Sýretterdi túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
О́ńir oqýshylarynyń halyqaralyq olımpıadalar men dúnıejúzilik deńgeıdegi básekelerde kórsetken joǵary kórsetkishteri Qaraǵandynyń bul saladaǵy áleýetin aıqyn dáleldeıdi. Robottehnıka – balalardyń ınjenerlik oılaýyn damytýmen qatar, olardyń ǵylymı zertteýge qushtarlyǵyn arttyryp, shyǵarmashylyqpen jumys isteýine jańa keńistik ashady. Jasóspirimder mektep qabyrǵasynda júrip-aq ınnovasııalyq jobalar qurastyryp, startaptar jasaýǵa mashyqtanyp jatyr. Bul – elimizdiń tehnologııalyq bolashaǵyna salynǵan ınvestısııa.
Qaraǵandy oblysynda robottehnıkaǵa qyzyǵýshylyq mektepten emes, balabaqshadan bastalady. Birqatar mektepke deıingi uıymdarda robottehnıka buryshtary men qarapaıym qurastyrýshy jıyntyqtar engizilgen. Bul – balanyń keńistikti qabyldaýyn, logıkalyq oılaýyn, dáldik pen júıelilikke úırenýin qalyptastyratyn tıimdi ádis.
Mektepter men kolledjderde zamanaýı jabdyqtalǵan robottehnıka kabıneti jumys isteıdi. 3D-prınterler, mıkrokontrollerler, sensorlar, drondar men ınjenerlik jıyntyqtardy qoldaný balalardyń tehnıkalyq tanymyn keńeıtip, olardy teorııany tájirıbemen ushtastyrýǵa yntalandyrady. Mundaı ortada ósken oqýshylar hakatondarǵa, olımpıadalar men túrli deńgeıdegi jarystarǵa belsendi qatysyp, respýblıkalyq jáne halyqaralyq saıystarda úzdikter qatarynan kórinip júr.
О́ńirdegi jetekshi bilim oshaqtary – «Murager» mamandandyrylǵan mektep-lıseı-ınternaty, «Daryn» mektebi, N.Nurmaqov atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-ınternat, №103 gımnazııa, Qaraǵandy IT mektebi – keıingi jyldary robottehnıkada bıik belesterdi baǵyndyryp keledi. Bul oqý oryndarynyń komandalary AQSh, Koreıa, Túrkııa, Nıderland sııaqty memleketterde ótken robottehnıkalyq saıystarda júldeli oryndarǵa qol jetkizip, el qorjynyn eseledi.
Mektepter arasynda tájirıbe almasý udaıy júrgiziledi: sheberlik sabaqtary, birlesken jobalar, ortaq qurastyrý lagerleri – osynyń bári oblystaǵy robottehnıka júıesin qalyptastyryp otyr.
Qaraǵandy aqparattyq tehnologııalar mektep-lıseıiniń fızıka pániniń muǵalimi, kóptegen halyqaralyq júldegerlerdi daıyndaǵan ustaz Qaırat Ismaılov óńirdiń bul belsendiligin zańdylyq dep sanaıdy.
«Jasandy ıntellekt dáýirinde robottehnıkany bólek qarastyrý múmkin emes. Eger, robot – dene bolsa, JI – onyń aqyl-oıy. Eki sala birikkende ǵana ıntellektýaldy, avtonomdy júıelerdi jasaı alamyz», – deıdi tájirıbeli pedagog.
Onyń shákirtteri jýyrda Abý-Dabıde ótken halyqaralyq jarysta I oryndy jeńip alyp, Qazaqstannyń robottehnıka salasyndaǵy deńgeıin taǵy bir márte dáleldedi.
Qaraǵandy IT mektebiniń oqýshylary da ınnovasııalyq oılarymen erekshelenip keledi. Bıyl olar Italııada ótetin halyqaralyq jarysqa «Avtomattandyrylǵan akvarıým» jobasyn alyp barmaq. Joba balyq sharýashylyǵyna arnalǵan avtomattandyrylǵan ekojúıe qurýdy kózdeıdi. Akvarıýmda balyqty táýligine qajetti mólsherde avtomatty túrde qorektendiretin qurylǵy, sý sapasyn baqylaý júıesi jáne «ınternet zattary» tehnologııasy engizilgen. Bul paıdalanýshyǵa parametrlerdi qashyqtan ózgertýge múmkindik beredi.
Mektep oqýshylary jasaǵan taǵy bir erekshe joba – jasandy ıntellektimen jabdyqtalǵan gıd-robot. Aǵash pishinindegi anımatronık túrindegi robot bilim berý uıymdary men murajaılarda aqparat berýshi kómekshi bola alady. Kelýshilerge kabınet nómiri, sabaq kestesi, mýzeı ekspozısııasy týraly aqparatty daýys arqyly jetkizedi. Bul robottyń bastapqy nusqasy byltyr Nıderlandta ótken «RoboCup» jarysyna daıyndyq barysynda qurastyrylǵan. Keıin joba jetildirilip, tolyqqandy gıd-robotqa aınaldy. Qazir Balqash qalasyndaǵy týrıstik murajaıǵa engizý máselesi talqylanyp jatyr.
Qazaqstan bıyl robottehnıka salasynda tarıhı jetistikke qol jetkizdi. AQSh-tyń Hıýston qalasynda ótken «FIRST World Championship – 2025» ıntellektýaldy saıysynda elimizdiń atynan qatysqan jeti komanda joǵary nátıje kórsetti. Osy komandalar qatarynda Qaraǵandydaǵy «Murager» mektebiniń «Jeltoqsun» jáne «Rasslexx» toptary da bar. Olar óz jobalaryn aǵylshyn tilinde qorǵap, halyqaralyq jarystyń eki dúrkin jeńimpazy atandy.
Mektep dırektory Seıfýlmálik Sultanovtyń aıtýynsha, bul nátıje – pedagogter eńbeginiń, durys qurylǵan bilim berý strategııasynyń jemisi. Tájirıbeli ustazdar Janádil Shákárim men Berdibek Qazyǵulov daıyndaǵan shákirtter ár jarysta úzdik atanyp júr. «Murager» mektebi jyl saıyn AQSh-ta ótetin «International Emerging Leaders Conference» konferensııasyna turaqty qatysatyn respýblıkadaǵy jalǵyz bilim oshaǵy.
Bıylǵy erekshe jobalardyń biri – mektep qyzmetkerlerine arnalǵan eden jýatyn velosıped. Joba Jumysshy mamandyqtarynyń jyly aıasynda júzege asyrylyp, qazir mektep ishinde qoldanysqa engizilgen. Sondaı-aq 10-synyp oqýshylary aǵylshyn tilin úırenýge arnalǵan jasandy ıntellektige negizdelgen shaǵyn robot jasap, oqýshylardyń sóıleý daǵdysyn shyńdaý maqsatynda tájirıbege engizip otyr.
Qaraǵandy oblysynda robottehnıkaǵa jasalǵan jaǵdaı – tutas el boıynsha ınnovasııalyq serpilistiń kórinisi. Munda oqýshylar jarysqa qatysyp qana qoımaı, naqty ónimder ázirlep, startap mádenıetin qalyptastyrýǵa úles qosyp otyr.
Qaraǵandydaǵy robottehnıka men jasandy ıntellektiniń damýy – óńirdiń ǵana emes, memleketimizdiń ınnovasııalyq keleshegin aıqyndaıtyn mańyzdy qadam.
Qaraǵandy oblysy
