Memlekettik qor ózekti máselelerdi sheshedi
Elimizde ekonomıka turaqty ósý qarqynyn kórsetip otyr. Bıylǵy qańtar–qarashanyń qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń ósýi 6,4%-dy qurady. Naqty sektordaǵy ósý 8,3%-dy qurady ári qyzmet kórsetý óndirisiniń 5,3%-ǵa ósýinen joǵary bolyp qalyptasty. Negizgi draıverler kólik qyzmetteri, qurylys pen taý-ken ónerkásibi. Saýda 8,8%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy 6,1%-ǵa, óńdeý ónerkásibi 5,9%-ǵa ósti.
«Investısııalar ósýdiń faktory bolyp qala beredi. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 13,3%-ǵa artyp, 18,5 trln teńgeni qurady. Onyń qatarynda jeke ınvestısııalar 9,8%-ǵa ósti. Investısııalardyń eń joǵary ósýi bolashaq sapaly ósý bazasyn qalyptastyratyn salalarda baıqalyp otyr», dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın.
Onyń aıtýynsha qarjy qyzmetinde – 82,8%-ǵa, elektr energııasymen, gazben, býmen, ystyq sýmen jabdyqtaýda – 57,9%-ǵa, bilim berýde – 31,6%-ǵa, aqparat pen baılanysta – 24,5%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynda – 24,1%-ǵa, óńdeý ónerkásibinde – 20,7%-ǵa, kólik qyzmetterinde – 13,3%-ǵa ósý tirkelgen. Investısııalardyń eń kóp ósýi Aqmola, Pavlodar, Jambyl, Almaty men Aqtóbe oblystarynda baıqaldy. Al ınvestısııalardyń tómendeýi Atyraý men Qaraǵandy oblystarynda tirkeldi.
«Bıylǵy qańtar–qazanda syrtqy saýda aınalymy 116,3 mlrd dollardy qurady. Taýarlar eksporty 64,6 mlrd dollardy, onyń qatarynda óńdelgen taýarlardyń eksporty 23,3 mlrd dollarǵa jetken. Taýarlardyń ımporty 51,7 mlrd dollar. 12,9 mlrd dollardan asa kólemde oń saýda balansy saqtalady. О́ńdeý ónerkásibindegi óndiris 5,9%-ǵa ósti. О́sý 17 óńirde tirkeldi. Eń joǵary ósý Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Túrkistan oblystarynda, sondaı-aq Almaty men Shymkent qalalarynda baıqaldy. О́ndiristiń tómendeýi Shyǵys Qazaqstan, Aqmola, Mańǵystaý oblystarynda tirkeldi», dedi S.Jumanǵarın.
Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý barysynda óńirlerde 465 áleýmettik nysan salýǵa 480 mlrd teńgeden astam qarajat bólindi. Arnaýly memlekettik qordyń qarajaty óńirlerde ótkir turǵan ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Qarjy mınıstri Mádı Takıev otyrysta áleýmettik jobalardyń júzege asyrylý barysy týraly aıtty.
«Búginde Qor qarajaty esebinen jalpy quny 482,5 mlrd teńgeni quraıtyn 465 joba qarjylandyrylyp otyr. Negizgi nazar sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etýge, sondaı-aq medısınanyń qoljetimdi bolýyna aýdarylady. Atap aıtqanda, 205 mlrd teńgege sýmen jabdyqtaýǵa qatysty 258 joba júzege asyrylyp jatyr ári 151 mlrd teńgege 183 densaýlyq saqtaý nysany boı kóterdi», dedi Qarjy mınıstri.
Buǵan qosa, onyń aıtýynsha, sport ınfraqurylymyn qurýǵa 66 mlrd teńge bólindi. Bul jumys shalǵaıdaǵy eldi mekenderdiń turǵyndaryna áleýmettik salany jaqsarta túsýge ári aýyldyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa arnalǵan.
«Qor qarajatyn jumsaý isinde óńirlerdi damytýǵa basymdyq beriledi. Biz halyq arasynda suranysqa ıe baǵyttarǵa nazar aýdaramyz. Olar – sý, densaýlyq saqtaý men áleýmettik ınfraqurylymdar», dedi M.Takıev.
