Foto: parlam.kz
Depýtattyń aıtýynsha, Memleket basshysy óz Joldaýlarynda «ınklıýzııa – eshkimdi artta qaldyrmaý» qaǵıdatyn basymdyq retinde atap ótip, múgedektigi bar adamdarǵa qatysty kózqarasta birinshi kezekte adamnyń múmkindigin, áleýetin kórýdi mindettedi. Bul BUU-nyń Turaqty damý maqsattaryndaǵy (SDG) 17-qaǵıdattarymen úndes ulttyq baǵyt.
– «AMANAT» partııasynyń saılaýaldy tuǵyrnamasynda da múgedektigi bar azamattardyń ómir súrý sapasyn barlyq salada jaqsartý mindeti aıqyn belgilendi. Alaıda sońǵy aılarda qoǵamda alańdatarlyq úrdis baıqaldy. Áleýmettik jelilerde múgedektigi bar balalar men azamattarǵa qarsy mazaq etý, qorlaý, óshpendilik tili kúsheıdi.
Atap aıtqanda, osydan birneshe aı buryn bloger-symaq bireýdiń aýtızmi bar balalardy óltirýge shaqyrǵanyn bilesizder. Ol áleýmettik arazdyqty qozdyryp qana qoımaı, kópshilikti qatygezdik pen zorlyq-zombylyqqa ashyqtan-ashyq shaqyrdy, – dedi E.Ábdıev.
Májilismen taǵy bir mysal keltirdi.
«Kúni keshe aýtızm dertine shaldyqqan balalar men olardyń áke-sheshesine til tıgizgen taǵy da bir bloger shyqty. Ol mundaı aýytqýy bar bala jeńil júristi shesheden týady dep málimdedi. Onsyz da aýyr dertke shaldyqqan balalardyń ata-analaryna bul jyǵylǵanǵa judyryqtaı tıgeni anyq», dedi ol.
Depýtattyń sózinshe, mundaı blogerlerge ákimshilik emes qylmystyq jaza qoldanylýy kerek. Áıtpese kez-kelgen adam aýzyna ıe bolmaı, jazadan qutylyp, qoǵamǵa úlken zııan keltirip emin-erkin júre bermek. Bul jasyryn kemsitýdiń ashyq formaǵa óte bastaǵanynyń aıqyn belgisi.
«Búginde Qazaqstan medısınalyq modelden áleýmettik modelge ótip jatyr. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, kez kelgen ózgeris onyń ishinde qoǵam múgedektik týraly kózqarasty ózgertý barysynda da psıhologııada belgili qabyldaý kezeńderinen ótedi: alǵashqy teristeý, qarsylyq pen túsinbeýshilik, sońynda jańa shyndyqty qabyldaý. Qazaqstan da dál osy tabıǵı ótpeli kezeńdi ótkerip otyr.
Osy jaǵdaıda memlekettiń mindeti – qoǵamnyń sanasyn durys baǵytta jańǵyrtý, teń múmkindikterdi qorǵaý jáne múgedektigi bar azamattardyń quqyqtaryn múltiksiz saqtaý», dedi Erlan Tursynbaıuly.
Onyń aıtýynsha, sońǵy eki jylda Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń ınklıýzııa taqyrybyn ilgeriletýge bólgen 66 mln teńge respýblıkalyq deńgeıde aıtarlyqtaı nátıje bermedi. Atalǵan shaǵyn qarajat bytyrańqy jobalarǵa bólinip, júıeli aqparattyq saıasat qalyptaspady.
«Respýblıkalyq bıýdjetti talqylaý kezinde men úsh jylǵa 600 mln teńge (jylyna 200 mln) bólý jóninde túzetý engizgen edim, alaıda qoldaý tappady. Búgingi ahýal osy baǵyttyń jetkiliksiz qarjylandyrylýy strategııalyq qatelik bolǵanyn kórsetip otyr. 66 mln teńgege búkil respýblıkada kemsitýshilikpen kúresetin, oń úlgi qalyptastyratyn, óshpendilik tilin toqtatatyn tolyqqandy is-sharalar júrgizý múmkin emes», dedi E.Ábdıev.
Depýtat máselelerdi Úkimet deńgeıinde qarastyrýdy surady.
«Birinshiden, múgedektigi bar adamdar týraly durys túsinik qalyptastyratyn, óshpendilik tiliniń aldyn alatyn, qoǵamǵa ǵylymı negizdelgen aqparat beretin birtutas kommýnıkasııalyq saıasat qajet. Osy sheńberde 2026 jylǵa arnalǵan ınklıýzıvti qoǵamdy qosymsha qoldaý jónindegi ulttyq is-sharalar josparyn qabyldaý múmkindigin qarastyrýdy suraımyn.
Ekinshiden, qoǵam sanasyn jańǵyrtýǵa arnalǵan aqparattyq jumystar kúsheıtilýi kerek. Respýblıkalyq aqparattyq jobalardy jańa deńgeıge kóterý úshin qazirgi qarjylandyrýdy qaıta qarap, ınklıýzııany nasıhattaýǵa arnalǵan turaqty, uzaq merzimdi memlekettik baǵdarlamany iske qosý qajet.
Úshinshiden, múgedektik belgisi boıynsha kemsitýge qarsy quqyqtyq saıasatty kúsheıtý kerek. О́shpendilik tili, kemsitý jáne qorlaý faktilerine qarsy memlekettik deńgeıde pármendi sharalar qabyldaý, olardy boldyrmaýdyń aldyn alý jónindegi tetikterdi Úkimet janynan júıeli túrde iske asyrý qajet», dedi depýtat.
Qoǵamdaǵy adamgershilik deńgeıi áýeli eń álsiz azamattarǵa degen qarym-qatynaspen ólshenetinin, al qazirgi jaǵdaı memlekettik deńgeıde júıeli sheshimdi qajet etetin daǵdarystyq belgi ekenin aıtqan depýtat Erlan Ábdıev atalǵan usynystardy Úkimettiń qaraýyna alyp, naqty sharalar qabyldaýdy surady.
