О́ndiris 10 aıda 5,8%-ǵa ulǵaıdy
Bıyl óńdeý ónerkásibinde oń dınamıka saqtalyp otyr. On aıdyń qorytyndysy boıynsha óndiris kólemi 24 trln teńgeden asyp, 5,8%-ǵa artqan. О́sim eń aldymen, metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa salasy, sondaı-aq qurylys materıaldary syndy negizgi segmentterde óndiris kólemin ulǵaıtý esebinen qalyptasqan.
– Bıyl óńdeý ónerkásibinde 1,5 trln teńgege 190 jobany iske qosý josparlanyp otyr. Búginde onyń 147-si júzege asty. Nátıjesinde, 18 myńnan astam jumys orny quryldy. Olardyń qatarynda qytaılyq Chery, Changan, Haval, Tank brendteriniń jeńil avtomobılderin, tamaq ónerkásibine, turmystyq tehnıkaǵa arnalǵan alıýmınıı qaptamalaryn, sondaı-aq júndi qaıta óńdeý men toqyma materıaldaryn óndirý jónindegi jobalar bar. Atalǵan jobalar tolyq óndiristik qýatyna shyqqan kezde óńdeý ónerkásibiniń kólemi jylyna 2,3 trln teńgege ulǵaıady, – dedi О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev.
Byltyrǵy jyldyń qorytyndysynda munaı óńdeý kólemi 17,9 mln tonnany quraǵan edi, bıylǵy jospary da osy deńgeıde. Ol týraly Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov aıtty. Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, búginde munaı óńdeý zaýyttary amerıkalyq, japondyq tehnologııalyq úderisterdi basqarýdyń eń jaqsy Honeywell, Yokogawa avtomattandyrylǵan júıelerin paıdalana otyryp, sıfrlandyrýdyń joǵary deńgeıimen erekshelenip otyr.
О́ńdeý qýatyn keńeıtý jobalary boıynsha, Munaı óńdeý salasyn damytýdyń tujyrymdamasyna sáıkes 2025–2032 jyldar aralyǵynda munaı óńdeý kólemin jylyna 18-den 30 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý jumystary bastalǵan.
– 2040 jylǵa qaraı zamanaýı otyn-munaı-hımııalyq konfıgýrasııada qýaty 10 mln tonna munaı óńdeıtin jańa úlken syıymdylyqtaǵy iri zaýytty iske qosý men óńdeý qýatyn 30-dan 40 mln tonnaǵa deıin arttyrý josparlanyp jatyr. Jańa zaýyttyń óńdeý tereńdigi 95%-dy quraıdy. Bul jobalardy júzege asyrý ishki naryqtyń janar-jaǵarmaı materıaldaryna ósip kele jatqan suranysyn 100% qamtamasyz etýge, sondaı-aq munaı ónimderin kórshiles elderge eksporttaýǵa múmkindik beredi, – dedi E.Aqkenjenov.
Tehnologııalyq egemendiktiń negizi
О́ńdeý ónerkásibin damytý ekonomıkanyń ornyqty ósýiniń negizgi sharty ekeni málim. Memleket basshysy ekonomıkany ártaraptandyrý, eńbek ónimdiligin arttyrý, jańa tehnologııalar engizý men elimizdiń ónerkásiptik áleýetin nyǵaıtý jóninde naqty mindetterdi aıqyndap berdi.
– Dál osy óńdeý sektorynda qosylǵan quny joǵary ónimder jasalady. Biliktiligi joǵary jumys oryndary ashylady. О́ńdeý salasy elimizdiń tehnologııalyq egemendigin qalyptastyrady. Búginde ishki jalpy ónim qurylymyndaǵy óńdeý sektorynyń úlesi shamamen 13%-dy quraıdy. Ekonomıkany belsendi túrde ártaraptandyrý isin jalǵastyrý mańyzdy. О́tken jyly óńdelgen ónim eksporty 23 mlrd dollardan asty. Bul rette metall buıymdary ǵana emes, sonymen qatar mashına jasaý, hımııa, tamaq ónimderiniń eksporty da artyp keledi. Bizdiń maqsatymyz – ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesin 2030 jylǵa qaraı 15%-ǵa deıin, 2035 jylǵa qaraı 18-20%-ǵa deıin jetkizý. Bul naqty oryndalatyn mindet ekenin erekshe atap ótemin, – dedi O.Bektenov.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul turǵyda bizde shıkizat, energııa, qolaıly geografııalyq jaǵdaı, jas ári bilimdi adam kapıtaly, taǵy basqa da ne qajettiniń bári bar. Otandyq taýar óndirýshilerge júıeli qoldaý kórsetý – alǵa qoıylǵan maqsatqa qol jetkizýdiń mańyzdy sharty. Máselen, birqatar salada qabyldanǵan óńdeý kásiporyndaryn shıkizatpen qamtamasyz etý tetigi qazirdiń ózinde óz nátıjesin berip otyr.
