«Taza Qazaqstan»: Monıtorıng júrgizý ortalyǵy qurylady

Keńeste Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryn júrgizý, aǵash otyrǵyzý, zańsyz qoqys alańdaryn joıý, qatty turmystyq qaldyqtardy (QTQ) óńdeý jobalaryn júzege asyrý týraly baıandamasy tyńdaldy. Sondaı-aq Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova halyq arasynda ekologııalyq mádenıetti qalyp­tastyrý máseleleri boıynsha sóz sóıledi.

«Prezıdenttiń «Taza Qazaqstan» bas­tamasy keń aýqymdy jalpyulttyq qozǵalysqa aınaldy. Másele tek aǵash otyrǵyzý men qoqys tazartý týraly bolyp otyrǵan joq. Tabıǵatty qorǵaý ıdeıasyna búkil qoǵamdy biriktirý, jaıly da taza qorshaǵan orta qalyptastyrý isine árbir adamnyń belsendi qatysýy – bizdiń jumysymyzdyń basty nátıjesi bolýǵa tıis. Tabıǵı baılyqty saqtaý, aýa men sýdyń tazalyǵyn qamtamasyz etý, resýrstardy utymdy paıdalaný – aldymyzda turǵan basym mindetter. Memleket basshysynyń bastamasy ekologııalyq mádenıetti, sondaı-aq azamattarymyzdyń kúndelikti ómir saltyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan turaqty jumys», dedi O.Bektenov.

«Taza Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda bıyl respýblıka boıynsha 1 250 ekologııalyq is-shara ótkizildi, onyń qatarynda aýmaqtardy jınaý, kógaldandyrý men ekologııalyq aǵartý jumysy júrgizildi. 2,8 mln-nan astam aǵash otyrǵyzyldy, 1 mln gektardan astam jer tazartyldy, shamamen 800 myń tonna qaldyq jınaldy. Osylaısha, «Taza Qazaqstan» aksııasynyń nátıjesinde kommýnaldyq sharýashylyqtyń júrgizilip jatqan qyzmetimen birge qalalar men aýyldarda 3,8 mln aǵash egildi. Búginde jasyl jelektiń jalpy sany 18 mln-nan asty, bul Prezıdenttiń bıylǵa deıin eldi mekenderde 15 mln kóshet otyrǵyzý mindetine jaýap boldy.

Zańsyz qoqys alańdaryn joıý jumysy jalǵasyp jatyr. Quqyq qorǵaý organdarymen birge, 1 300-den astam mobıldi top jumys istep júr.

Bıyl ǵaryshtyq monıtorıng arqyly 3 833 polıgon anyqtaldy, olardyń 80%-y joıyldy. 165 laýazymdy tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, jalpy 12,4 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy.

Jyl basynan beri @TazaQazBot tele­gramm-chat platformasy arqyly 24 myń­nan astam ótinim tústi, onyń 23 myńnan astamy oryndaldy. Kelip túsken ótinishterdiń deni aýmaqtardy tazartý (8 524), turmystyq qoqystardy shyǵarý (1 709), kóshelerdi abattandyrý (1 675) men joldardy jóndeý (1 480) jumysyna qatysty.

«Taza Qazaqstan» bastamasyndaǵy negizgi aspektiniń biri – qaldyqtardy jaýapkershilikpen óńdeý. О́ńirlerdiń ekologııalyq qajettilikterin qamtamasyz etý úshin 8 jańa QTQ polıgony paıda­lanýǵa berildi. Qaldyqtardy jınaý, suryptaý men qaıta óńdeý boıynsha, onyń qatarynda kádege jaratý alymynan túsetin qarajat esebinen jalpy quny shamamen 89,4 mlrd teńgeni quraıtyn 22 ınfraqurylymdyq joba júzege asyrý satysynda tur. Taǵy 40 joba boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Jalpy, Keshendi josparda qatty turmystyq qaldyq boıynsha 100 polıgon salý kózdelgen.

Sondaı-aq Erlan Nysanbaev Astana, Almaty men Shymkent qalalarynda 3 qo­qys órteý zaýytyn salý boıynsha júr­gizilip jatqan jumys týraly baıandady.

Bıyl jalpy quny 293 mlrd teńgeni quraıtyn ınvestısııa týraly tıisti kelisimderge qol qoıyldy. Buǵan qosa kádege jaratý qarajaty esebinen quramynda turaqty organıkalyq lastaý­shy zattary bar qaldyqtardy basqarýǵa ári sot sheshimimen respýblıkalyq men­shik­ke berilgen ıesiz qaýipti qaldyq­tardy joıý kózdeledi.

Premer-mınıstr jumys qarqyny baıaý Abaı men Ulytaý oblystary ákim­derin tyńdady. О́ńirlerde polıgondardyń 36% jáne 53%-y ǵana joıylǵan.

