Sýret: allsee.team
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellektini bilim salasyna engizýge tapsyrma berdi. Oqý-aǵartý mınıstrligi tarapynan qandaı jumys atqarylyp jatyr?
Asylbek AHMETJANOV:
– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Oqý-aǵartý mınıstrligi jańa oqý jylynda orta bilim uıymdarynda jasandy ıntellektini oqý barysyna engizý jumysyn bastady. Alǵashqy kezeńde qaýipsiz ári jaýapty qoldanýdy qamtamasyz etý maqsatynda aýqymdy saýalnama júrgizilip, onyń nátıjesinde birqatar qujat daıyndaldy. Atap aıtqanda, jasandy ıntellektini mektepterde, kolledjderde paıdalaný jónindegi etıkalyq standarttar, nusqaýlyqtar, 2025–2029 jyldarǵa arnalǵan engizý tujyrymdamasy ázirlendi. Qazir oqýshylarǵa arnalǵan onlaın kýrstar iske qosylyp, muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa úsh deńgeıli model engizildi. Osy ýaqytqa deıin 180 myńnan astam pedagog jasandy ıntellekt negizderin ıgerdi. Jumys jalǵasyp jatyr. Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy bazasynda arnaıy ulttyq zerthana qurylyp, jańa oqý resýrstaryn ázirleý qolǵa alyndy.
– Jasandy ıntellektini bilim júıesine qalaı durys engizý qajet, qazirgi júıede qatelikter bar ma?
Ashat AIMAǴAMBETOV:
– Búginde bilim júıesinde sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt engizý úderisi qyzý talqylanyp jatyr. Degenmen sheshimin tappaǵan túıtkilder az emes. Eń aldymen ustazdardyń daıyndyǵy alańdatady. Qoldaǵy derekterge súıensek, pedagogterdiń az bóligi ǵana jańa platformalarmen erkin jumys isteı alady. Bul – bilim mazmunyn jańartýǵa úlken kedergi. Mektepter men kolledjderde de aıqyn baǵyt joq. Salada bastama bar, biraq júıelilik jetispeıdi. Muǵalimderdiń biliktiligi álsiz, derekterdiń qaýipsizdigi kúmándi, baǵdarlamalardyń mazmuny zaman talabyna saı emes.
Asylbek AHMETJANOV:
– Mektepterde jasandy ıntellektini paıdalaný tórt negizgi baǵytta júzege asyrylyp jatyr. Atap aıtsaq, qaýipsizdik, basqarý, oqý barysy, baǵalaý júıesi. Qaýipsizdik salasynda bıometrııalyq júıeler arqyly oqýshylardyń mektepke kelýin avtomatty tirkeý, ata-analarǵa habarlama jiberý, ashanada qol arqyly tólem jasaý múmkindigi qarastyrylyp otyr. Basqarý baǵytyna oqý kestesin avtomatty qurastyrý, ádistemelik josparlaý, analıtıkalyq dashbord qurý kiredi. Oqý barysynda jasandy ıntellekt oqýlyqtardy sıfrlandyryp, repetıtor qyzmetin atqaryp, sabaq josparyn, testiler men prezentasııalardy avtomatty túrde qurastyrýǵa múmkindik beredi. Vızýalızasııa, sımýlıasııa, chat-bot sııaqty quraldar da keńinen engizilmek. Al baǵalaý júıesinde tapsyrmalardy avtomatty tekserý, jeke keńes berý, test nátıjelerin saraptaý jáne kásibı baǵdar berý sheshimderi qarastyrylǵan. Bul baǵytta otandyq startaptar da belsendi. Máselen, «Alaqan mektep» jobasy alaqannyń vena qurylymyn taný arqyly bıometrııalyq tólemdi engizse, «Protektor» júıesi agressıvti minez-qulyq pen býllıngti anyqtap, jaýapty mamandarǵa avtomatty habarlama jiberedi. «Zerek» jobasy mektep ákimshiligine dál sol sátte derekterdi taldaýǵa múmkindik berse, «AI Kitap» sıfrlyq oqýlyqty oqýshynyń deńgeıine qaraı beıimdelip, álsiz tustaryn tolyqtyrady. «Test KZ» platformasy vırtýaldy kómekshi retinde oqýshylarǵa táýlik boıy qoldaý kórsetip, muǵalimderge sabaq josparyn avtomatty qurastyrýǵa járdemdesedi.
