Vıse-premerdiń jumys sapary aıasynda bilim berý, densaýlyq saqtaý, halyqty áleýmettik qorǵaý júıelerin damytýǵa qatysty negizgi máseleler, sondaı-aq sıfrlyq júıelerdi engizý men áleýmettik saladaǵy jumysty tıimdi etý sharalary qaraldy. Aıda Balaeva Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn sapaly oryndaýǵa ortalyq pen jergilikti atqarýshy organdar ózara tyǵyz baılanys ornatyp, ár áleýmettik saıasat baǵyty boıynsha birlesken keshendi josparlar ázirleýi qajet ekenin aıtty.
Sapardyń basty is-sharasy Almaty qalasynyń atqarýshy organdary men qala ákimi Darhan Satybaldy qatysqan jıyn boldy. Otyrysta Densaýlyq saqtaý, Oqý-aǵartý, Týrızm jáne sport mınıstrleri, sondaı-aq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstrleri baıandama jasady. Úkimet basshysynyń orynbasaryna megapolıstegi áleýmettik salaǵa qatysty keshendi taldaý nátıjeleri tanystyrylyp, negizgi máseleler men suraqtar anyqtaldy, sondaı-aq júıeli sheshimder usynyldy.
Buǵan qosa qaladaǵy mektepke deıingi jáne orta bilim júıesi qaraldy. Salada kadr tapshylyǵy, basqarý sapasyna baılanysty birqatar másele bar. Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenovanyń málimetinshe, Almatyda 1 065 mektepke deıingi uıym jumys isteıdi, onyń 866-sy – jekemenshik. Qamtylǵan bala sany – 86 myń. Qalaǵa 2 myńnan astam maman qajet. Bul tapshylyqtyń 90%-y jekemenshik uıymdarda baıqalady. Mektepterdegi oqýshylar sany jyl saıyn 10-13 myńǵa artyp keledi. Alaıda mektepterde 27 myńǵa jýyq oryn jetispeıdi. Jıyn barysynda sıfrlandyrý máselelerine de erekshe nazar aýdaryldy. Sıfrlyq júıe engizilgen soń, jekemenshik balabaqshalar men mektepterdegi bilim berý úderisin uıymdastyrý barysynda zań buzýshylyqtar anyqtaldy. Atap aıtsaq, jalǵan esep pen is júzinde jumys istemeıtin qyzmetkerler anyqtaldy. Nátıjesinde, jeti jekemenshik mektep memlekettik bilim berý tapsyrysyna qatysa almady.
Osyǵan baılanysty Premer-mınıstrdiń orynbasary sıfrlandyrý tártip ornatýǵa ári jumys úderisterin tıimdi etýge qajet qural ekenin atap ótti.
«Elimiz sıfrlyq memleketke aınalýǵa tıis. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellektiniń belgili bir qıyndyqtarymen qatar, artyqshylyqtary da bar. Biz osy artyqshylyqtardy, eń aldymen, jumys úderisterin ońtaılandyrýǵa paıdalanýymyz kerek. Tipti keı sıfrlyq júıeler mektepke deıingi jáne orta bilim berý salasyndaǵy jalǵan tirkelgen azamattar máselesiniń aýqymyn kórsetti. Biz barlyǵyn birdeı aıyptaǵymyz kelmeıdi, biraq júıege, sondaı-aq jalpy muǵalimder qaýymyna kedergi keltirip otyrǵan basqarýshylar bar», dedi A.Balaeva.
Buǵan qosa ol bilim berýdiń barlyq deńgeıi bir-birimen tyǵyz baılanysta bolý kerek ekenine toqtaldy. Mekteptiń tárbıelik rólin kúsheıtýdiń mańyzyna toqtalyp, Memleket basshysynyń «Ádiletti Qazaqstan» men «Taza Qazaqstan» qaǵıdattaryn júıeli túrde engizý qajettigin aıtty.
Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Gúlzat Kóbenovanyń málimetinshe, Almatyda 236 myń stýdent bilim alyp jatyr, bul – eldegi barlyq stýdentterdiń shamamen úshten bir bóligi. 2032 jylǵa deıin talapkerler sany jyl saıyn 23-24 myń adamǵa artýy múmkin. Bul ınfraqurylymdy aldyn ala damytýdy ári joǵary oqý oryndarymen ózara baılanysty kúsheıtýdi talap etedi.
Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesine de erekshe nazar aýdaryldy. Kóptegen kolledjde zamanaýı ınfraqurylym jetkiliksiz, al keıbir mamandyqtarǵa eńbek naryǵynda naqty suranys aıqyndalmaǵan. Jasandy ıntellektiniń damýyna baılanysty birqatar mamandyq ózektiligin joǵaltyp bara jatqany da aıtyldy. Qalanyń densaýlyq saqtaý salasynda kadr tapshylyǵy, ınfraqurylym jaǵdaıy men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy negizgi másele bolyp qala beredi. Bul týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova málim etti.
Almaty qalasynda 418 medısınalyq uıym jumys isteıdi. Salaǵa 1 100 maman qajet, onyń qatarynda 400-den astamy – dárigerler. Halyqty mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesimen qamtý deńgeıi – 80,3%, al saqtandyrylmaǵan ári turaqty túrde saqtandyrylmaıtyn azamattar sany 460 myńnan asady.
Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek qyzmetine erekshe nazar aýdaryldy. El boıynsha tirkelgen 4 mln-nan astam azamat keıingi eki jylda emhanalarǵa júginbegeni anyqtaldy. Bul profılaktıka jáne dıspanserlik baqylaý júıesin qaıta qaraýdy qajet etedi.