Ishki jalpy ónimniń ósimi 6,4%-dy qurady
Premer-mınıstr Úkimet otyrysy barysynda bıyl ekonomıkamyz ornyqty ósim kórsetip otyrǵanyn aıtty. 11 aıdyń qorytyndysyna qaraǵanda ishki jalpy ónimniń ósimi 6,4%-dy quraǵan. Jalpy ekonomıkadaǵy oń kórsetkishterge qaramastan, saýda men qurylys salalarynda, sondaı-aq kólik qyzmetterinde ósimniń birshama baıaýlap qalǵany baıqalady.
«Metallýrgııa ónerkásibindegi ósý qarqyny da tómendep ketkenin basa aıtqym keledi. Bul sala – ekonomıkanyń negizgi tiregi. Sondyqtan onyń ornyqty damýyn qamtamasyz etip, óndiristik áleýetin tolyq iske asyrýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldaý mańyzdy bolyp tabylady. Jyl qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń ósý qarqynyn saqtap qalý qajet», degen Úkimet basshysy birqatar máselege nazar aýdardy.
Birinshi, keıingi eki aıda ınflıasııa deńgeıi 12,4%-ǵa deıin tómendedi. Alaıda keıbir óńirlerde, atap aıtqanda Ulytaý, Aqmola men Atyraý oblystarynda, kerisinshe, óskeni ańǵarylady. Basty sebep – azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýy. О́ńir ákimderinde azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýǵa jetkilikti quraldar bar.
«Osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý kerek. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń tizbesin ýaqytsha keńeıtý jumysyn jedeldetýdi tapsyramyn. Bul qosymsha ónim túrleriniń baǵasyn retteýge múmkindik beredi. Sondaı-aq azyq-túlik ınflıasııasynyń ósýine et pen et ónimderi baǵasynyń úlesin eskere otyryp, Saýda jáne ıntegrasııa, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteri men ákimdikter atalǵan ónimderdiń baǵasyn tejeýge erekshe nazar aýdarýy qajet», dedi O.Bektenov.
Buǵan qosa, Astana qalasyndaǵydaı, arzandatylǵan iri qara mal etin saýda jelileri arqyly satý tájirıbesin búkil el aýmaǵynda keńinen qoldanǵan jón. Jalpy, ınflıasııalyq prosesterdi tómendetý úshin 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan makroekonomıkalyq turaqtandyrý men halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý jónindegi birlesken is-qımyl baǵdarlamasyn júzege asyrý barysyn baqylaýda ustaý qajet.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Ekinshi, Memleket basshysy «Altyn sapa» men «Paryz» syılyqtarynyń laýreattaryn marapattaý rásiminde shaǵyn bıznesti qoldaýdyń biryńǵaı baǵdarlamalyq qujatyn qabyldaýdy tapsyrdy. Ol iskerlik belsendilik pen shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa qosymsha serpin berýge tıis.
«Ulttyq ekonomıka mınıstrligi memlekettik organdarmen, sondaı-aq «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, qujattyń sapaly ázirlenýin qamtamasyz etsin. Jergilikti óndiris pen shıkizatty qaıta óńdeýdi yntalandyrý, qolóner, bylǵary, sút ónimderi men basqa da salalardy keńeıtý sharalaryn qamtyǵan jón. Ol úshin ákimdikter óńirdiń áleýeti men qajettilikterin negizge ala otyryp, basym baǵyttardyń tizbesin aıqyndaýy qajet», dedi Premer-mınıstr.
Úshinshi, kásipkerlik bastamany keńeıtý men teń múmkindikterdi qamtamasyz etý sharttarynyń biri – memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin tómendetý. Búginde bul kórsetkish ishki jalpy ónimge shaqqanda 13,7%-dy qurap otyr.
«Bıyl jekeshelendirýdiń 2025 jylǵa deıingi keshendi josparyn iske asyrý aıaqtalady. Ońtaılandyrýdyń 2030 jylǵa deıingi jańa jospary bekitildi. Onda otyn-energetıka, ónerkásip, kólik pen baılanys salalaryndaǵy, sondaı-aq agroónerkásip keshenindegi memlekettik kompanııalar qamtylǵan», dep sózin jalǵady Premer-mınıstr.
