TORQALY TOIǴA – TAMAShA TARTÝ

“HAN ShATYR” AShYLDY Astana kúni merekesiniń is-sharalary aıasynda “Han Shatyr” saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Ashylý rásimine Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev, Túrik Respýblıkasynyń Prezıdenti Abdýlla Gúl, Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıch, Tájikstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Emomalı Rahmon, Armenııa Prezıdenti Serj Sargsıan qatysyp, qazaqstandyq jáne sheteldik óner sheberleriniń konsertin tamashalady. Saltanatty rásim shalqyǵan “Saryarqa” kúıiniń oryndalýy­men ashyldy. Odan soń mártebeli meı­mandar men kópshilik kórer­men­derge teatrlandyrylǵan “Kósh­peliler” qoıylymy usynyl­dy. Qazaq úıler jyljyp barady, túıe jetektegen, sáıgúlikter min­gen arýlar keledi. Qazaq úılerdi eki jaqtan batyrlar kúzetip ba­ra­dy. Endi at minip, saýyq qurǵan qyz-jigitter kórindi. Olar “Mol­da­baı” ánin shyrqap jatsa, bas­qalary ánge qosylyp, bı bıleýde. Sálden keıin at qulaǵynda oınaǵan sırk ónerpazdary birinen soń biri ónerlerin kórsetip ótti. “Kóshpeliler” – ótken kúnniń elesin kóz aldyńa ákelip, ata-ba­balarymyzdyń turmys-saltynan habardar etedi. Jaz jaılaýǵa, qys qystaýǵa kóshý kóshpelilerdiń ty­nys-tirshiligi men dástúri ǵana emes, mezgil merekesi ári sán-sal­ta­naty jarasqan tabıǵı úrdisi eke­ni tarıhtan belgili. Saltanatty rá­sim barysynda, sondaı-aq kósh­pe­lilerdiń jyldar boıy qalyp­tas­qan maqsat-murattaryn jetkizetin, tarıhı muralar men aýyz ádebıe­tinde saqtalǵan jazba derekterden alynǵan qoıylym da kórsetildi. Kórsetilimde ulttyq oıyndardyń keıbir elementteri kiriktirilgen, ol ótken kúnge bir sát saıahat jasaýǵa múmkindik beredi. Artynsha Mahambet batyrdyń ataqty “Egeýli naıza qolǵa almaı” óleńinen úzindi oqylyp, Qurman­ǵazy atyndaǵy orkestr Maham­bet­tiń “Joryq” kúıin naqyshyna kel­tire oryndap, jınalǵan qaý­ym­dy tánti etti. Saltanatty rásim ári qaraı Qazaqstan óner she­ber­le­riniń án shashýymen jalǵasty. Prezıdent saraıy – Aqor­da­dan bastaý alǵan bas qalanyń ǵa­jaıyp ǵımaraty Astana qalasy jańa or­talyǵynyń dál kindiginde ornalas­qan. Ortalyq qaladaǵy erekshe mańyzdy nysandardyń biri bolyp tabylady. Biregeı ke­shen jobasynyń avtory – álemge tanymal aǵylshyn sáýletshisi lord Norman Foster. Ataýynyń ózi aı­typ turǵandaı, bıik­tigi 150 metrlik ásem ǵımarat kóshpeli halyqtyń qo­lymen turǵyzylǵan han shatyr­la­rynyń jıyntyǵy ispettes. Kóz aldyńa esikterin aıqara ashyp turǵan han shatyrlaryn elestetip, tań-tamasha qaldyrady. Ortalyqtyń biregeı sáýlet-qurylysy ejelgi Saryarqanyń qatal klımatyna bir ózi tótep beretindeı kelisti oılastyrylǵan. Onyń ishki jaǵy kózdiń jaýyn ala­tyn birneshe tabıǵı landshaft­pen órnektelip, bezendirilgen. Mysaly jaryq, ylǵaldylyq pen temperatýra jyl boıy baptalyp, baqylanady. Masatydaı qulpy­ryp, jasyl jelekpen kómkerilgen baspaldaqty dálizdi kórgende, esi­ńizge jyl on eki aı jap-jasyl bo­lyp turatyn klımattyq beldeýler túsedi. Al sońǵy úlgidegi sapaly ma­terıaldarmen qaptalǵan ǵıma­rat­tyń qurylǵylary arqyly tús­ken tabıǵı jaryq aınalany erek­she bir nurǵa bóleıdi. Ǵımarattyń árbir qabatynda meı­ramhanalar men dámhanalar ju­mys isteıdi. Olarda dúnıe júzi as­hanalarynyń tájirıbeli aspaz­dary astanalyqtar men elorda qona­q­taryna til úıiretin dámdi as daıyndaıtyn bolady. Al altyn­shy qabatta júzý basseıni, akva­park jáne ámbebap jabyq jaǵa­jaı or­na­lasqan. Sondaı-aq orta­lyq­qa kelip demalýshylar qus jo­ly bı­ik­tiginen Astananyń kórikti jer­le­rin tamashalaı alady. Kó­rik­ti kel­be­timen kóz tartatyn bas qa­lamyz­dyń sáýletine sán qosatyn bul tamasha arhıtektýralyq ny­san­da qala turǵyndary men