Sýretti túsirgen – Jeńis YSQABAI
Bul ózgerister tek tehnıkalyq jańashyldyq emes, eń aldymen, turǵyndardyń qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan júıeli reforma ekenin ýaqyttyń ózi dáleldep keledi. Jetisý aýmaǵyna ornatylǵan beınebaqylaý júıesi – óńirdegi qylmystyń aldyn alýdyń negizgi tirekteriniń biri. Búginde Jedel basqarý ortalyǵynda 20 200 beınekamera jumys istep tur. Onyń ishinde 1 234 kamerany atalǵan departament óz qarajaty esebinen ornatqan.
«Kameralar Taldyqorǵannan bastap Tekelige, Panfılovtan Qaratal men Eskeldi aýdandaryna deıin ornalasty. Bul qurylǵylar kósheler men qoǵamdyq oryndardaǵy qozǵalysty táýlik boıy baqylap, quqyq buzýshylyqqa qatysty aqparatty jedel jetkizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar oblys ákimdigi men prokýratýranyń qoldaýymen engizilgen «Target AI» platformasy beınebaqylaýdyń múmkindigin eselep arttyrdy. Intellektýaldy kameralardyń kómegimen bet álpetti taný fýnksııasy tıimdi jumys isteı bastady. Jedel basqarý ortalyǵyna ornatylǵan 87 jańa ıntellektýaldy kamera izdeýde júrgen azamattardy avtomatty túrde anyqtap, der kezinde polısııaǵa eskertý jiberedi», deıdi jergilikti polısııa qyzmet basqarmasynyń basshysy Qaısar Muhmetov.
Osy júıeniń nátıjesinde keıingi ýaqytta izdeýde júrgen 6 adam anyqtalyp, quryqtalǵan. Jasandy ıntellekt qylmystyń aldyn alýda ǵana emes, jedel áreket etý ýaqytyn qysqartýda da mańyzdy ról atqaryp otyr. Aldaǵy ýaqytta oblysta qosymsha 165 jańa kamera ornatý josparda tur. Onyń 145-i – oıyn-saýyq oryndaryna, 20-sy stıhııalyq qoqys shyǵatyn aımaqtardy baqylaýǵa baǵyttalady. Bul – qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa baǵyttalǵan keshendi saıasattyń ózekti bóligi.
Qoǵamdyq qaýipsizdiktiń eń álsiz tustarynyń biri – bilim berý uıymdarynyń qorǵalýy. Qazir óńirdegi 321 mekteptiń 279-y terrorıstik qaýiptiń ekinshi jáne úshinshi sanattaryna sáıkes beınebaqylaý júıelerimen tolyq jaraqtandyrylǵan. Barlyq mektepte kameralar ornatylyp qana qoımaı, dabyl túımeleri iske qosylǵan. Bul júıe kúmándi jaǵdaı týyndaǵan kezde dereý áreket etýge jaǵdaı jasaıdy. Departament ókilderi mektep basshylarymen birneshe kezdesý ótkizip, qaýipsizdik talaptaryn saqtaý boıynsha túsindirý jumystaryn júrgizip keledi. Bilim berý mekemelerinde ornatylǵan sıfrlyq baqylaý – balalardyń ómirine tónetin qaýiptiń aldyn alatyn eń senimdi joly.
«Oblys turǵyndarynan kelip túsetin ótinishterdi jedel qabyldaý maqsatynda omnıkanaldy júıe tolyq iske qosyldy. Taldyqorǵan qalasynda «102» qosymshasyn qabyldaıtyn úsh operatorlyq oryn ashyldy, al aýdandyq bólimshelerde ınternetke qosylǵan zamanaýı jabdyqtalǵan 9 jumys orny jumys isteıdi. Azamattar óz ótinishin «EgovMobile», Kaspi.kz, Halyk Bank mobıldi qosymshalary jáne ID «102» arqyly joldaı alady. Bul – polısııa men turǵyndar arasyndaǵy baılanysty jeńildetip qana qoımaı, ýaqyt joǵaltpaı naqty áreket etýge múmkindik beretin tıimdi format. Búginge deıin osy júıe arqyly 308 ótinish qabyldanyp, olardyń barlyǵy jaýapty tulǵalarǵa bekitilip, qaralýda. Omnıkanaldy júıeniń artyqshylyǵy – kez kelgen azamattyń oqıǵa ornyna barmaı-aq qolyndaǵy mobıldi qosymsha arqyly quqyq qorǵaý organdaryna jedel habarlasa alýy», deıdi oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Álimbek Smaılov.
