Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Myń ret estigennen bir ret kórgen artyq» degen sóz bar. Búgingi qazaq armııasy sapynda sarbazdar saýlyǵy men ómiri qalaı qorǵalǵan? Qarýly kúshterimizge qarasty medısınalyq mekemeler jumysy jolǵa qoıylǵan ba? Tıisti qural-jabdyqpen qamtamasyz etilgen be? Salaǵa qatysty qoıylatyn suraq kóp. Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti osy suraqtyń bárine is júzinde kórsetý arqyly jaýap berý maqsatymen BAQ ókilderi úshin elimizdiń ońtústigindegi áskerı garnızondarǵa arnaıy baspasóz týryn uıymdastyrdy.
Jetisý, Almaty, Jambyl oblystary men Almaty qalasyn qamtyǵan eki kúndik sapardy Qorǵanys mınıstriniń tyl jáne áskerı ınfraqurylym jónindegi orynbasary, general-leıtenant Qanysh Ábýbákirov ózi bastap bardy. Astanadan áskerı ushaqpen jetken jýrnalıster aldymen Taldyqorǵannyń áskerı gospıtalimen tanystyq. 1972 jyly salynǵan bul mekemede áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy múshelerine, merzimdi áskerı qyzmetshilerge, Qarýly kúshterdiń ardagerlerine medısınalyq qyzmet kórsetiledi eken. Ataýy «áskerı gospıtal» bolǵanymen, atqaratyn jumysy kádýilgi aýrýhana men emhanalardyń qyzmetimen birdeı. Munda áskerı bilim ordalarymen qatar, azamattyq oqý oryndaryn bitirgen bilikti dáriger mamandar eńbek etip jatyr.
Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Qanysh Ábýbákirovtiń aıtýynsha, elimizde Qarýly kúshterge qarasty 16 áskerı medısınalyq mekeme, oǵan qosa táýlik boıy kómek kórsetetin 130-dan asa taktıkalyq medısınalyq bólimshe bar. Onda 2 300-den asa maman – qyzmette.
«Biz elimizdiń joǵary jáne arnaıy oqý oryndaryn bitirgen dáriger mamandarmen birge, Aqtóbedegi Qarýly kúshterdiń áskerı ınstıtýtynda da medısınalyq kadr daıyndaımyz. Oǵan qosa qazir Reseı, Qytaı, Túrkııa elderinde 200-den asa ofıserimiz ben kýrsanttarymyz medısına mamandyǵy boıynsha bilim alyp jatyr», dedi general-leıtenant.
Onyń aıtýynsha, Qorǵanys mınıstriniń tikeleı tapsyrmasymen merzimdi áskerı qyzmetke kelgen jas sarbazdarǵa eń aldymen 10 saǵattyq medısınalyq oqý ótkiziletin bolǵan. О́ıtkeni árbir jaýynger kez kelgen jaǵdaıda ózine jáne janyndaǵy joldastaryna alǵashqy medısınalyq kómek kórsete bilýi kerek. Sonymen qatar oqý-jattyǵý bastalǵanda sarbazdarǵa taǵy da 36 saǵat medısınalyq daıyndyq sabaqtary oqytylady.
«Armııa qataryndaǵy jaýyngerlerimizdiń densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtý – mınıstrlik aldynda turǵan basty mindettiń biri. Osyǵan oraı biz barlyq qaladaǵy áskerı gospıtaldarymyzdy kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýden ótkizip jatyrmyz. Astana men Almatydaǵy mekemeler tolyq kúrdeli jóndeýden ótti. Bıyl barlyq mekemege 600-den asa zamanaýı qural-jabdyq satyp alyndy», dedi Q.Ábýbákirov.
Taldyqorǵan qalasynan tikushaqpen kókke kóterilgen biz odan ári Jetisý oblysy Saryózek kentindegi áskerı lazaretke taban tiredik. Hırýrgııa men terapııa bólimderinen turatyn bul mekeme 50 tósektik orynǵa shaqtalǵan. Qorǵanys mınıstrligi tarapynan áskerı-medısına salasyn jańa deńgeıge kóterý barysy bul jerden de anyq baıqalady.
«Bıyl lazaretke jańa emdeý jáne dıagnostıkalaý jabdyqtary satyp alyndy. Dári-dármekpen tolyq qamtamasyz etilgen. О́zderińiz biletindeı, Saryózekte elimizdegi úlken áskerı garnızonnyń biri ornalasqan. Sondyqtan mundaǵy dárigerler áskerıler men olardyń otbasy múshelerine, sondaı-aq MÁMS arqyly eldi meken turǵyndaryna da kómek kórsetedi», deıdi QK Bas áskerı medısınalyq basqarmasynyń bastyǵy, medısına qyzmetiniń polkovnıgi Erjan Smaıylov.
Jalpy, sapar barysynda biz Qarýly kúshterge qarasty áskerı medısınalyq mekemeler óz ishinde 4 deńgeıge bólinetinin bildik. Eń joǵarǵy deńgeıdegi mekemeler – Astana men Almatydaǵy bas áskerı gospıtaldar. Ekinshi deńgeıde – oblys ortalyqtaryndaǵy medısınalyq mekemeler. Onyń biri – biz qyzmetimen tanysqan Taldyqorǵandaǵy gospıtal. Saryózektegi áskerı lazaret eki jáne odan kóp áskerı bólimderge qyzmet kórsetetin úshinshi deńgeıdegi mekemeler sanatyna jatady eken. Al tórtinshi deńgeıde – bir áskerı bólimge qaraıtyn taktıkalyq medısınalyq rotalar.