Asqar MAQSATULY:
– Jasandy ıntellektini bilim salasyna engizýdiń eń durysy – ony birden «muǵalimdi almastyratyn sýperrobot» retinde kórý emes. Álemniń ózi áli tań atqannan kesh batqanǵa deıin JI-men jumys isteıtin deńgeıge jetken joq. Sondyqtan aqyryn júrip, anyq basqan durys. Biz tájirıbemizde mynany anyq kórdik: oqýshylar jasandy ıntellektimen tikeleı sóıleskende onyń algorıtm ekenin birden sezedi. Iаǵnı balamen tikeleı sóılesetin chatbot jasaý – bastapqyda kóringendeı tıimdi emes. Balaǵa «ChatGPT» me, basqa model me, aıyrmashylyǵy bolmaıdy. Sondyqtan JI-di «oqýshyǵa jaýap beretin qural» retinde emes, muǵalim men mentordyń ekinshi mıy retinde qoldaný áldeqaıda ónimdi. Jasandy ıntellekt eń aldymen muǵalimniń ýaqytyn únemdeýge tıis. Mektep muǵalimderi aptasyna 40 saǵat jumys istese, sonyń 20-sy daıyndyqqa ǵana ketedi. KMJ jasaý, prezentasııa qurastyrý, materıal aýdarý – osynyń bárin jasandy ıntellekt avtomattandyra alady. Muǵalimge artylǵan aýyrtpalyq azaısa, ol energııasyn balaǵa jumsaıdy. Mine, paıda bolatyn naqty áser osy. JI bilim salasyna bir-aq maqsatta enýi kerek. Aldymen muǵalimniń júgin jeńildetetin qural retinde, ári qaraı oqý barysynyń belgili bólikterin avtomattandyratyn kómekshi retinde. Qazirgi júıe qalyptasyp úlgergen joq, sondyqtan bizde qatelespeýge múmkindik bar.
– Jasandy ıntellektini bilim júıesine engizý týraly kóp talqylanady. Naqty qandaı usynystardy eskerý qajet?
Madına Tynybaeva:
– Aldymen úıretý máselesi. Byltyr pedagogterdiń qysqamerzimdi jospar daıyndaý barysyn zerttegende, jasandy ıntellekt quraldaryn qoldanǵan muǵalimderdiń ýaqyty aıtarlyqtaı únemdeletini anyqtaldy. Bul ýaqytty olar oqýshylarǵa arnaı alady. Sondyqtan bilim júıesinde jasandy ıntellektini qoldanýdyń arnaıy pedagogıkalyq ádistemesin ázirleý mańyzdy. Álemde bul baǵytta Aýstralııa, sondaı-aq OESR syndy uıymdar óz freımvorktaryn jasap úlgerdi. Elimizde de osyndaı ulttyq baǵdar qajet. Bul pedagogterge naqty baǵyt beredi ári oqý baǵdarlamalaryna engiziletin ózgeristerdi júıeleýge múmkindik týǵyzady.
Ekinshi másele – retteý. IýNESKO usynyp otyrǵandaı, jasandy ıntellektiniń fýnksıonaly men áserin retteý, ásirese áleýmettik salada, asa mańyzdy. Búginde áleýmettik jelilerdiń algorıtmderi jastardy oı eńbegin paıdalanýǵa ıtermelemeıdi. Sondyqtan balalardyń psıhıkalyq saýlyǵy men qaýipsizdigin qorǵaý tetikteri engizilýge tıis.
Úshinshi baǵyt – aldyn alý. Sarapshylar balalardyń synı oılaý qabiletiniń álsireý qaýpin eskertedi. О́ıtkeni jasandy ıntellekt testilerdi balalardan da jaqsy oryndaıdy. Sondyqtan keı elderde jazbasha jumystardyń ornyna aýyzsha emtıhan men oflaın testileý engizilip jatyr. Bul akademııalyq adaldyqty saqtaýdyń tıimdi joly.