Polısııa departamentiniń sıfrlyq sheshimderi – óńirdegi tártip pen qaýipsizdikti nyǵaıtýdyń negizgi baǵdary. Beınebaqylaýdyń keńeıýi, jasandy ıntellektiniń engizilýi, mektepterdegi qaýipsizdik júıeleriniń jańartylýy jáne turǵyndarǵa arnalǵan jedel arnalardyń ashylýy – bir maqsatqa biriktirilgen keshendi is-sharalar. Munda oblys turǵyndarynyń qaýipsizdigin barynsha nyǵaıtý, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jáne zań ústemdigin qamtamasyz etý basty nazarda tur.
Sıfrlyq tehnologııalardy sheber qoldaný – quqyq qorǵaý organdarynyń kúndelikti qyzmetin jeńildetip qana qoımaı, qoǵamda tártip pen senim atmosferasyn qalyptastyrýǵa jol ashady. Jetisý óńiriniń bul baǵyttaǵy tájirıbesi elimizdiń basqa aımaqtarynan kem emes. Polısııa departamenti zamanaýı tehnologııalarǵa súıene otyryp, «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn naqty iste júzege asyrýǵa negizdelgen keshendi sıfrlyq reformalardy kezeń-kezeńimen engizip keledi. Árbir turǵyn úshin qaýipsiz orta qurýdy kózdegen bul bastamalar búginde óńirdegi quqyq qorǵaý salasynyń ajyramas bóligine aınaldy.
«2024 jyly Taldyqorǵan men aýdandarda «SOS» dabyl batyrmalary ornatylyp, qoǵamdyq oryndarda qalyptasýy múmkin kez kelgen tótenshe jaǵdaı kezinde polısııanyń jedel áreket etý múmkindigi aıtarlyqtaı kúsheıdi. Qala ortalyǵyndaǵy shabýyl, tonaý, kelýshiler arasyndaǵy janjal nemese densaýlyqqa qaýip tóngen sátte turǵyndar bir batyrmany basý arqyly kómek shaqyra alady. Qazir oblys boıynsha 16 núktege dabyl qurylǵysy qoıylsa, 2025 jyldyń sońyna deıin adamdar kóp jınalatyn jerlerge taǵy 8 batyrma ornatý josparlanyp otyr. Bul – turǵyndardyń qaýipsizdigin burynǵydan da tolyq qamtýǵa baǵyttalǵan naqty qadam», deıdi Á.Smaılov.
Onyń aıtýynsha, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń servıstik polısııa modeline kóshý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes, óńirde aýdandyq deńgeıde Kishi Jedel basqarý ortalyqtaryn ashý jumystary júrgizilip jatyr. Byltyr qanatqaqty joba retinde Qaratal aýdanynda alǵashqy ortalyq iske qosylǵan. Bul ortalyqtar «102» arqyly kelip túsetin habarlamalardy avtomatty tirkeý, polısııa narıadtarynyń jumysyn baqylaý jáne qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý maqsatynda qurylǵan. Oblys ákimdiginiń qoldaýymen taǵy 8 aýdanda osyndaı ortalyqtar ashylmaq. Bul – polısııa qyzmetiniń ashyqtyǵyn, jedeldigin jáne qoǵammen baılanysyn kúsheıtetin mańyzdy reforma.
