О́ndiristiń ashylý saltanatyna Soltústik Qazaqstan oblysy men Taıynsha aýdanynyń ókilderi, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary, óńirdiń aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynyń basshylary, joba ınvestorlary, sondaı-aq bilim jáne ǵylym salasynyń mamandary qatysty.
Taıynshada iske qosylǵan óndiris – jemshópke jaramsyz sabannan ekopanelder men prestelgen qurylys plıtalaryn shyǵaratyn tájirıbelik-ónerkásiptik jeli. Bul – ınjınırıngtik ortalyq qurýǵa arnalǵan megagrant aıasynda EUÝ ǵalymdary ázirlegen ǵylymdy qajetsinetin tehnologııa. О́ndiristik jelide qurylys pen jylý oqshaýlaýǵa arnalǵan ekologııalyq plıtalardyń alǵashqy partııalary shyǵarylady. Joba jergilikti shıkizatty – jemshópke jaramsyz sabandy – suranysqa ıe qurylys materıaldaryna aınaldyrýǵa múmkindik beredi.
KZ.ECO desk saýda belgisimen shyǵarylatyn ónimderdiń beriktigi men ylǵalǵa jáne otqa tózimdilik kórsetkishteri akkredıttelgen zerthanalarda rastalǵan. О́nim baǵasy sapasy joǵary deńgeıde saqtala otyryp, uqsas materıaldardan (DSP, OSB) 1,5–2 ese arzan. Ázirleme Qazaqstanda («Qazpatent») patenttelgen jáne RST halyqaralyq patentteý júıesimen maquldanǵan.
Qazaqstanda aǵash-jońqaly plıtalar óndiretin kásiporyndar bolǵanymen, negizgi shıkizat – aǵash áli kúnge deıin ımporttalady. Al KZ.ECO desk ekoplıtalary tek agrarlyq qaldyqtardan óndiriledi. Bul shıkizat ımportyna táýeldilikti azaıtyp qana qoımaı, ónimniń ózindik qunyn tómendetýge, jergilikti agroónerkásiptik jáne óndiristik áleýetti, sondaı-aq ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrýǵa baǵyttalǵan ǵylymdy qajetsinetin óndiristerdi damytýǵa serpin beredi.
Zerthanalyq synaqtar nátıjesinde ǵalymdar tájirıbelik úlgilerdi jasap shyǵardy. О́nimge degen qyzyǵýshylyq halyqaralyq kórmelerge shaqyrýlarmen jáne ınvestorlar usynystarymen rastaldy.
О́ndiristiń Taıynshada ornalasý sebebi – óńirde saban qaldyqtarynyń mol shoǵyrlanýy. Sonymen qatar aýdan temirjol jelilerin qosa alǵanda, damyǵan logıstıkalyq ınfraqurylymǵa ıe, bul daıyn ónimdi taratýdy jeńildetedi.
Joba ınvestorlardyń qoldaýymen jáne jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Qurylys-tehnıkalyq ınjınırıng ortalyǵy tarapynan júzege asyrylýda. Bul óndiristi keshendi damytýǵa jáne ony óńir ekonomıkasyna tıimdi ıntegrasııalaýǵa múmkindik beredi.
«Bul joba ýnıversıtet ǵylymynyń óńirlik ekonomıkany damytýǵa naqty úles qosatyn, suranysqa ıe tehnologııalar jasaı alatynyn dáleldeıdi. Ol qazaqstandyq ónimniń ishki jáne syrtqy naryqtaǵy básekege qabilettiligin arttyrady. Ýnıversıtettiń rólin tek bilim men ǵylym ortalyǵy retinde ǵana emes, zertteýlerdi naqty óndiristik sheshimderge aınaldyra alatyn ınnovasııa ortalyǵy retinde kóteredi.Sonymen qatar joba Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «ǵylymnan bızneske deıingi» tehnologııalyq dáliz qurý, ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrý jáne otandyq materıaldar men tehnologııalar negizinde eksportqa baǵyttalǵan óndiristerdi qalyptastyrý jónindegi strategııalyq bastamalaryna tolyq sáıkes keledi», dep atap ótti EUÝ rektory Erlan Sydyqov.
О́ndiristiń ashylýy oblystyń ekonomıkalyq ósý draıverine aınalady. Joba jańa jumys oryndaryn quryp, Taıynsha óńiriniń ındýstrııalanýyn kúsheıtip, qosymsha ınvestısııalar tartý arqyly ekonomıkalyq ósýdiń jańa núktelerin qalyptastyrady.
«Bul joba zamanaýı tehnologııalardy engizý men aýyl sharýashylyǵy resýrstaryn tıimdi paıdalanýdy biriktiredi. Bul – ǵylym men óndiristiń tabysty yntymaqtastyǵynyń aıqyn úlgisi. Zaýyt aýdan úshin ınnovasııalyq óndiristiń etalonyna jáne ósý núktesine aınalatynyna senimdimin», dedi Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Qanat Dúzelbaev.
Taıynsha aýdanynyń ákimi Berik Áljanov ǵylymı ázirlemelerdi óndiristik úderisterge engizýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy:
«Ǵylymı ázirlemelerdi óndiriske engizý strategııalyq mánge ıe, sebebi ol zamanaýı tehnologııalar, avtomattandyrý jáne shyǵyndardy ońtaılandyrý arqyly óndiris tıimdiligin arttyrady. Sonymen qatar kásiporyndardyń básekege qabilettiligin kúsheıtip, joǵary sapaly ári ózindik quny tómen ónim shyǵarýǵa múmkindik beredi», dedi ol.
О́ndiristi iske qosý barysynda qol jetkizilgen kelisimderdiń jalǵasy retinde EUÝ men Taıynsha aýdany ákimdigi strategııalyq yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy.
Joba jetekshisi, PhD, L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń qaýymdastyrylǵan professory Ásel Jeksembaeva KZ.ECO desk ǵylymdy qajetsinetin qurylys ónimderin shyǵarý – elimizde balamasy joq, osyndaı baǵyttaǵy alǵashqy jáne jalǵyz ónerkásiptik nysan ekenin basa aıtty. Bul – Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵylymı ázirlemesin kommersııalandyrýdyń bastamasy. Jas ǵalym jasalǵan kelisimsharttar ónimge degen joǵary naryqtyq suranysty dáleldeıtinin, onyń ekologııalyq, únemdi ári ımportty almastyratyn balama ekenin atap ótti.
«Bul joba zerthanalyq zertteýlerden bastap tájirıbelik-ónerkásiptik óndiristi iske qosýǵa deıingi tolyq joldy qamtıdy jáne Ǵylym komıteti baǵdarlamasynyń «tolyq sıklin» qamtamasyz etedi. Ol Qazaqstannyń ornyqty ekonomıkalyq ósýi men básekege qabilettiligin arttyrý úshin ǵylymdy qajetsinetin óndirister men ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrýdyń mańyzdylyǵy týraly Prezıdent Joldaýymen tolyq úılesedi», dep túıindedi ǵalym.
Jobany odan ári tabysty iske asyrý jaǵdaıynda shıkizat qory bar ońtústik jáne ońtústik-shyǵys óńirlerde óndiristi keńeıtý josparlanýda.
Aıta ketý kerek, Ásel Jeksembaeva jetekshilik etetin Qurylys-tehnıkalyq ınjınırıng ortalyǵyn qurý jónindegi megajoba aıasynda 19 ǵylymı-tehnıkalyq ázirleme boıynsha qoldanbaly zertteýler júrgizilýde. Jobaǵa 70 jetekshi ǵalym, ınjener jáne halyqaralyq sarapshy tartylǵan.