– Kásiporyndar qýattylyqty júkteý men jańǵyrtýdy josparlaýdyń boljamdaýǵa bolatyn sharttaryn aldy. Kelesi jyldan bastap retteletin satyp alýlar naryǵynda shyn máninde jumys istep turǵan otandyq kásiporyndarǵa basymdyq beretin otandyq taýar óndirýshilerdiń tizilimi iske qosylady. Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda óńdeý ónerkásibine ınvestısııa salýdy basym baǵyt retinde aıqyndap berdi, – dedi Úkimet basshysy.
Bıyl 10 aıda osy sektorǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 1,7 trln teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 30%-ǵa joǵary. Mundaı ósim, eń aldymen, Biryńǵaı ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda jańa óndiristerdiń iske qosylýyna baılanysty bolyp otyr. Bıyl Kartaǵa sáıkes 190 jobany iske asyrý kózdelgen. Qazirdiń ózinde 147 joba paıdalanýǵa berildi.
– О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi salalyq memlekettik organdarmen, óńir ákimdikterimen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin Kartanyń qalǵan jobalaryn iske qosýdy qamtamasyz etýi qajet. Eldegi ındýstrııalyq jobalardyń basym bóligi arnaıy ekonomıkalyq, ındýstrııalyq aımaqtar aýmaǵynda iske asyrylyp jatyr. Bul olardyń ındýstrııalandyrýdyń tirek alańdary retindegi mańyzdy rólin aıqyn kórsetedi, – degen O.Bektenov, О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikteri, óńir ákimdikterimen birlesip, basymdyq berilgen Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar men Indýstrııalyq aımaqtardy ınfraqurylymmen qamtamasyz etý jóninde naqty merzimderi men qarjylandyrý kózderin kórsete otyryp, egjeı-tegjeıli jospar ázirleýdi tapsyrdy.
Agroónerkásip kesheninde ónimdi qaıta óńdeýdi damytý jóninde 2028 jylǵa deıingi keshendi jospar iske asyrylyp jatyr. Ol kásiporyndardy qoljetimdi shıkizatpen qamtamasyz etý, jeńildikti nesıeler berý men eksporttyq áleýetti arttyrý sharalaryn qamtıdy. Kelesi jyly sektorda birqatar iri jobany iske asyrý josparlanǵan. Onyń qatarynda Jambyl oblysynda qant zaýytyn, Almaty oblysynda jemis-jıdekti qaıta óńdeý zaýytyn, Shymkent qalasynda qus fabrıkasyn iske qosý kózdelip otyr.
– Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi josparlanǵan barlyq jobanyń ýaqtyly paıdalanýǵa berilýin qamtamasyz etýi qajet. Búginde óńdeý ónerkásibin damytýda jasandy ıntellekt tehnologııalaryn qoldanýdy qosa alǵanda, sıfrlyq transformasııalaý máseleleri basty mánge ıe bolyp otyr. Bizde osyndaı tehnologııalardy qoldanýdyń oń mysaldary az emes, – dedi Premer-mınıstr.
Máselen, «Altynalmas» altyn óndirý kásipornynda ashyq karerlerdegi logıstıkany ońtaılandyryp, tehnıka jumysyn baqylaıtyn sıfrlyq júıeler qoldanylady. KAZ Minerals kenishterinde jasandy ıntellekt kólemdi derekterdi taldap, jabdyqtar jumysyn ońtaılandyrady ári ártúrli táýekelderdi anyqtap-tirkeıdi. ERG kompanııasynda ondaǵan sıfrlyq assıstent jumys isteıdi.