qonaq­tary bos ýaqytyn barynsha jaı­ly da kóńildi ótkizetin basqa da oıyn-saý­yq oryndary molynan qamtylǵan. Golf kishi alańy, shaǵyn kól, botanıkalyq saıabaq, jabyq jaǵa­jaı, sán ortalyqtary men kos­me­tıkalyq salondar, konsert zal­da­ry, saýda ortalyqtary, bes jul­dyz­dy oteli bar shyny shatyrly alyp ortalyq shyn máninde asta­na­lyqtar men qala qonaqtarynyń tamasha demalys jáne saýda oryndarynyń biregeıi bolyp ta­bylady. Sondaı-aq “Han Shatyr” álemdegi eń úlken nysandardyń bi­ri desek, qateles­peı­miz. Al jo­banyń ereksheligi, onyń ishki klı­maty ǵımarattaǵy qazirgi zamanǵy avtomatty quraldar arqyly qadaǵalatyndyǵynda jatyr. “Han Shatyrdyń” astyńǵy qabatynda 700 oryndy avtoturaq, budan bólek ortalyqtyń ishi men syrtynda 1400 avtokólikke esep­tel­gen avtoturaq taǵy bar. Sony­men qatar, kórmeler men mádenı-kópshilik is-sharalar ótkizetin alańdar, zaldar da jeterlik. Al or­talyqtyń 40 myń sharshy met­rin meıramhanalar men dámha­nalar, dúkender men kınoteatrlar alyp jatyr. Kelýshiler munda bi­likti aspazdar daıyndaǵan dámdi ta­ǵamdardan dám tatyp, álemniń úzdik kınorejısserleriniń týyn­­dy­laryn tamashalaı alady. My­saly, “Multiplex” kınoteatrynyń bir ózi 450 kórermenge eseptelgen. Ortalyq bir mezette 10 myń adam­dy qabyldaı alady. Budan keıin qonaqtarǵa elimiz­degi etno-mádenı birlestikterdiń óner ujymdary men balet ártis­teri daıyndaǵan “Kún adamdary” atty bı qoıylymy usynyldy. Al baǵdarlamanyń kelesi bóligi qazaqstandyq jáne sheteldik óner sheberleriniń shyrqaǵan ánderimen ári qaraı jalǵasty. Bul merekelik sharada mártebeli meımandar men kórermen qaýym, sondaı-aq Mem­le­kettik kapellanyń jıyntyq hory men “Han Shatyr” oıyn-saý­yq ortalyǵynyń saltanatty ashy­lý rásimine arnaıy shaq­y­ryl­ǵan álemge tanymal ánshi Andrea Bo­­chel­­lıdiń konsertin tamasha­lady. Andrea Bochellı – kóp­shi­lik­tiń kókeıinen shyqqan tanymal ánder men klassıkalyq mýzyka­ny tamasha úılestirgen daryndy ánshi. Operalyq týyndylardy jeńil ári naqyshyna keltire or­yndaý Bochel­­lıdi álemge máshhúr etti. “Men ózimniń ótkenime kóz júgirtsem, árkez mýzykaǵa ǵashyq bolǵandy­ǵym esime túsedi”, dep ánshi jas­taıy­nan ónerge essiz ǵashyq bol­ǵan­dyǵyn aıtady. Ol alty j­a­synda fortepıanoda oı­na­sa, keıin fleıta men sakso­fon­dy meńgeredi. Bala kezinen aýrýshań bolǵan Andrea birtindep kóz janarynyń sónip bara jatqanyn sezindi. Al 12 jasynda múlde kórmeı qalady. Ata-anasy balasynyń taǵdyrǵa tótep berýi úshin barynsha kómek­tesedi. An­drea mektep qabyrǵa­synda júr­gende horǵa qatysyp, birneshe már­te konkýrstardan júldeli ora­lady. 1980 jyly Pıza ýnı­ver­sıtetiniń zań fakýltetine oqýǵa túsip, zań ǵylymdarynyń doktory dárejesin alady. Alaıda, onyń názik jany óz­geni qalaıtyn. Ol Del Monako, Djılı jáne Franko Korellı syn­dy tanymal ıtalııalyq oryn­­daýshylardyń arııalaryn uı­yp tyńdaıtyn. Bos ýaqytynda meı­ramhanada fortepıanoda oı­nap, Frenk Sınatr, Edıt Pıaf jáne Sharl Aznavýrdyń áıgili án­derin shyrqady. Sondaı-aq An­drea Bochellı Lýchano Pava­rot­tımen de birge án jazǵan. Ashylý saltanatynyń apogeıi “Han Shatyr” kúmbezinen qul­dı­laǵan “Altyn adamnyń” kúm­bezdiń alaýyn tutatýy boldy. Tamasha rásim sandaǵan ásem túr­ge boıalǵan ǵalamat otsha­shý­men támamdaldy. Astana ajaryn aıshyqtaı tús­ken “Han Shatyr” búgin, El­or­da men Elbasy kúninde ashyl­dy. Iá, “búgin” degenimizge tań­danbańyz. Prezıdent N.Á.Na­zar­­baev keshen­niń ashylý sal­ta­naty aıaqtalyp, qur­metti qona­q­taryn “Han Sha­tyr­ǵa” bastap júrgende saǵat tili 00 saǵat 07 mınótti soqqan bolatyn... Qos merekege tamasha tartý jasaldy. Álısultan QULANBAI. --------------------------------- Sýretterdi túsirgen Shúkir ShAHAI.