Saryózekten ári Qonaev qalasyna kelip, Desanttyq-shabýyldaý áskerlerine qarasty 32363 áskerı bólimmen tanysý barysynda osy tórtinshi býynǵa jatatyn medısınalyq rota jumysyna da kóz júgirttik. Mekeme aýmaǵyna kirgen sátte gerenal-leıtenant Q.Ábýbákirov óziniń eń alǵash osy jerde leıtenant formasyn kıip, áskerı qyzmet joly bastalǵanyn eske aldy. Iá, bul – rasymen elimizdegi tarıhy tereń, jetistigi tolaıym baıyrǵy áskerı bólimniń biri. 90-jyldary tájik-aýǵan shekarasyn kúzetýge, 2003 jyly Irakqa, odan keıin Lıvanǵa barǵan bitimgershilik kúshterimiz osy bólim jaýyngerlerinen jasaqtalyp, attanǵan.
Baspasóz týrynyń birinshi kúni Almaty qalasyndaǵy bas áskerı gospıtal jumysymen tanysýmen aıaqtaldy. Bul mekemeniń tarıhy Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinen bastalady. Joǵary bilikti dárigerler áskerı qyzmetshiler men MÁMS aıasynda ózge de turǵyndarǵa ǵana emes, sondaı-aq shekaranyń syrtyndaǵy elderge de kómek qajet kezde qol ushyn sozyp otyrady eken. Máselen, 2021 jyly Lıvan astanasy Beırýt qalasynda joıqyn jarylys bolǵanda alǵash bolyp járdemge jetkenderdiń biri osy gospıtaldyń dárigerler toby edi.
Biz bul jerde bir aıryqsha oqıǵanyń kýási boldyq. Gospıtal janynda tek elimizde emes, Ortalyq Azııa men TMD aımaǵyndaǵy jalǵyz Sımýlıasııalyq ortalyq jumys isteıdi eken. 2024 jyly Qazaqstan men Japonııanyń qorǵanys vedomstvolary arasynda medısına salasyna qatysty úshjyldyq yntymaqtastyq jospary qurylypty. Qarýly kúshter bas áskerı gospıtaliniń hırýrgi, medısınalyq qyzmet podpolkovnıgi Ábdýáli Paltýshevtiń aıtýynsha, jospardyń alǵashqy kezeńi aıasynda jyl basynda bizdiń dárigerler Tokıonyń О́zin-ózi qorǵaý kúshterine qarasty ortalyq gospıtalǵa baryp, adam keýde qýysynyń gıbrıdti sımýlıatoryn daıyndaý tehnologııasyn ıgerip qaıtqan. Naqtyraq aıtqanda, adam beınesindegi manıkenniń ishine janýardyń, ıaǵnı shoshqanyń ishki organdary salynyp jasalady. «Bul shuǵyl ota jasaýǵa mashyqtaný úshin kerek. Máselen, áskerı qyzmetshi maıdan dalasynda nemese basqa jerde jaraqat alǵan jaǵdaıda qansyraýyn toqtatyp, ómirine tónip turǵan qaýiptiń aldyn alyp, evakýasııalaýǵa daıyndaıdy», deıdi Á.Paltýshev.
Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq josparynyń ekinshi kezeńi aıasynda japondyq dárigerler bizdiń hırýrgterimizdiń atalǵan tehnologııany qanshalyqty ıgergeni men áskerı medısına salasyna engizgenin tekserýge kelipti. Biz Tokıo ortalyq gospıtaliniń bastyǵy Makoto Nıshıkavamen de biraýyz tildesip, yntymaqtastyq aıasynda atqarylyp jatqan jumys jaıynda pikir aldyq.
«Qazaqstandyq dárigerler gıbrıdti sımýlıator daıyndaýdy jaqsy meńgeripti. Keshe jumysyn tekserip, 90 degen joǵary baǵa qoıdyq. Biz ózimizben birge aıaqtyń sımýlıatoryn da ala keldik. Endi sony da daıyndaý tehnologııasyn úıretpekpiz», dedi ol.
Á.Paltýshevtiń aıtýynsha, Japonııamen aradaǵy yntymaqtastyqtyń úshinshi kezeńinde qazaq dárigerleri adam basynyń sımýlıatoryn jasaýdy da meńgerip, bul tehnologııany áskerı-dalalyq medısınaǵa engizbekshi. Osy oraıda biz keýde qýysyn daıyndaýda nelikten shoshqanyń ishki organdary qoldanylǵanyn suraǵanymyzda, janýarlar ishinen shoshqanyń organdary adamdikine eń qatty uqsaıtynyn aıtty. Rasynda, mundaı uqsastyq bar ekenin buryn da estigenbiz, alaıda bul joly bilikti hırýrgtiń óz aýzynan estip-bilip qaıran qaldyq.
Baspasóz týrynyń ekinshi kúni elordalyq jýrnalıster Jambyl oblysynyń Otar stansasynda oryn tepken atyshýly áskerı bólimniń medısınalyq mekemesiniń, sondaı-aq monsha men kir jýý kombınatynyń jumysymen de tanysty.
Jalpy, bul sapar Qorǵanys mınıstrligine qarasty medısınalyq gospıtaldar men lazaretterdiń jumysy jolǵa qoıylǵanyn, zaman talabyna saı damyp jatqanyn, kez kelgen ýaqytta dárigerlik kómek kórsetýge saqadaı saı ekenin kórsetti. Mınıstrdiń orynbasary Q.Ábýbákirovtiń aıtýynsha, medısına ǵımarattaryn jóndeý men jańa qural-jabdyq alý jumysy munymen bitpeıdi. Aldaǵy jyldary otandyq áskerı medısına deńgeıin álemdik deńgeıge – jetkizý mindeti tur.
ASTANA – TALDYQORǴAN – SARYО́ZEK – QONAEV – ALMATY – OTAR – ASTANA