Buǵan qosa, Úkimet basshysy ákimdikterge, memlekettik organdar men kompanııalarǵa jańa josparǵa engizilgen aktıvterdiń kem degende jartysyn kelesi jyly satýdy qamtamasyz etý úshin tıisti jumystardy qazirden bastaýdy tapsyrdy. Sóıtip, jekeshelendirý jónindegi Ulttyq ofıs tıisti memlekettik organdarmen birlesip, ońtaılandyrýmen qamtylmaı qalǵan salalarǵa taldaý júrgizýdi jalǵastyrǵany jón bolatynyn aıtty.
Tórtinshi, Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda óńdeý ónerkásibine tyń serpin berý isiniń mańyzdylyǵyn atap ótkeni málim. Bul baǵytta qazirdiń ózinde oń nátıjeler bar, olar jýyrda ótken Úkimet otyrysynda jan-jaqty qaralǵan bolatyn.
«Bıyl jańa óndirister iske qosylyp, buǵan deıin el aýmaǵynda óndirilmegen taýarlar shyǵaryla bastady. О́nerkásip jáne qurylys, Qarjy mınıstrlikterine «Samuryq-Qazyna» qorymen jáne Monopolııaǵa qarsy vedomstvomen birlesip, memlekettik satyp alý aıasynda uqsas ımporttyq taýarlardy alyp tastaý máselesin pysyqtaýdy tapsyramyn», dedi O.Bektenov.
Bul shara otandyq taýar óndirýshilerge qosymsha qoldaý kórsetýge múmkindik beredi. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine óńir ákimderimen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin kelesi jylǵa arnalǵan jobalardyń jańa tizimin qalyptastyrýdy aıaqtaý júkteldi.
«Jobalardy qarjylandyrý ınvestorlardyń ózara mindettemeleri negizinde júzege asyrylýǵa tıis. Investısııa kólemi, jumys oryndaryn qurý, eńbek ónimdiliginiń ósýi, lokalızasııany tereńdetý, tehnologııalar transferi, sondaı-aq eksporttyq áleýet pen salyq túsimderin ulǵaıtý kórsetkishterin nazarda ustaý qajet», dedi Úkimet basshysy.
Besinshi, bıýdjet qarajatyn ýaqtyly ıgerý máselesinde bıýdjettik baǵdarlamalardyń ákimshileri qarjylyq tártipti kúsheıtýleri kerek. Barlyq josparlanǵan bıýdjet qarajaty qatań túrde bekitilgen baǵyttar boıynsha bólinip, ıgerilýge tıis. Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshilerine óz mindettemeleriniń oryndalýyna taldaý jasap, bıýdjet qarajaty únemdelgen jaǵdaıda, olardy neǵurlym basym mindetterge nemese Úkimet rezervine qaıta baǵyttaǵany lázim.
Oljas Bektenov negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha elimizdiń 12 óńirinde oń dınamıka qalyptasyp otyrǵanyn atap ótti. Olardyń qatarynda Aqtóbe, Almaty, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qostanaı, Qyzylorda, Pavlodar, Túrkistan, Jetisý, Ulytaý oblystary, sondaı-aq Astana men Almaty qalalary bar. Alaıda Atyraý, Abaı, Ulytaý oblystary josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizbegen.
«Jergilikti óndiris pen shıkizatty qaıta óńdeýdi yntalandyrý, qolóner, bylǵary, sút ónimderi men basqa da salalardy keńeıtý sharalaryn qamtyǵan jón. Ol úshin ákimdikter óńirdiń áleýeti men qajettilikterin negizge ala otyryp, basym baǵyttardyń tizbesin aıqyndaýy qajet. Atalǵan sharalardy iske asyrý kásipkerlerge tikeleı qoldaý kórsetýge, halyqty jumyspen qamtý deńgeıin arttyrýǵa ári shaǵyn bıznestiń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Bul oraıda, ásirese aýyldyq jerler men shaǵyn qalalardaǵy jobalarǵa basa kóńil bólý kerek», dep atap ótti Premer-mınıstr.
