Aqyldy kólik dálizderine – sıfrlyq múmkindik

Sý tapshylyǵy kúsheıdi

Otyrysta vıse-premer Qanat Bozymbaev Qyzylorda, Túrkistan men Jambyl oblystarynda sý az kezeńi jalǵasyp jatqanyn málimdedi. Shardara sý qoımasyna sý kelýi 43%-ǵa azaıǵan, al Naryn – Syrdarııa kaskadyndaǵy sý kólemi byltyrmen salystyrǵanda 3,8 mlrd tekshe metrge kem. Keler jylǵy vegetasııaǵa boljamdy sý kelýi nebári 1–2 mlrd tekshe metr bolyp, 1 mlrd tekshe metrge deıin sý tapshylyǵy bolýy múmkin.

«Jambyl oblysyndaǵy sý qoımalary­nyń tolymdylyǵy – 41% ǵana. Birqatar óńirde bıyl ylǵalsúıgish daqyldar­dy qysqartý jospary oryndalmaǵan. Degenmen sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn alań 543,5 myń gektarǵa jetip, jyl saıyn 150 myń gektarǵa ulǵaıyp keledi», dedi Qanat Bozymbaev.

Memlekettik qoldaý kúsheı­tilip, 2026–2028 jyldarǵa 228,1 mlrd teńge qarastyrylǵan. Nátı­jesinde, Úkimet sý paıdalaný lımıtterin qatańdatý, ylǵal­súıgish daqyldardy qysqartý, sýdy az qajet etetin daqyldarǵa kóshý jáne 2026 jylǵa deıin sýdyń «qara naryǵyn» joıý boıynsha naqty sharalar qabyldady.

«Sý tapshylyǵy jaǵdaıynda sýmen qamtamasyz etý máselelerin sheshý úshin keshendi sharalardy iske asyrýymyz kerek. Oblys ákimderi keler jylǵy vegeta­sııalyq maýsymǵa daıyndyq aıasynda kommýnaldyq menshiktegi gıdrotehnıkalyq nysandar men ırrıgasııalyq kanaldarǵa jóndeý jumystaryn júrgizýi qajet», dedi Premer-mınıstr.

Basty mindet – sýdy kóp qajet etetin daqyldardyń úlesin qysqartý ári sý únemdeý tehnologııalaryn engizý. О́ńir ákimdikteri men ýákiletti memlekettik organdar egis alqaptary qurylymyn árta­raptandyrý boıynsha ındı­kator­lardyń múltiksiz oryndalýyn qamtamasyz etetin bolady. Sý resýrstary mınıstrligi bekitil­gen lımıtterden tys sý berý jaǵ­daılarynyń aldyn alady.

«Bul – ózekti másele. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi egis alqaptaryn ártaraptandyrý jóninde tıisti keste bekitti, aldaǵy ýaqytta barlyq jumys osy kestege sáıkes júrgizilýge tıis. Mysaly, bir sharýashylyqta 100 gektar bolý kerek desek, erteń 1 ga artyq egilse, oǵan biz bir tamshy sý bermeımiz. Eger erteń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bekitken kórsetkishterdi buzyp, dıqandardyń shyǵyndary bolsa, bıýdjetten bir tıyn da ótelmeıdi. Buny halyqqa ashyq, úzildi-kesildi aıtý kerek», dedi Oljas Bektenov.

Kelesi jyldyń shildesinde Shar­dara toptyq sý qubyrynyń qury­­lysy aıaqta­latynyn aıtqan Úki­met basshysy ol qala turǵyn­da­ryn aýyzsýmen úzdiksiz qamta­masyz etýge múmkindik beretinine toqtaldy.