Dári-dármek baǵasynyń sıfrlyq erejesi
Otandyq farmasevtıka salasyna qarjy tartýdy yntalandyrý maqsatynda ınvestısııalar týraly kelisimder jasalyp jatyr. Dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy óndirýge qatysty 9 ınvestısııalyq joba qolǵa alyndy. Premer-mınıstr Densaýlyq saqtaý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birge úsh aı ishinde barlyq uıymdastyrý jumystaryn aıaqtap, ınvestorlarmen kelisimderdiń jasalýyn qamtamasyz etýdi júktedi.
– Dári-dármekke baǵa belgileýdiń jańa sıfrlyq júıesi farmasevtıkalyq naryqtaǵy barlyq qatysýshy úshin biryńǵaı erejelerdi bekitti. Bıyl preparattarǵa baǵany tómendetýdiń arqasynda memleket dárilerdi satyp alýda 36 mlrd teńgeden astam qarjy únemdedi. Bul qarajat halyqty qosymsha dári-dármekpen qamtamasyz etýge baǵyttalady, – dedi Úkimet basshysy.
Satyp alý baǵalarynyń tómendeýi óndirýshiler men jetkizýshilerge unaı bermeıtini túsinikti. Biraq el azamattarynyń múddesin basshylyqqa alý kerek. Sonda ǵana dáriler ádil baǵamen satyp alynatyn bolady.
– Otandyq farmasevtıkalyq óndirýshilerdi ári qaraı da qoldaımyz. Biraq memlekettik qoldaý sharalary sapaly medısınalyq ónimdi jetkizetin, baǵany jasandy túrde ósirmeıtin naryqtyń adal qatysýshylaryna ǵana kórsetiledi, – dedi O.Bektenov.
Oqý oryndary ónerkásippen ıntegrasııalanady
Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikteri ónerkásip kásiporyndarymen mindetti túrde seriktestik ornata otyryp, sıfrlandyrý jónindegi modýlderdi tehnıkalyq ýnıversıtetter men kolledjderdiń oqý baǵdarlamalaryna ıntegrasııalaýy qajet. Úkimet basshysy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine onlaın-platformalardy paıdalana otyryp, ónerkásip kásiporyndarynyń jumyskerlerin bazalyq sıfrlyq quzyretterge oqytý baǵdarlamasyn iske qosýdy júktedi. Sóıtip, jalpy aıtylǵandardy eskere otyryp, birqatar negizgi mindetterdi atap kórsetti.
Birinshi, uzaqmerzimdi sharttar men offteık-kelisimsharttar tetigi – otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýdyń tıimdi quraldarynyń biri. Bıyl otandyq óndirýshilermen kásiporyndarǵa óz óndiristeri men damýyn senimdi túrde josparlaýǵa múmkindik beretin osyndaı 879 kelisim jasaldy. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, jasalǵan uzaqmerzimdi sharttar men offteık-kelisimsharttardyń jalpy sanyn kelesi jyldyń sońyna deıin keminde 1 myńǵa jetkizý júkteldi.
Ekinshi, elimizde zamanaýı sıfrlyq tehnologııalardy, sonyń qatarynda jasandy ıntellektini paıdalanyp otyrǵan óńdeý kásiporyndary 20%-ǵa da jetpeıdi. Germanııa, AQSh sııaqty damyǵan elderde proaktıvti monıtorıng júıeleri jabdyqqa qyzmet kórsetý shyǵyndaryn 15%-ǵa deıin qysqartýǵa múmkindik beredi. О́nerkásip jáne qurylys pen Jasandy ıntellekt mınıstrlikterine óńdeý ónerkásibi kásiporyndarynda jabdyqtarǵa predıktıvti qyzmet kórsetý, sapany avtomatty baqylaý men óndiristi ońtaılandyrý úshin jasandy ıntellektini engizýge arnalǵan jańa jobalardy iske asyrýdy qamtamasyz etý sharasy mindetteldi.
Úshinshi, óńdeý ónerkásibine arnalǵan ǵylymı zertteýler áleýetin keńeıtý qajet. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip, óńdeý salasyndaǵy ǵylymı zertteýlerdi qoldaýdyń keshendi sharalar paketin ázirleý týraly tapsyrma berildi.
