Bazarlyq. 80 h100. k.m.b. 2007
Ol orta mektepti támamdaǵanda óziniń sýretshi bolatynyna nyq senimdi edi. Sodan bolar, Ábilhan Qasteev atyndaǵy óner ýchılıshesi men Memlekettik teatr jáne kórkem sýret ınstıtýtyn úzdikter qatarynda bitirip, uzaq jyldan beri eńbektenip, qoltańbasy bar qylqalam sheberine aınaldy.
Keskindemeshiniń «Bazarlyq» kartınasy kompozısııalyq qurylymy erekshe týyndylarynyń biri. Kompozısııadan qazaqy naqyshta órnektelgen qorjynyn ıyǵyna asqan, ásem qımyldaǵy áıel beınesin kóremiz. Onyń artqy jaǵynda dóńgelengen pishinde qanyq tústi janýarlardyń beınesi salynǵan qazaqy kıizge uqsas, tutas qara syzyqpen jıektelgen, buryshtary dóńgelengen tórburyshty pishindegi kilem. Kartınaǵa tutastaı qarasaq, ásem qozǵalystaǵy áıel qorjyn toly bazarlyqty ózimen alyp kele jatqandaı áser beredi. Keskindemeshi beınelerdi biriniń artyna birin ornalastyryp, qatparly jazyq betti kompozısııada oryndaǵan. Áıeldiń kıimindegi, qorjynyndaǵy órnekter men artqy jaǵyndaǵy janýar motıvtegi beıneler baqýatty qazaqtyń dástúrli mádenıetiniń kórinisi. Sonymen qatar qyzyl, jasyl, kók, sary negizgi túster sándi, qanyq ulttyq stıldi odan ári aıqyndaı túsedi. Erekshe kózge túsetini, qazaqtyń kıiz órnegine uqsas árbir beıneniń syrtynan júrgizgen qara tústi syzyq – beınelerdi aıqyndaıdy. Qazaq halqynyń dástúrinde kıiz basqanda aldymen qara tústi júnnen ırektep órnegin syzyp alyp, onyń ortasyn ár tústi boıalǵan júnge toltyryp baryp basady emes pe. Sodan órnekter qara túspen jıektelip, anyq, dara-dara bolyp kórinip turady. Mundaı tásil órnekke daralyq, monýmentaldylyq beredi. Bolat Turǵynbaı kartınasynda taza ári qanyq tústerdi alýy, beıneler men órnekterdi qara syzyqpen jıekteýi – qazaqtyń órnekti kıizine keledi. Kartınada aldymen qoıý qarańǵy tústi qylqalammen qysqa syzyqtar arqyly jazyp, onyń ústine kelesi tústi ornalastyra jazǵan tásili jalpy sýrettegi beınege qozǵalys ústeıdi. Sýretshi adamnyń janary eki núkteni kórgende kózi ony qozǵalysta qabyldaıtyn optıkalyq zańdylyqty eskere otyryp jazady. Birinshi jaǵylǵan boıaýdyń ústin tolyq jaýyp tastamastan, onyń ústine túsken ekinshi tús eki núkteli qozǵalys ıllıýzııasyn týdyrady. Bul bir jaǵynan qımyldy berse, ekinshi jaǵynan – toqylǵan kilemge uqsas faktýra. Avtordyń munysy ózine tán qoltańbalyq sheberligin baıqatady.
Ǵumyr. 60h80. K.,m..b. 2009
Kartınadaǵy áıel beınesin qazaqtyń oshaq ıesi, danalyq pen dástúrdiń saqtaýshysy men urpaq jalǵastyrýshysy dep tanımyz. Iаǵnı kartınanyń negizgi mazmuny rýhanı-mádenı baılyqty shashpaı-tókpeı tarıhı kezeńderden alyp kele jatqan qazaq áıeliniń rámizdik beınesi dep bilemiz. Keskindemeshiniń áıelge jeke kelbet bermesten, jalpy ultqa tán áıeldiń obrazyn jasaǵanynan da osyny baıqaýǵa bolady.