Elimiz úshin birneshe usynys bar. Birinshiden, «Kazdigital mektebi» platformasyn qurý arqyly dırektorlar men búkil mektep júıesin jasandy ıntellektini qoldanýǵa mindetteý qajet. Ekinshiden, JI-di qoldaný jónindegi shekti anyqtaý mańyzdy. Úshinshiden, pedagogtiń sıfrlyq bilim salasyndaǵy kásibı standartyn engizý kerek. Sondaı-aq jasandy ıntellektiniń bilimge yqpalyn júıeli baǵalaý maqsatynda ulttyq keńes tobyn qurý usynysyn eskerý qajet.
– Jasandy ıntellekt bilim salasyn qalaı ózgertedi, búgingi júıe ózgere me?
Asqar BOLAT:
– Jasandy ıntellektiniń bilim salasyna yqpaly kúnnen-kúnge kúsheıip keledi. Buryn muǵalimniń sheberligine ǵana táýeldi bolǵan kóptegen úderis qazir tehnologııa arqyly júıeli túrde iske asyp jatyr. Sonyń biri – oqytýdy qyzyqty ete otyryp, balanyń nazaryn aýdarýǵa baǵyttalǵan tásilder. Qazirgi geımıfıkasııa elementteri oqýshyny tek oıynmen áýestendirýge emes, onyń ishki yntasyn oıatyp, alǵan bilimin sol sátte bekitýge arnalǵan naqty quralǵa aınaldy. Sonymen qatar neırojeliniń eń keń taraǵan qoldanylýy – muǵalimderge kómekshi bolatyn JI assıstentter. Buǵan deıin múmkin emes kóringen nárse búginde qalypty úrdiske aınaldy. JI sabaq josparyn ázirleıdi, mátinderdi taldaıdy, túsindirýdiń túrli nusqasyn usynady, tipti oqýshynyń qatelerin saralap, muǵalimge daıyn taldaý beredi. Bul tehnologııa muǵalimniń ornyn baspaıdy, kerisinshe, onyń ýaqytyn únemdep, naǵyz pedagogıkalyq jumysyna kóńil bólýge jaǵdaı jasaıdy. JI ákelip jatqan eń úlken ózgeris – ár oqýshynyń jeke oqý jolyn qalyptastyrýy. Buryn synyp bir josparmen júretin, al balalardyń qabileti men qabyldaý jyldamdyǵy ártúrli ekeni eskerilmeıtin. Qazirgi júıeler ár balanyń deńgeıin, qarqynyn, myqty jáne álsiz tustaryn derbes taldap, sol kórsetkishke saı baǵdar usyna alady. Bul oqytýdy bir qalyptan shyǵaryp, bilimdi shynaıy turǵyda jeke baǵytqa beıimdeý múmkindigin ashyp
otyr.
Nurlan QIIаSOV:
– Jasandy ıntellekt bilim salasyn ózgerte ala ma degen suraq oryndy. Iá, ol barlyq teńsizdikti tolyq joıyp jibere almaıdy. Biraq, eń mańyzdysy, múmkindikti teńestirýge jaqsy áser ete alady. Áleýmettik jaǵdaıy qıyn, qoldaýy az, bastapqy múmkindigi álsiz balalarǵa JI jańa jol ashady. Olardyń oqý qarqynyn arttyryp, bilimge qoljetimdiligin keńeıtedi. Bireýler moıyndasa da, bireýler joqqa shyǵarsa da, qazirgi bilim júıesinde teńsizdik áli bar. Dál osy jerde sıfrlyq tehnologııa men jasandy ıntellektiniń róli aıqyndala túsedi. Olar balany tek aqparatqa qol jetkizýmen shektemeıdi, onyń óz qabiletin ashýyna, yntasynyń oıanýyna jaǵdaı jasaıdy. Iаǵnı JI oqýshyny ortaq standartqa emes, óziniń deńgeıine saı jolmen jeteleıdi. Árıne, JI-di durys qoldanbaǵan jaǵdaıda keı jobalar aıyrmashylyqty azaıtý ornyna kúsheıtip jiberýi múmkin. Biraq ǵylymı turǵyda oılastyrylǵan, naqty pedagogıkalyq modelmen engizilgen jasandy ıntellekt bilimdegi alshaqtyqty azaıtady, oqý sapasyn arttyrady jáne ár balanyń óz áleýetin júzege asyrýyna múmkindik beredi.
Daıyndaǵan –
Aıtolǵan JÚNISHAN,
«Egemen Qazaqstan»