«Atalǵan máseleni men ózimniń jeke baqylaýymda ustap otyrmyn. Sý resýrstary jáne ırrıga­sııa mınıstrligi, sondaı-aq shekara mańyndaǵy óńirlerdiń ákim­dik­teri qajetti sý kóleminiń der kezin­de kelýin qamtamasyz etý úshin kór­shiles memlekettermen ty­ǵyz ju­mys júrgizýi qajet», dedi ol.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

Kólik salasynyń strategııalyq baǵyty

Otyrysta Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev kólik salasy ekonomıkanyń ósý draıverine aınalǵanyn málimdedi. Bıylǵy 10 aıda kólik qyzmetteriniń kólemi – 20,7%, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 18,4%-ǵa óskenin aıtty. Al tranzıttik júk kólemi 29,4 mln tonnaǵa jetip, ósim 5% bolypty.

«Avtojoldarda jyl ishinde 13 myń shaqyrym qurylys pen jóndeý jumystary júrgizildi, respýblıkalyq joldardyń 93%-y normatıvtik jaǵdaıda. 2027 jyldyń aıaǵyna deıin 37 ótkizý pýnktin jańǵyrtý josparlanǵan», dedi vedomstvo basshysy.

Onyń aıtýynsha salada sıfrlandyrý kúsheıtilip jatyr. e-Joldar aıasynda joldardyń sıfr­lyq pasporttary jasalyp, jyl saıyn jasandy ıntellekt arqyly jol dıagnostıkasy júrgiziledi. Smart Road Diagnostic System jol aqaýlaryn 95% dáldikpen anyq­taıdy. Aqyly joldardaǵy KazToll júıesi arqyly bıýdjetke 79 mlrd teńge túsken. Avtokó­lik­pen júk tasymaly 288 mln ton­naǵa jetip, 1,7% ósken kóri­nedi. Avtomattandyrylǵan ólsheý stan­­salary­nyń arqasynda zań buzý­­shylyqtardy anyqtaý men bıýd­­jetke túsetin túsim 10 esege artqan.

Sıfrlandyrýǵa qatysty Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq odaq aıa­synda Qarjy jáne Kólik mı­nıstr­­likterimen birlesip, «Tranzıt» aqparattyq júıesi engizilip jatyr. Júıe navıgasııa­lyq plombalar arqyly júk qozǵa­ly­syn naqty ýaqyt rejiminde baqylaýǵa múmkindik beredi.

«Qazir ol 7 temirjol stansasynda jáne 11 avtomobıl ót­kizý pýnktinde qoldanylady, sondaı-aq Memlekettik kirister komıteti men odaq elderiniń júıelerimen biriktirilgen. Jańa júıe bıznes úshin baqylaýdy jeńildetip, «jalǵan tranzıttiń» aldyn alsa, memleket úshin salyq pen bıýdjet túsimderin arttyrýǵa yq­pal etedi. Odaq aýmaǵynda to­lyq engizý keler jyldyń aqpa­ny­na josparlanǵan», dedi Jasan­dy ın­tellekt jáne sıfrlyq damý vıse-mınıstri Rostıslav Konıashkın.

Memleket basshysy elimizdi Eýrazııa keńistigindegi basty kólik torabyna aınaldyrý bo­ıynsha strategııalyq mindet qoı­ǵany málim. Ony iske asyrý úshin júıeli shara­lar qabyldanyp otyr. Transkaspıı halyq­aralyq kólik baǵytynyń ótkizý qabileti ulǵaıtyldy, sheteldik seriktes­ter­men ta­r­ıftik saıasat úılesimdi túrde júrgizi­lip, júkterdi jet­kizý merzimderi qysqartyldy.

«Avtojol ınfraqurylymyn tranzıt­tik jáne halyqaralyq dálizderge basymdyq bere otyryp jańǵyrtý jumystary qolǵa alyndy. Konteınerlik tasymal kólemi ósti. Qazaqstan – Qytaı shekarasynda pılotsyz tasymal men biryńǵaı elektrondyq dek­larasııany qamtıtyn «Aqyldy keden» jobasy júzege asyrylyp jatyr», dedi Úkimet basshysy.

Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesin­de bıyl 10 aıda elimiz arqyly tranzıttik tasymal kólemi 29 mln tonnadan asyp, naq­ty ósim kórsetti. Buǵan qosa tranzıttik júk tasymaly úshin báseke kúsheıip barady. Osy oraıda kólik logıstıkalyq júıeniń qolda bar áleýetin belsendi túrde keńeıtý qajet.

«Birinshi kezekte halyqaralyq kólik dálizderi men ótkizý pýnkt­terindegi úderis­terdi jyldam sıfr­landyrý kerek. Júk jóneltý­shiler úshin kólik logıstıkalyq operasııalardyń jedeldigi, aldyn ala boljaý múmkindigi men sıfrlyq ashyqtyǵy tasymal baǵytyn tańdaýda negizgi faktor sanalady», dedi Oljas Bektenov.

Osyǵan baılanysty Prezı­dent Joldaýy aıasynda logıstıkada, onyń ishinde Smart Cargo eko­júıesi de bar, tolyqtaı sıfr­lyq sheshimder júzege asyrylyp jatyr. Ol júk qozǵalysyna onlaın-monıtorıng júrgizý men búkil baǵyt boıynsha memlekettik ári jeke sıfrlyq platformalardy ıntegrasııalaý maqsatyn kózdeıdi.

«Alaıda búginde servısterdiń barlyǵy birdeı qosylyp, jumys istep turǵan joq. Sondyqtan Kólik mınıstrligi múddeli mem­lekettik organdarmen birlesip, kelesi jyl­dyń 1-sáýirine deıin servıster men aq­parattyq resýrstardyń tolyq ıntegra­sııa­­syn aıaqtaýy qajet», dedi Úkimet basshysy.

Jýyrda ótken keńeste Mem­leket basshysy kólik-tasymal salasyn damytý úshin áýehabtardy damytýdyń basymdyǵyn atap ótti. Ushý geografııasyn keńeıtý, jańa sheteldik áýe tasymaldaýshylardy tartý, elimizdiń áýejaılary arqyly júk pen jolaýshylar aǵynyn arttyrý baǵytynda jumys júrgizilip keledi.

«Áýejaı ınfraqurylymyn jańǵyrtý, arnaıy tehnıkany jańartý ári jolaýshylar men áýe kompanııalaryna qyzmet kórsetý servısterin sıfrlandyrý júzege asyrylyp jatyr. Munyń bári otandyq áýejaılardy báse­kege qabiletti óńirlik habtarǵa aınal­dyrýǵa múmkindik beredi», dedi Oljas Bektenov.

Naqty ister tujyrymdaldy

Kóliktik derekter qorynyń aqpa­rattyq-taldaý júıesin da­mytý­ǵa erekshe nazar aýdarý qa­jet. Qazirdiń ózinde derekterdiń biryń­ǵaı massıvi jasalyp, júk qozǵa­lysyn baqylaý men ótkizý pýnkt­teriniń júktemesine monıtorıng júr­gizý modýlderi iske asyryl­dy. Bul osal tustardy tez anyq­tap, ýaqtyly sheshim qabyl­daýǵa múmkindik týdyrady.

«Buǵan qosa júıeniń qazirgi monolıtti arhıtektýrasy ony ıntegrasııalaý men ınnovasııa­lyq sheshimderdi engizý kezinde qıyndyqtar týǵyzyp júr. Osyǵan baılanysty Kólik mınıstrligi Sıfrlyq damý mınıstrligimen birge atalǵan júıeni ashyq ınterfeısteri bar modýldik jáne masshtabtalatyn arhıtektýraǵa kóshirýdi qamtamasyz etýi qajet», dedi Premer-mınıstr.

Bul rette kólik aǵyndaryn boljaý men basqarý úshin jasandy ıntellektini kezeń-kezeńmen engizgen jón. Budan basqa kelesi máselelerdi de sheshý qajet.