Keskindemeshiniń kelesi týyndysy «Ǵumyr» – naǵyz kórnekti, sándi stılde jazylǵan shyǵarma. Týyndy rıtm men sımvolızm qaǵıdatyna jáne metaforalyq, fılosofııalyq mazmunǵa qurylǵan.
Kompozısııa ortalyǵy ashyq jasyl jáne qyzyl tústi kıim kıgen, basyn ıyǵyna túsirip, jabyq qalypta dińgekte otyrǵan, óziniń ishine úńilip oıǵa shomǵan adam beınesi. Onyń aınalasyna balyqtar men qustardy shahmatty tártipte ornalastyrǵan. Mundaǵy qus – jer men aspandy jalǵastyrýshy, erkindiktiń ári adam janynyń, al balyq bolsa túısiktiń, beısanalyqtyń, máńgi qozǵalystyń, sýdyń rámizi. Kartınanyń oń jaǵynyń joǵary jaǵynda úsh mındaldy pishinniń ishine balyqtar men qustardy toltyrǵan. Kartınadaǵy keńistikti kóldeneńinen eki bólikke bólgen. Tómengi bóligi jasyl tústi jerdi bildirse, joǵarǵy jaǵy qyzyl túspen boıalǵan. Sol jaq qyzyl bólikte sopaqsha mındaldy pishin gorızontaldy ornalasqan. Kartınadaǵy sarǵysh pen jasyl, kók pen qyzyl túster basym bolǵandyqtan, kórýshige kereǵar áser etetindeı týyndyǵa terbelmeli qozǵalys berip, bir-birimen úılesimdilik tapqan. Týyndyny tutas alyp jatqan aıasy qysqa shtrıhtar men núkteler arqyly qozǵalys pen «jaryqtyń pýlsasııasy» áserin beretin, núkteli (pýantılısti) oryndalǵan. Túster arqyly keńistikti tómengi jáne joǵarǵy etip ekige bólý arqyly, jer men aspan, rýh pen materııa sııaqty álemniń dýalızine basa nazar aýdarady.
Týyndyda tústerdiń negizinde qurylǵan yrǵaqty qozǵalys arqyly adamnyń ishki rýhanı halin kórsetken. Iаǵnı adamnyń ishki pýlsasııasy men tirshilikti aıqyn beınelep otyr. Týyndydaǵy ortalyq fıgýra adam jáne ony qorshaǵan qustar, balyqtar – jan men tabıǵatty bir keńistikke jınaıdy. Bul ǵaryshtyń, basqasha aıtqanda, jaratylystyń birligi ıdeıasyn bildiretin medıtasııaly, fılosofııalyq kompozısııa.
Jalpy, sýretshi men tabıǵat jáne ǵarysh tynyshtyǵynyń máńgi qarym-qatynasta bolatynyn, tutas álemdi bir arnaǵa toǵysqan rýhanı júıe retinde beredi. Al shyǵarmada pishin men tús jáne órnek kórkem týyndynyń aıqyndaýshy quraly retinde birdeı mánge ıe, olaı bolsa biz bul kartınany sımvoldy-dekoratıvti óner dep tujyrymdaımyz.