«Ár medısınalyq uıymǵa tolyq taldaý júrgizilýi qajet. Sonyń qatarynda Almaty qalasy erekshe baqylaýda bolady. Qalada úsh mıllıonǵa jýyq adam turady, medısınalyq mekeme sapaly qyzmet kórsetýge mindetti. Mamandardy jalǵan tirkeý men esepti burmalaýǵa jol bermes úshin densaýlyq saqtaý júıesin sıfrlandyrý mańyzdy», dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary.
Ol sondaı-aq emhanalar azamattardyń óz densaýlyǵyn kútýine, jaýapkershilik alýyna yqpal etýge tıis ekenin atap ótti. Áleýmettik qoldaýdyń ashyqtyǵy men naqty baǵyttalýy da talqylandy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri Asqarbek Ertaevtyń málimetinshe, derekterdi sıfrlyq tekserý nátıjesinde Almatyda 10 myń otbasynyń negizsiz ataýly áleýmettik kómek alǵany anyqtalǵan. Nátıjesinde, jergilikti bıýdjetten 200 mln teńgeden astam qarajat únemdelgen. Premer-mınıstrdiń orynbasary qoǵammen ashyq dıalog pen júıeli aqparattyq-túsindirý jumysynyń mańyzy týraly aıtyp, zańnyń barshaǵa ortaq ári ony saqtaý ádiletti ári quqyqtyq memleket qurýdyń negizi ekenin jetkizdi.
Jumys sapary barysynda ǵylym men joǵary bilimdi damytý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń ǵalymdarymen kezdesý ótti. Jıynda akademııanyń arnaıy mártebesi men múmkindikteri bola tura, onyń áleýeti tolyq paıdalanylmaı otyrǵany aıtyldy. Osyǵan baılanysty Akademııanyń memlekettik basqarý men ekonomıka júıesindegi rólin qaıta qaraý qajet ekeni eskerildi. Osy oraıda Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev qazirgi ǵylymı basymdyqtar durys belgilenbegen, saldarynan resýrstar shashyrap, mańyzdy baǵyttarǵa jetkilikti kóńil bólinbeıtinin jetkizdi.
Buǵan qosa 2024–2025 jyldary Akademııa memleket, bıznes pen sheteldik ǵalymdardyń qatysýymen 70 óńirlik jáne salalyq forsaıt-sessııa uıymdastyrǵan. Sonyń nátıjesinde ekonomıkanyń naqty suranysyna baǵyttalǵan 220 mindet aıqyndalyp, 65 ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrma ázirlengen. Sondaı-aq ǵylymdy damytý joǵary bilimmen tyǵyz baılanysty ekeni sóz boldy. Almaty qalasynda ýnıversıtet rektorlary men ǵylymı zertteý ınstıtýttarynyń basshylarymen ótken keńeste qaladaǵy ǵylymı jáne kadrlyq áleýet joǵary bolǵanymen, ýnıversıtet ǵylymy men ekonomıka suranysy arasynda alshaqtyq bar ekeni nazarǵa alyndy.
Osyǵan baılanysty Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaev ýnıversıtette 8 ǵylymı zertteý ınstıtýty, 39 ǵylymı ortalyq pen 140-tan astam zerthana jumys isteıtinin, shamamen 400 ǵylymı joba júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, ýnıversıtet ǵylymynyń basty mindeti – ǵylymı ázirlemelerdi ekonomıkaǵa engizýdi jedeldetý men memleket jáne bıznespen tyǵyz jumys isteý. Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Gúlzat Kóbenova joǵary oqý oryndary, ǵylymı uıymdar men óńirler arasyndaǵy turaqty baılanysty jolǵa qoıý negizgi mindet ekenin atap ótti. Kadr daıarlaý, qoldanbaly zertteýler men tehnologııalyq damý eldiń naqty qajettilikterine saı, bir júıede jumys isteýge tıis.
Almatydaǵy jumys sapary barysynda Aıda Balaeva birqatar naqty tapsyrma berdi. Bilim berý salasynda kadr quramynyń obektıvti kórinisin alý úshin aýqymdy saýalnama júrgizý, bilim sapasyn arttyrýdyń josparyn daıyndaý, bastaýysh bilim berý men kolledj júıesindegi jumysty kúsheıtý, jasandy ıntellektini engizýdiń kezeń-kezeńimen josparyn ázirleý, onyń ishinde muǵalimderdi oqytý men sıfrlandyrýǵa jaýaptylardy anyqtaýǵa tapsyrma berildi. Ǵylym men joǵary bilim salasy boıynsha ártúrli jeke bastamalardan júıeli jumysqa ótý qajettiligi qozǵaldy. Salany damytýdyń basty mindetteri – ǵylymı basymdyqtardyń jańa modelin jetildirý, Ulttyq ǵylym akademııasynyń saraptamalyq ári analıtıkalyq rólin kúsheıtý, sondaı-aq ýnıversıtetter men ǵylymı ınstıtýttardyń óńirlerdi damytýǵa baǵyttalǵan qoldanbaly jobalarǵa qatysýyn qadaǵalaý.
Áleýmettik qorǵaý salasynda derekterdi sıfrlyq júıemen salystyrýdy jalǵastyrý men qoldaý sharalarynyń naqty baǵyttalǵanyn qamtamasyz etýge tapsyrma júkteldi. Sóıtip, halyqqa osy sharalardy júıeli túrde túsindirý qajettigi aıtyldy.
