Ortalyq bir tereze qaǵıdatymen jumys isteıdi, múgedektigi bar jandardyń memlekettik organdarmen kezdesýi osy arada uıymdastyrylady, múgedektigi bar jandardyń ózekti máselelerin sheshýge kómektesedi. Jumysqa ornalasýǵa járdemdesýden basqa, áleýmettik beıimdelý, zańgerlik, psıhologııalyq kómek kórsetý qyzmeti de bar. Sonymen qosa, memlekettik qyzmetti alýǵa qajet qujattardy rásimdeýge, áleýmettik qyzmetter portalynda jeke ońaltýdyń tehnıkalyq quraldaryn tańdaýǵa járdemdesedi. Jalpy, munda azamattar bir ǵana emes, birneshe máselemen keledi.
Ásilinde múmkindigi shekteýli jannyń da bir ǵana máselesi bolmaıdy. Baspana, kommýnaldyq tólemder, jeke ońaltýdyń tehnıkalyq quraldarymen qamtylý, psıholog, zańgerge suraqtar sekildi máseleler birinen keıin biri týyndaýy zańdy dúnıe.
– Kelgen adamnyń máselesin tyńdap, ony tıisti mamanǵa jiberemin. Sanatorlyq-kýrorttyq em alýǵa, jeńildikter týraly, múgedektigi bar adamdardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalardy, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynan alatyn qyzmetterdi túsindirip, sol jerge deıin alyp baratyn kezder bolady, – deıdi áleýmettik qyzmetker Baýyrjan Dosjan.
Áleýmettik beıimdeý ortalyǵynyń jetekshisi Nııaz Súndetalıev munda jumys izdeýshilermen qatar, jumys berýshiler de jıi keletinin aıtady.
– Múgedektigi bar adamdardy jumysqa alýǵa daıyn jumys berýshiler az emes. Qazir olarǵa memleket tarapynan aıtarlyqtaı jeńildik bar. Máselen, memleket múgedektigi bar adamnyń eńbekaqysynyń jartysyn sýbsıdııalaıdy. Ol adamdy jumysqa alǵan kezde arnaıy terý mashınasyn jaryqtandyrý, taktıldik nusqaýlyq, dybystyq quraldardy ornatý qajet bolsa, memleket onyń da shyǵyndarynyń bir bóligin ótep berýge ázir. Kóp jumys berýshiler bul týraly bile bermeıdi. «Alǵashqy jumys orny», «Kúmis jas», áleýmettik jumys orny, basqa da jobalar bul adamdardy jumysqa ornalastyrýǵa septigin tıgizedi, – deıdi N.Súndetalıev.
Ortalyq mamandary elektrondy túrde kelgen máselelerdi jazyp alady, sodan soń ony sheshýdiń tolyq algorıtmin kórsetip, ne isteýi kerektigi jóninde baǵyt beredi. Qandaı da bir másele týyndasa, zańger men áleýmettik qyzmetker kómektesedi.
– Biz – qoǵam men memleketti baılanystyrýshy uıymbyz. Qaraǵandyda 25 myńnan astam erekshe jan bar. Onyń barlyǵy qamtyldy deýge bolmas. Áli de atqaratyn úlken jumystar kútip tur, – deıdi ortalyq jetekshisi.
Ortalyqtyń aldaǵy ýaqytta qoldanystaǵy ádisterdi jetildirip, kórsetip otyrǵan kómek túrlerin tereńdete túsý jospary bar. Qazir onnan asa maman qyzmet kórsetip otyr. Shaqyrtý bolsa, ortalyq mamandary úıge baryp, keńes beredi. Kele almasa, telefon arqyly da nemese messendjerlerge jazyp ta qyzmetkerlerden kerek keńesin ala alady.
Ortalyqqa kelýshiler ásirese, psıhologtiń kómegine kóp júginedi eken. Múgedektigi bar adamdardyń kóp jaǵdaıda psıhologııalyq kedergilerge tap bolatyny ras.