Al jol qaýipsizdigi – óńirdegi sıfrlandyrý baǵytyndaǵy eń iri jobalardyń biri. Búginde oblys aýmaǵynda avtomatty tirkeý júıesimen jabdyqtalǵan 92 beket jumys isteıdi. «Mergen», «Sergek», «Zerek» jáne «Vıdar» júıeleri arqyly jalpy 500 kamera jol qozǵalysyn táýlik boıy baqylap, ereje buzýshylyqtardy avtomatty túrde tirkeıdi. 2024 jyly respýblıkalyq mańyzy bar joldar men Taldyqorǵan qalasynda qosymsha 34 stansaǵa 216 kamerasy bar «Sergek» júıesi iske qosyldy. Bul – kólik qozǵalysy aǵyny kóp aımaqtarda qaýipsizdik deńgeıin aıtarlyqtaı arttyrdy.
«Joldaǵy tártipti kúsheıtý maqsatynda «Qorǵaý» mobıldi qosymshasy engizildi. Júıe polısııa qyzmetkerleriniń planshetterine ornatylyp, avtomatty tirkeý júıelerimen bir ortalyqqa biriktirilgen. Bul jalǵan nómirlerdi, júrgizýshilik quqyǵynan aıyrylǵandardy, izdeýdegi kólikterdi, tipti joǵary qaýip tóndirýi múmkin avtokólikterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi. Polısııanyń mobıldi patrýlderi úshin qosymsha baqylaý kózi retinde «EKIN Patrol G2» mobıldi keshenderi de satyp alyndy. Olar jolda júrip-aq ereje buzýshylyqty avtomatty tirkeıtin zamanaýı qurylǵy», deıdi Q.Muhmetov.
Jalpy, jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alýda «TOR» sıfrlyq júıesiniń róli erekshe. Bul júıe oblys aýmaǵyndaǵy barlyq kameralardan kelip túsetin aqparatty bir ortalyqqa biriktirip, joldaǵy jaǵdaıdy naqty ýaqyt rejiminde taldaıdy. Apatty aımaqtardy aldyn ala anyqtap, táýekelderdi boljaýǵa múmkindik beredi.
Qarańyz, qoǵamdyq tártipti saqtaý barysynda baqylaý tetikterin kúsheıtý maqsatynda 150 elektrondyq baqylaý quraly (brasletter) engizilgen. Bul – shartty túrde sottalǵandardy, kúdiktiler men aıyptalýshylardy qadaǵalaýda asa mańyzdy ról atqaratyn zamanaýı ádis. Olardyń qozǵalysy, belgilengen shekteýlerdi oryndaýy onlaın túrde baqylanyp, quqyq buzýshylyqtyń qaıtalanýyna tosqaýyl qoıylady.
«Polısııa qyzmetiniń ashyqtyǵy men qoǵam senimin arttyrý baǵytynda asa mańyzdy jańashyldyq – smart beınejetondar. Bul qurylǵylar qyzmetkerdiń áreketin beınetirkeýmen qatar, jeke tulǵany sáıkestendirý, eki faktorly ruqsat berý, tótenshe jaǵdaı kezinde jedel aqparat joldaý syndy birneshe fýnksııany qatar oryndaıdy. Oblysta 676 smart-beınejetondy úsh jyl merzimge jalǵa alý jóninde kelisim jasalyp, qazir serverlik ınfraqurylymdy ornatý jumystary júrip jatyr. Bul – polısııa men halyq arasyndaǵy ashyq dıalogti kúsheıtip, zań ústemdigine degen senimdi nyǵaıtady», deıdi Á.Smaılov.
Jetisý oblysynda sıfrlyq qaýipsizdik júıeleriniń osylaı júıeli túrde engizilýi – óńirdiń quqyq qorǵaý salasyndaǵy jańa dáýiri deýge bolady. Zamanaýı tehnologııamen jaraqtanǵan polısııa – qylmyspen kúreste, jol qaýipsizdigin saqtaýda, tótenshe jaǵdaılardy jedel basqarýda burynǵydan da tıimdi. Bastysy, bul ózgeristerdiń bári óńir halqynyń qaýipsizdigine, tynyshtyǵyna jáne quqyqtyq senimine qyzmet etedi.
Jetisý oblysy