Oljas Bektenov turmystyq qat­ty qaldyqtarǵa qatysty jaǵdaıdy túzetý boıynsha shuǵyl shara qabyl­daýdy tapsyrdy. Sondaı-aq Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qostanaı men Jetisý oblystarynyń ákimdikteri jyl sońyna deıin zańsyz qoqys alań­daryn joıý jumystaryn aıaqtaýy qajet. Polıgondar qurylysyn jedeldetý tapsyryldy. Bıyl shamamen 6,5 mln adam ekologııalyq aksııaǵa qatysty. Premer-mınıstr jastarǵa erekshe kóńil bóle otyryp, halyq arasynda keń aýqymdy aqparattyq jumys júrgizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva ekologııalyq mádenıet qalyptastyrýdyń jańa tásilderi týraly aıtty. «Adal azamat» birtutas tárbıe baǵdarlamasy arqyly óskeleń ur­paq boıyna eńbekqorlyq, otansúı­gish­tik, ekologııa­lyq jaýapkershilik qundylyq­taryn sińi­rip otyr. Búginde oqýshylardyń 87,2%-y qo­symsha ekologııalyq bilimmen qamtyl­ǵan. Olar úshin ekologııa, bıologııa, týrızm, ólketaný men basqa da baǵyt­tar boıynsha klýbtar men úıirmelerdiń 380-ge jýyq túri jumys isteıdi.

Qazir elimizdegi 35 joǵary oqý ornynda ekologııa salasy boıynsha mamandar daıarlanady. 2025–2026 oqý jylyna «Qorshaǵan orta» baǵyty boıynsha 2 358 memlekettik grant bólindi. Joǵary oqý oryndarynda da eriktilik belsendi damyp keledi. Stýdentterdiń qatysý kórsetkishi 45%-dy qurady.

Buǵan qosa ınjenerlik ekologııa, ekoanalıtıka, taǵy basqa salasynda kadrlar daıarlaý jónindegi bilim baǵdarlamalaryn jańartý júrgizilip jatyr. 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan ǵylym jelisi boıynsha «Ekologııa, qorshaǵan ortany qorǵaý men tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalaný» baǵyty boıynsha 318 joba júzege asyrylyp jatyr.

Al Prezıdenttiń orman qory aýmaǵynda 2 mlrd aǵash egý jónindegi tapsyrmany júzege asyrý barysy jeke másele retinde qaraldy. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń aıtýynsha, 2021–2025 jyldar aralyǵynda res­pýblıka boıynsha jalpy aýdany 918,4 myń gektar alqapqa 1 mlrd 470 mln aǵash egildi, onyń 320 mln kósheti bıyl otyrǵyzyldy.

«Semeı ormany» MOTR jabyq tamyrly kóshetter ósirý tájirıbesi 5 óńir­de – Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Qostanaı, Abaı oblystarynda keńeıtilip jatyr. Otandyq aǵash tálimbaqtarynda ósirilgen kóshet­terdiń ómir súrý deńgeıi 90%-ǵa jetedi. Kelesi jyldyń basynda sy­ıym­dylyǵy jylyna shamamen 6 mln kóshet egýge jetetin orman tuqy­myn óndirý boıynsha jańa 6 keshenniń qurylysy bastalady.

Aral teńiziniń qurǵaǵan túbinde tabıǵı eko­júıelerdi qalpyna keltirý jónindegi ha­lyq­aralyq joba sheńberinde Qazaly qa­la­synda qýattylyǵy 3 mln túpke deıin sek­seýil kóshetteri bar tálimbaq salyndy. Qur­ǵatylǵan teńiz túbinde taǵy bir tálim­baq salý men «Aral Ormany» rezervatyn qurý boıynsha jumys qolǵa alynǵan.

Jıynda Aqmola, Aqtóbe, Qyzylorda oblystary ákimdikteri basshy­lyǵy­nyń esebi tyńdaldy, onda aǵash otyrǵyzý men tuqym jınaý boıynsha kemshilikter bar. Oljas Bektenov ákimdikter aǵash otyrǵyzýdy sapaly qamtamasyz etý men tálimbaqtar qurý boıynsha tıisti sharalar qabyldaýǵa tıis ekenin atap ótti. Bul jaǵdaıda egilgen kóshetterdiń sanyna ǵana emes, olardyń jersinip ketýine de nazar aýdarý kerek.

Baqylaýdy kúsheıtý úshin Premer-mı­nıstrdiń tóraǵalyǵymen «Taza Qazaqstan» Prezıdent bastamasyn júzege asy­ry­lý barysyna monıtorıng júrgizý jónin­degi ortalyq qurylady. Jaýapty mem­lekettik organdar at­qaryp jatqan ju­mys­tary týraly aı saıyn baıan­daıdy.