgen dostary, zamandastary onyń úıine qonaqqa barǵanda, qorap-qorap qaryndash syılaıtynyn da estidik. Áńgime arasynda Saltanat apaıdan Qadyr aqynnyń qaı kezde jazýǵa jıi otyratynyn da surap úlgerdim. «Kóbine tańerteń jazatyn. Keıingi kezderi sharshaıtyn bolǵandyqtan, keshki saǵat 9-10 shamasynda uıyqtap qalatyn. Al tańerteń saǵat 7-ge taıaý turyp, jazýyn jazady. Arasynda bir demalyp, taǵy kirisetin. Bir qarasań, jazý ústelinde otyratyn, taǵy birde qarasań, dıvanynda myzǵyp jatatyn. Biz ol kisiniń shyǵarmashylyǵyna kedergi jasamaıtynbyz, shama bar, bar sharýany ózim isteýge daǵdylandym».
Ádebıet ońashalyqtyń álemi ekenin jaqsy bilemiz. Sol emin-erkin ońashalyq Qadyr Myrza-Áli aqynǵa qanshama shabyt syılaǵanyn sózben aıtyp jetkizý múmkin de emes. Al onyń qaǵazy men asaý aǵystaı oılaryna serik bolǵan qaryndashy týraly áli de oılanamyn. Qadyr aqynnyń qaryndashyn onyń jarynan syıǵa alǵan kúni meniń tóbem kókke bir eli jetpeı turdy. Aınalama kóz salamyn, Alataý anadaıdan munartady. Kólik dabyly jıi qaǵylatyn Almaty kóshelerinde kele jatyp álgi qaryndashqa qaıta-qaıta qaraımyn. Kip-kishkentaı ǵana jazý quraly «ne jazamyn deseń erik ózińde, tek ózińshe jaz» dep shabyt berip turǵandaı.
Sol qaryndash kitap sóremniń tórinen oryn aldy. Anda-sanda qolyma alyp, shyǵarmashylyq týraly oılanamyn. Almatydan Astanaǵa kóshkende de, Qadyr aqynnyń qaryndashyn eń qasterli buıym retinde ózimizben birge ala keldik. Kóp ótpeı Amerıkaǵa oqýǵa barǵanda da, álgi qaryndash muhıt asyp, Vashıńton tórine bizben birge «bardy». Bylaı qarasań, tıtteı ǵana qaryndash. Al ol qaǵaz betinde oınaq salsa, kúshi men qudireti qanshalyq ekenin eshkim mólsherleı almas. Iá, álemde qanshama kishkentaı zattar myna tórtkil dúnıeniń aǵysyn basqa arnaǵa buryp jiberdi.
О́tken aptada jumystan úıge kelsem, alty jasar ulym «esep shyǵaramyn, maǵan qaryndash berińizshi» dedi. Kenet oıyma Qadyr aqynnyń álgi qaryndashy túse ketti de, sóreden alyp, ulyma berdim. Kishkentaılyǵyna qyzyqty ma, áıteýir oǵan bul qaryndash unady. «70+70»-ti qossam, 140 bolady», dep esep shyǵara bastady. Sol sát meniń kóńilim qýanyshqa bólendi. Nege dersiz? Kishkentaı ǵana qaryndashpen bireýimiz óleń jazyp, birimiz esep shyǵarsaq, bul da bir sabaqtastyq emes pe?
Osy jazbany jazyp otyryp, Qadyr aqynnyń kózindeı bolǵan qara qaryndashqa qansha ret qaraǵanymdy bilmeımin. Áıteýir, osy bir jazý quralynda áli jazbaǵan, jazsam dep júrgen jyrlarymnyń tarmaqtary turǵandaı seziledi. Mine, osy sóılemge núkte qoıar sátte de, Qadyr Myrza-Áliniń qaryndashyna qarap otyrmyn.
