Teńge baǵamy qanshalyqty turaqty?

Eldiń valıýta naryǵy qazir óte sezimtal. Kez kelgen bolmashy fak­­torlardyń ózi, tipti satyp alýshylar men satýshylardyń kóńil-kúıi de baǵaǵa áser etip jatyr. Son­­dyq­tan ınflıasııa deńgeıin us­tap turý úshin Ulttyq bank na­ryq­ty basy artyq aqshadan tazar­ta bas­tady. Búginde naryq aına­lym­da júrgen 4 trln teńgeden tazardy.

Sarapshylar baǵa saıasatyna baılanysty ahýal qalypty bolatynyn aıtyp otyr. Keıbir basylymdar muny Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemege qatysty qatańdatylǵan saıasatymen baılanystyrady.

KASE bırjasynda eldiń ulttyq valıýtasy da joǵarylap, sessııany bir dollar úshin 507,25 teńge belgisimen aıaqtady (4,8 teńge nyǵaıdy). Keıingi aptada dollar – 2,47%, bir aıda – 3,71%, al úsh aıda - 6,3%-ǵa arzandady.

Sarapshylar qarasha aıyn­da bırjadaǵy saýda-sattyq «dol­lardyń turaqty usynysy» bel­gisimen ótkenin aıtady. Saýda-sattyq kólemi de 400 mln dollardan asty. Bul teńgege qýat­ty qoldaý boldy.

Ulttyq bank muny eki faktor­dyń úılesimimen túsindiredi: onyń biri ishki naryqtaǵy belsendilik­tiń artýy bosla, ekinshisi – baza­lyq mólsherlemeniń 18 paıyzǵa deıin kóterilýine baılanysty iri portfeldik ınvestısııalardyń aǵyny.

Ulttyq bank tóraǵasynyń aıtýynsha, mólsherlemeniń kóterilýi teńgeni sheteldik ınvestor­lar úshin tartymdy etken. «Londondaǵy, Nıý-Iorktegi, Abý-Dabı­degi ınvestısııalyq qorlar dol­lar­dy teńgege aınaldyrady, bizdiń oblıgasııalarymyzdy satyp alady. Bul naryqtaǵy dollar usynysyn arttyrady», deıdi Ulttyq bank tóraǵasy. Onyń aqparatynsha, portfelder kólemi aıtarlyqtaı ósti, bul naryqqa qosymsha dollar berip, teńge baǵamyn kúsheıtti. Mysaly, qazan aıynyń aıaǵynda aıyrbas­taý pýnktteri joǵary baǵam­dy kór­­setse, qarashanyń aıaǵynda valıý­ta naryǵyndaǵy jaǵdaı ult­tyq valıýtanyń paıdasyna qaraı ózgerdi. Osylaısha, teńgeniń dollar­ǵa baǵamy nyǵaıa tústi jáne 2 jel­toq­sandaǵy saýda-sattyqtan keıin 507,96 teńge belgisine jetti. Qarashada ósim 3,3%-ǵa jetti. Bul – jyl basynan bergi eń joǵarǵy ósim.

Qarjy sarapshysy Erlan Ibragımniń aıtýynsha, joǵary bazalyq mólsherleme tek qana damyǵan naryqta nátıjesin beretinin aıtady. Al bizdegi qazirgi jaǵdaı qysqa merzimdi sıpatqa ıe. Onyń aıtýynsha, Ult­tyq banktiń qolynda teńge baǵa­myn biraz ýaqytqa deıin ustap turatyn resýrs bar. Biraq keıbir jaǵdaı buǵan saqtyqpen qaraý kerektigin eskertip jatyr. Biz muny 2014 jylǵy devalvasııa­nyń aldyndaǵy ahýal kezinde baı­qap qaldyq. Sol kezde Ulttyq bank teńge baǵamyn ustap turyp, kenetten qunsyzdandyra saldy da, sonyń saldarynan ulttyq valıýta kúrt quldyrady.

«О́kinishke qaraı, meniń teńge baǵamyna qatysty boljamym pozıtıvti emes. Men muny kópshilikke qoljetimdi derekterge, makro jáne mıkroekonomıka men basqa da kóptegen qarjylyq jaǵdaıǵa negizdeı otyryp aıtyp otyrmyn», deıdi ol.

Sarapshynyń pikirinshe, teńgeniń qazirgi nyǵaıýy – ýaqyt­sha qubylys. Oǵan áser etetin faktorlar kóp. Onyń ishinde memlekettik ınstıtýttardyń valıýta satýy, salyq kezeńi, Ulttyq banktiń joǵary mólsherlemesi, taǵy basqa da jaǵdaılardy atap ótýge bolady. «Ázirshe ekonomıkany qýatty damytady degen faktorlardy kórip turǵan joqpyn. Import eksportqa qaraǵanda jyldam ósip jatyr. Shıkizat naryǵy da qubylmaly. Munaı sektorynan basqa ınvestısııalar­dyń baǵy­tynda ózgeris te joq», deıdi ol.

E.Ibragımnń sózinshe, valıýta baǵamyn boljaý qazir múmkin emes. «Teńgeniń búgingi jaǵ­daıy – qurylymdyq ózgeris­ úshin ýaqyt utýǵa múmkin­dik. Múmkindikti ýystan shyǵaryp alsaq, baǵam qaıtadan ekonomı­kanyń osal tustarynyń aınalasynda qalady. Eger qazirgi kezeń reformalardyń bastapqy núktesine aınalsa, onda teńge syrtqy kúızelisterdiń qyspa­ǵynan eshkimniń demeýinsiz-aq ózi shyǵady», deıdi sarapshy.

ALMATY