Jobanyń mańyzy qandaı?
Baıqaýdyń ashylýynda sóz sóılegen Astana qalasy ákimdiginiń «Astana jastary» jastar resýrstyq ortalyǵy» basshysynyń orynbasary Rýslan Qonaqbaev bul jobaǵa 50-den astam ótinish kelip túskenin aıtyp, fınal qatysýshylaryna sáttilik tiledi.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, jobanyń basty maqsaty – jastar arasynda qaýipsiz, sanaly jáne salamatty ortany qalyptastyrý, sondaı-aq táýeldiliktiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tyń bastamalardy qoldaý.
Nashaqorlyqtyń aldyn alý sharasy bul joly resmı baıandama nemese qurǵaq statıstıka kúıinde emes, ıdeıa men emosııaǵa toly sıfrlyq joba formatynda talqylandy. Eń bastysy – ár joba baıqaýdan keıin de damýǵa áleýeti bar áleýmettik bastama retinde qarastyryldy.
Saıysqa Astana qalasy IID nashaqorlyqqa qarsy kúres basqarmasynyń asa mańyzdy ister jónindegi aǵa operatıvti qyzmetkeri, polısııa podpolkovnıgi Álııa Qıbatqyzy, Kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý bóliminiń bas mamany Gúlim Muhamedjanqyzy jáne Astana qalasy nashaqorlyqqa qarsy profılaktıka boıynsha qoǵamdyq keńestiń múshesi Áset Janatuly qazylyq etti.
Polısııa podpolkovnıgi Álııa Qıbatqyzynyń aıtýynsha, jyl basynan beri esirtkiniń zańsyz aınalymyna qatysty 1 200 quqyqbuzýshylyq anyqtaldy.
«Jalpy, qatysýshylar osy kúngi nashaqorlyq problemasynyń qanshalyqty ózekti ekenin durys túsingenin baıqadyq. Negizgi maqsat – esirtki tutynýǵa degen suranysty tómendetý. О́kinishke qaraı, resmı statıstıka boıynsha, narkologııalyq táýeldilik dertine shaldyqqan adamdar sany shamamen myńǵa jýyq. Ádette, bir táýeldi adam ózimen birge taǵy bireýlerdi tartyp, olardy da osy ortaǵa engizip jatady. Biz, polısııa qyzmetkerleri, esirtki bıznesimen kúresti kúsheıtip kelemiz. Degenmen bizdiń negizgi mindet – profılaktıka, ıaǵnı jasóspirimder arasynda esirtkige suranysty azaıtý. Osy baıqaýda biz jastardyń kózimen qarap, olardyń túsiniginde esirtkige qarsy kúresti qalaı kúsheıtýge bolatynyn ańǵarǵymyz keldi. Odan ári basqa da múddeli memlekettik organdarmen jáne úkimettik emes uıymdarmen birlesip, balalardyń jobalaryn naqtylap, bilim berý uıymdaryna engizýge kómektesemiz», dedi ol.
Saıys kezinde negizgi ólshem nashaqorlyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan eń úzdik ıdeıany anyqtaý boldy. Qazylar alqasynyń aıtýynsha, usynylǵan joba kóp uzamaı jumysqa engizýge daıyn bolýy kerek, sondaı-aq jastarǵa áser ete alýǵa tıis.
Ideıadan qoǵamdyq qozǵalysqa deıin
Saıystyń birinshi qatysýshysy Astanadaǵy №84 mektep-lıseıiniń 11-synyp oqýshysy Ádilhan Temirhanov usynǵan joba mektep ishinde esirtkige qarsy profılaktıkany jastarǵa túsinikti, zamanaýı tilmen júrgizýge baǵyttalǵan. Birneshe aptaǵa josparlanǵan bul keshendi baǵdarlama «tyıym salý» qaǵıdasynan góri, jasóspirimge durys balama usynýdy alǵa shyǵarady. Jobanyń alǵashqy kezeńi sport pen salamatty ómir saltyn nasıhattaýǵa arnalmaq. Mektepishilik týrnırler, shaǵyn marafondar arqyly oqýshylardy belsendi ómirge tartý kózdelgen. Apta aıaǵynda «Eń myqty synyp», «Meniń tańdaýym – sport» sekildi marapattaý elementteri qarastyrylǵan. Al ekinshi aptada psıholog, narkolog jáne polısııa qyzmetkerleriniń qatysýymen semınarlar ótkizilip, táýeldiliktiń psıhologııalyq, quqyqtyq saldary naqty derektermen túsindiriledi. Sonymen qatar oqýshylardyń óz oıy men ustanymyn qalyptastyrý úshin esse jáne ınfografıka baıqaýlary josparlanǵan. Úshinshi aptada joba áleýmettik jeliler keńistigine shyǵady. «TikTok» pen «Instagram» jelilerinde qysqa beınejazbalar arqyly «Meniń hobbıim – sport», «О́mirdiń ár sáti qundy» syndy taqyryptarda chellendjder uıymdastyrý usynylady.
Fınalda erekshe nazar aýdartqan jobanyń biri – О́zbekáli Jánibekov atyndaǵy №11 mektep-lıseıiniń 11-synyp oqýshysy Amrın Asanalıdiń bastamasy. Ol táýeldiliktiń tek fızıkalyq emes, psıhologııalyq jáne sıfrlyq qyryn qamtyǵan keshendi joba usyndy. Bul platformada psıhologııalyq qoldaý, sıfrlyq kúndelik, emosııalyq kúıdi baqylaý, kásibı kómekke der kezinde júginý sııaqty baǵyttar biriktirilgen. Onyń aıtýynsha, táýeldilik kóbine baıqalmaı bastalady, al adam óz kúıin túsinbeı, jalǵyz qalyp jatady. Sol sebepti joba jastarǵa óz jaǵdaıyn erte kezeńde tanýǵa jáne kómek suraýǵa úıretýdi kózdeıdi.