– Qoǵamnyń qabyldamaýy jıi ushyrasady. Biz adamǵa psıhologııalyq qorǵan jasaýǵa kómektesemiz. Qoǵamdyq baılanystardy durys qabyldaı alýdy úırený kerek. Kim ne dese de, alǵan betinen taımaı, maqsatyna qaraı ilgerileı berý kerektigin aıtamyz. Problemany jyly jaýyp qoıýǵa da bolmaıdy, oǵan mán bermegenimizben, ol ózdiginen joıylyp ketpeıdi. Múgedektigi bar adam problemany óziniń densaýlyǵy men psıhıkalyq jaǵdaıyna zııan tıgizbeıtindeı turǵyda retteı alýy kerek. Muny trenıngterde, qajet bolsa jeke qabyldaýlarda aıtamyz. Trenıng túrli taqyrypty qozǵaıdy. Jumys berýshimen kezdesýde ózińdi ustaý, óz qorqynyshtaryńdy jeńe bilý, ujymda, qoǵamda, otbasynda ózińdi ustaý, senimdilikti arttyrý, basqa da taqyryptardy talqylaımyz. Ortalyqqa kúnine kemi on adam keledi. Naqty maǵan bir-eki adam, keıde odan kóp bolýy da múmkin, – deıdi psıholog Kamıla Toqjumanova.
Zańger qyzmetine kúndelikti júginetinder kóp.
– Múgedektik tobyn aýystyrý, turǵyn úı kezegine turý, múlikti bólý syndy máselelerge qatysty quqyqtyq kómek suraı keledi. Sońǵy keńesimiz nesıeleýge qatysty, nesıeni jabý jóninde boldy. Múgedektikke qatysty beriletin járdemaqydan nesıe qaryzy ustalyp kelgen. Zań júzinde memlekettik járdemaqydan óndirip alýǵa bolmaıdy. Biz kelgen adamnyń atynan prokýratýraǵa shaǵym jazýǵa kómektestik. Jumys ornynda jumys berýshi adamnyń quqyqtaryn buzsa, ol adamnyń bizdiń ortalyqqa kelip, keńes alýǵa múmkindigi bar, – deıdi ortalyq zańgeri Aınash Irgıbaeva.
Aımaq basshysynyń bastamasymen osyndaı ortalyq Balqash, Temirtaý qalalarynda da ashyldy. Ortalyq múgedektigi bar jandarǵa memleket pen qoǵam arasyndaǵy dáneker qyzmetin ári qaraı jetildire beredi.
Buǵan deıin ortalyq jetekshisi oblys ákiminiń múgedektigi bar jandardyń máseleleri jónindegi shtattan tys keńesshisi retinde barlyq deńgeıdegi ákimderdiń múgedektigi bar adamdar jónindegi keńesshisiniń bolýy týraly bastama kótergen edi. Búginde barlyq qala, aýdan ákimderi janynda múgedektigi bar adamdardyń máseleleri jónindegi keńesshi bar.
– Aýdan, qala ákimdigi deńgeıinde sheshilmegen máseleler bizge kelip túsedi. Eger oblys deńgeıinde sheshilmese, másele Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi janyndaǵy úılestirý keńesine joldanady. Onda men Qaraǵandy oblysy boıynsha ókilmin. Bul ádette respýblıkalyq bıýdjet sheńberindegi máseleler, ózgeristerdi qajet etetin normatıvtik-quqyqtyq aktiler, zańdar, mınıstr buıryqtaryna qatysty máseleler. Sonymen qatar oblystaǵy birqatar basqarmamen birlesken telegram chaty jumys istep tur. Onda múgedektigi bar kez kelgen adam óziniń máselesi týraly jazýyna bolady. Aryz-shaǵym, talap-tilekter mindetti túrde qaralady, – dedi N.Súndetalıev.
Qaraǵandy oblysy