«Kókjaılaý» 50h60 k.m.b., 2011
Bolat Turǵynbaıdyń kóp týyndylary aıqyn beıneli, kórkem mánerde jazylǵan. Ony ásirese «Kókjaılaý» týyndysynan aıqyn baıqaýǵa bolady. Aldymen kartınanyń kompozısııasyna toqtalsaq, sýretshi kórermenniń bar zeıinin qara kontýrly syzyqtarmen jazylǵan qoıý qara shyrshalarmen birtindep joǵaryǵa qaraı kókjıektegi ádemi taýly alqapqa jeteleıtin peızajdyń ortalyǵyna aýdarǵan. Kartınanyń aldyńǵy bóligindegi aıqyn syzyqpen syzylyp, ásem ıile úlkeıtilip berilgen ósimdikterdiń plastıkasy kózge túsedi. Mundaı jazý máneri moderndik sýretshilerdiń vıtrajdy nemese applekasııada oryndalǵan kartınalardyń mánerine keledi. Týyndyda ashyq jarqyn jáne qoıý qarańǵy kereǵarly tústik gamma bir-birimen ásem úılesimdilik tapqan. Kartınada qanyq jasyl, qyzǵylt-ohra tárizdes jáne kók túster óte ásem boıaýlarǵa toly palıtrany quraıdy. Qoıý qaraǵa jaqyn qanyq jasyl tústi shyrshalar ashyq aspan men mundalaǵan appaq tákappar taý shyńdarynyń aıasynda kózge aıqyn kórinip tur.
Mundaǵy shyrshalardyń yrǵaqty qaıtalanýy – sándi ári órnekti áser beredi. Bolat Turǵynbaı úshin tabıǵattyń kóshirmesinen góri, odan alǵan áserdi beıneleý mańyzdy. Kókjıekte ornalasqan aıqyn syzyqtarmen syzylyp úshkirlengen taý shyńdaryn onyń basyndaǵy appaq qar odan ári asqaqtata túsken. Kartınanyń aldyńǵy jaǵynda beınelengen ósimdikter botanıkalyq atlastaǵydaı túsinikti ári sándi oımyshtalyp beınelengen. Beıneniń syrtqy jıegin qara syzyqtarmen júrgizý modern men postmodernge tán máner (Van Gog, Gogen jáne «Nabı» tobynyń sýretshileri). Sonymen qatar HH ǵasyrdyń basyndaǵy ar-nývolyq sýretshilerdiń stılıstıkalyq ereksheligi, týyndylarynda ósimdik elementterin iri, sándi etip beıneleıtin.
Modern sýretshileri akademıstik sýret salýdyń qatań erejelerinen bas tartqanymen, beıneleýdiń sezimdik, tereń rýhanı bastaýlaryn ózderiniń týyndylarynda utymdy qoldana bilgen. Sol sııaqty Bolat Turǵynbaı da óziniń erekshe jazý mánerin dástúrli beıneleý men ulttyq sándi stıldiń toǵysynan izdestiredi. Onyń týyndylarynda tabıǵattyń shynaıy kórinisin sándi ári yrǵaqty berý ulttyq óner órnekterindegi qozǵalysty eske túsiredi.
Osy kartınada bir qaraǵanda baıqala qoımaıtyn, adamdardy núktege deıin kishireıtip beıneleý sýretshiniń tabıǵatty panteıstik qabyldaý fılosofııasy. Munda tabıǵat mıstıkaǵa toly, tiri, eshkimge baǵynbaıtyn táýelsiz keıipte beınelengen. Týyndy bir shetinen tynyshtyqty, ekinshiden ulylyqty bildirse, sondaı-aq kıeliliktiń áserin de beredi.
Bolat Turǵynbaıdyń kóptegen kartınasyna ortaq qoltańbalyq erekshelik – terbelmeli qozǵalys. Onyń tústerdi pýlsıvti-vıbrasııaly jazý tásili kartınadaǵy fıgýralar men tabıǵat kórinisterin qozǵalysqa engizedi. Qozǵalysty berýdiń yrǵaqty, dınamıkaly degen sııaqty dástúrli túsinikteri bar. Degenmen Bolat Turǵynbaıdyń kartınalaryndaǵy qozǵalys ǵalamnyń kózge kórinbeıtin, denemizben sezinbeıtin toqtaýsyz qozǵalysyna uqsas ekeni aıqyn ańǵarylady.
Qaldykúl Orazqulova,
ónertanýshy