Al Qazaqstan halyqaralyq lıngvıstıkalyq kolledjiniń 2-kýrs stýdenti Jasmın Qasenova nashaqorlyqtyń aldyn alýda teatr tilin qoldanýdy usyndy. Onyń jobasy emosııa men tiri obraz arqyly áser etýge baǵyttalǵan.
Avtordyń pikirinshe, keıde bir qysqa qoıylym on leksııadan da ótimdi. Joba aıasynda 7–10 mınýttyq sahnalyq kórinister qoıyldy. Avtor jobanyń nátıjesinde jasóspirimde ózin taný, uıalý men úreıdiń azaıýy, kómekke júginýge daıyndyq qalyptasatynyn atap ótti. Sonymen qatar bul formatty mektep, kolledj jáne jastar ortalyqtarynda jyl saıyn jańartyp ótkizýge bolatynyn, al bolashaqta qoıylymdardy beınejazba formatynda túsirip, áleýmettik jeliler arqyly taratý múmkindigin de usyndy.
Saıystyń kelesi qatysýshysy, Kásibı-tehnıkalyq kolledjdiń 2-kýrs stýdenti Vera Klımovanyń «Tátti ómir – zııandy ádettersiz» jobasy shyǵarmashylyq tásilimen erekshelendi. Ol tátti taǵam obrazy arqyly zııandy ádetterden arylýdyń mánin túsindirýge tyrysty. Veranyń aıtýynsha, adam ómirindegi ár sheshim belgili bir «ıngredıentten» turady: biri – paıdaly, biri – zııandy. Ideıa aıasynda avtor stýdentterdi shyǵarmashylyq úderis arqyly profılaktıkaǵa tartýdy usyndy. Master-klass formatynda qatysýshylar desert daıyndap qana qoımaı, ár qadamdy ómirmen baılanystyryp, «durys tańdaý», «taza ómir», «sanaly sheshim» sekildi uǵymdardy talqylaıdy. Mundaı tásil jastarǵa aqparatty jeńil qabyldaýǵa, taqyrypty formaldy emes, erkin ortada túsinýge múmkindik beredi. Jobada vızýaldyq elementterge de erekshe mán berilgen. Jobanyń basty artyqshylyǵy – kúrdeli máseleni qorqytý arqyly emes, jyly emosııa, estetıka jáne tańdaý erkindigi arqyly jetkizýi.
Fınaldyq kezeńde usynylǵan jobalardyń biri – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń 2-kýrs stýdenti Cherepova Polınanyń avtorlyq bastamasy. Onyń jobasy táýeldilik máselesin tek esirtki konteksinde ǵana emes, sony qalyptastyratyn psıhologııalyq jáne áleýmettik faktorlarmen birge qarastyrýǵa baǵyttalǵan. Avtor óz jumysynda «em» men «ádettiń» arasyndaǵy shekaranyń qanshalyqty názik ekenin kórneki túrde kórsetti. Joba vızýaldy elementter men qysqa, biraq oı salatyn mátinder arqyly jastardy óz tańdaýyna jaýapkershilikpen qaraýǵa úndeıdi. Prezentasııada dári-dármektiń baqylaýsyz qoldanylýy uzaqmerzimdi táýeldilikke ulasýy múmkin ekeni ashyq ári túsinikti tilmen jetkizildi. Avtor táýeldilikpen kúresti bir sáttik bas tartý emes, uzaqmerzimdi ishki ustanym retinde kórsetti.
Baıqaý fınalynda nazar aýdartqan jobalardyń taǵy biri – «Esil University»-niń stýdenti Vıktorııa Vyhodsevanyń avtorlyq bastamasy. Onyń ustanymy – táýeldilik týraly qorqytý nemese birjaqty úgit emes, adal dıalog qurý. Osy maqsatta joba aıasynda anonımdi onlaın-boks, qysqa beınerolıkter, shaǵyn ıntervıýler, ınfografıka jáne naqty ómirden alynǵan oqıǵalar usynylady. Munyń bári jastardyń suraq qoıýdan qysylmaı, óz oıyn erkin bildirýine múmkindik beredi. Vıktorııa óz jobasynda aýdıtorııany naqty bólip qarastyrǵan. Negizgi nysanaly top – 16–25 jas aralyǵyndaǵy jastar bolsa, qosymsha aýdıtorııa retinde ata-analar men oqytýshylar qamtylǵan. Bul tásil táýeldiliktiń aldyn alýda tek jasóspirimmen emes, ony qorshaǵan ortamen birge jumys isteýdiń mańyzyn kórsetedi.
Sonymen, «Esirtkisiz Elorda: Táýeldiliksiz bolashaq ıdeıasy» baıqaýy jastardyń nashaqorlyq máselesine nemquraıdy qaramaıtynyn, kerisinshe, ony óz tilimen, óz formasymen sheshýge daıyn ekenin kórsetti. Mundaǵy ár joba – bir ǵana ıdeıa emes, qoǵamdyq sanaǵa áser etetin qural. Baıqaý nátıjesi jastardyń azamattyq belsendiligin arttyrýmen qatar, elordada áleýmettik mańyzy bar bastamalardy júzege asyrýǵa naqty múmkindik bar ekenin dáleldedi. Táýeldilikpen kúres tek tyıym men jaza emes, túsindirý, qoldaý jáne senim arqyly tıimdi bolatynyn osy baıqaý taǵy bir márte kórsetti.