Birinshi, avtojol ınfraqu­ry­lymynyń sapasy basty nazarda. Avtomobıl joldaryn normatıvtik jaǵdaıda kútip-ustaý úshin avtojol jobalaryn iske asyrýdyń sıfrlyq monıtorıngin qamtamasyz etý kerek. О́ńir ákimdikteri kelesi jylǵy 1-shildege deıin jergilikti joldardy tolyq pasporttaýdy aıaqtap, avtomattandyrylǵan ólsheý stansalaryn ornatýdy jedeldetý kerek. Iske qosylatyn «E joldar» júıesi jol­dardyń jaǵdaıyn esepke alý, aqaý­lar­dy tirkeý men jumystardyń oryndalýyn onlaın rejimde baqylaý quraly bolýǵa tıis.

Ekinshi, áýe joldary arqyly ótetin júk tasymaly salasynda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes elektrondyq qujat aınalymyna kóshýdi jedeldetý kerek. Bul derekterdi óńdeý jyldamdyǵyn arttyryp, bıznes pen sheteldik seriktesterdiń tarapynan senim men ashyqtyq deńgeıin joǵarylatady.

«Kólik mınıstrligine Qarjy jáne Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­likterimen birlesip, kelesi jyldyń 1-naýryzyna deıin «e-Freight» aqparattyq júıesi­men keshendi ıntegrasııa­ny aıaqtaý­dy tapsyramyn», degen Oljas Bektenov atalǵan shara ımport­tyq jáne eksporttyq dekla­ra­sııalar, sondaı-aq veterı­­narlyq jáne fıtosanı­tarlyq sertıfıkattar boıynsha derekterdiń avtomatty túrde berilýin qamtamasyz etýge tıis ekenin eske saldy.

Úshinshi, temirjol salasynda túpkilik­ti sıfrlyq sheshimderdi engizýdi jalǵas­tyrǵan lázim. Kólik mınıstrligine «Qazaq­stan temir joly» kompanııasymen jáne múddeli memlekettik organdarmen birlesip, bir aı merzimde shekaralyq jáne torap­tyq stansalarda júkterdi óńdeý ýaqytyn qysqartý, jumys kesteleriniń boljam­dylyǵy men júk jónel­tý­shiler úshin qo­laıly jaǵdaı­dy qamtamasyz etý boıynsha qosym­sha sharalar ázirleý júkteldi.

Tórtinshi, Memleket basshy­synyń tapsyrmasyna sáıkes, jeltoqsan aıynda memlekettik shekara arqyly ótkizý beketterin jańǵyrtý jumystary aıaq­talady. Jaqyn arada 5 ótkizý pýnkti iske qo­sylady. Osylaısha, Eýrazııa­lyq eko­nomıkalyq odaqtyń syrtqy kon­týryn­daǵy barlyq ótkizý pýnktteri halyqara­lyq standart­tarǵa saı bolyp, júkterdiń jyldam ótýin qamtamasyz etedi.

«Bul rette ishki kontýrda Kólik mınıstr­ligi «QazAvtoJol» kom­panııasy­men birge jumys qar­qynyn jedeldetip, ótkizý pýnkt­teriniń qurylysyn belgi­lengen merzimde aıaqtaýy qajet. Bul másele meniń tikeleı baqy­laýymda», dedi Premer-mınıstr.

Besinshi, kólik joldarynyń boıyndaǵy servıstik ınfraqu­rylymnyń jaı-kúıi de mańyz­dy másele. Kólik mınıstrligi «QazAvtoJol» kompanııasymen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, halyqqa jáne jalpy tasymaldaýshylar úshin qolaıly jaǵdaı jasaýy qajet. «Ol úshin jeke ınvestısııalardy belsendi tartý kerek», dedi Oljas Bektenov.