Osy jyldyń alǵashqy aptasynan-aq aımaqtardy aralaýdy bastap ketken Májilis depýtattary 15 qańtarda palatanyń alǵashqy jalpy otyrysyn ótkizip, onda sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha zań jobasy men Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske engiziletin ilespe túzetýlerdi talqylap, birinshi oqylymda maquldady.
Ol túzetýlerdiń basym bóligi 2022 jyly Prezıdent Jarlyǵymen bekitilgen Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat tujyrymdamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Zań jobasynyń negizgi bastamalarynyń biri – para berýdi talap etkeni, ýáde bergeni nemese usynǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizý. Aıta keterligi, bul máseleniń kún tártibinde turǵanyna 15 jyldan asqan eken. Iаǵnı bizde buǵan deıin parany alǵan adam ǵana jazaǵa kesilip kelgen. Bir jaǵynan tıisti zańǵa mundaı normanyń engizilýine elimiz sonaý 2008 jyly ratıfıkasııalaǵan BUU-nyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy konvensııasy da sebep bolǵan.
Sondaı-aq Májilis dene shynyqtyrý jáne sport, sondaı-aq normalardyń artyq (shamadan tys) zańnamalyq reglamenttelýin bolǵyzbaý máseleleri týraly zańdy qabyldady. Bul eń aldymen, eldegi legıonerlerge qatysty daý-damaılar men sportsúıer qaýymnyń kókeıinde júrgen kúpti máselege núktesin qoıdy. Jumys tobynyń jetekshisi, depýtat Nartaı Sársenǵalıev zań jobasyn ázirleý barysynda depýtattar oǵan birneshe mańyzdy túzetý engizgenin aıtty. Mysaly, sport túrlerin memlekettik qarjylandyrý tásilderi qaıta qaralady.
– Zańǵa joǵary jetistikter sporty degen túsinik endi, salaǵa bólingen memlekettiń qarjysy budan bylaı solarǵa baǵyttalady. Joǵary jetistikter sportyna: Olımpıada, Paralımpıada, Sýrdoolımpıada, Azııa, para Azııa oıyndary jáne ulttyq sport túrleri kiredi. Buryn ýákiletti mınıstrlik 180-nen asa sport túrin tirkep qoıyp, onyń barlyǵyna qarjy berip kelgen bolsa, endi olardyń sany 3 esege qysqarady, – degen depýtat engizilgen taǵy bir mańyzdy ózgeris legıonerlerge memlekettiń bıýdjeti esebinen de, kvazımemlekettik sektor bıýdjeti esebinen de qarjy bólýge tyıym salatynyn málimdedi.
Osyǵan deıin syrttan kelgen «sańlaqtarǵa» ońdy-soldy shashylyp kelgen qarajat endi tek joǵary jetistikter sporty men basym sport túrlerin damytýǵa, memlekettik uıymdardyń jumys isteýine, buqaralyq sportqa jáne sporttyq ınfraqurylymdy damytýǵa bólinbek.
Sondaı-aq jedel járdem feldsherleri men ózge de dárigerlerge kim-kóringenniń kúsh kórsetip, qol jumsaý faktileri de keıingi kezde kóbeıip ketti. Másele Memleket basshysyna deıin jetti. Kóp uzamaı Prezıdent medısına qyzmetkerlerine shabýyl jasap, kúsh qoldanyp jáne qatygezdik tanytqan áreketterge qatysty jazany qatańdatý maqsatynda ulttyq zańnamaǵa ózgerister engizý týraly Parlament depýtattarynyń, densaýlyq saqtaý salasy ókilderiniń jáne belsendi azamattardyń usynysyn qoldaıtynyn málimdedi. Buny jurtshylyqqa Prezıdent kómekshisi – Baspasóz hatshysy Rýslan Jeldibaı áleýmettik jeli arqyly jetkizdi. Osylaısha, dárigerlerdiń densaýlyǵyna nuqsan keltirip, ómirine qaýip tóndiretin mundaı keleńsizdikterge «Zań jáne tártip» qaǵıdatyna sáıkes quqyqtyq turǵyda batyl túrde tosqaýyl qoıylýy kerektigin aıtqan Prezıdent Úkimetke tıisti zańnamalyq túzetýler ázirleýdi tapsyrǵan-dy. Birneshe aıǵa sozylǵan talqylaýlardan keıin osy aıda bul zań da qabyldandy.
Elimizde elektr samokat máselesi mezi qylmaǵan eldi meken qalǵan joq shyǵar. Mopedpen taırańdap ketken jastardyń jeligin byltyr áreń basyp edik, endi bıyl ol túıtkildiń ornyn elektr samokat basty. Qysqasy, osy jeltoqsanda qabyldanǵan jańa zańǵa sáıkes, elektr samokatty paıdalanýǵa qatysty erejeler de kúsheıip, tártip ornatýǵa negiz qalandy.
Bul zań aıasynda elektr samokatty paıdalaný erejeleri ǵana kúsheıtilgen joq, sonymen qatar jalǵa berýshi kompanııanyń da jaýapkershiligi qataıtyldy. Endi budan bylaı elektr samokat tepkiń kelse, júrgizýshi kýáligiń, saqtandyrý polısiń zańǵa saı bolýy kerek, onsyz trotýarda taırańdap júrseń, ózińe de, jalǵa berýshige de jaza qarastyrylǵan.
Biz bul máseleni taǵy da jete túsiný úshin Májilis depýtaty Únzıla Shapaqty zań qabyldanǵan kúni-aq sózge tartqan edik.
– Elektr samokattardy paıdalaný máselesi qoǵamda keń talqylanyp jatyr. Búginde biz samokattardyń jaıaý júrginshiler júretin oryndarǵa kirýine ruqsat bermeı kelemiz. Eger ruqsat berse, soǵan saı tıisti jaýapkershilik te júktelýi kerek. Negizinde, basty másele – samokat qozǵalysyna baılanysty jaýapkershilikti naqtylaý. Eger elektr samokat qozǵalysyna jol ashylatyn bolsa, onda ony prokatqa beretin kompanııalar azamattyq-quqyqtyq saqtandyrýdy qamtamasyz etýge mindetti, – deıdi depýtat.
Sondaı-aq ol avtomobıl júrgizýshisi men elektr samokat júrgizýshisiniń belgili deńgeıde teńestirilýin zańda kórsetilgen normalarǵa sáıkes qabyldanǵan sheshim ekenin aıtty. Elektr samokattarǵa qatysty naqty sheshimniń jedel qabyldanbaı kele jatqanyna bizdegi jol ınfraqurylymdarynyń júıesizdigi de sebep bolyp otyrǵany belgili. Muny depýtat ta quptady.
Jasandy ıntellekt te bizdiń eldiń basty máseleleriniń biri. Tipti memlekettik saıasattyń bir bólshegine de aınalyp úlgerdi. Sebebi Prezıdent qazir qaı jıynǵa qatyssa da JI-diń bizge ashar dańǵyl jolyn aıtyp, neırojeliniń elimizdiń ekonomıkasyna synalap enýin qamtamasyz etetin zań qabyldaý kerektigin jıi tapsyratyn. Degenmen tıisti zańsyz-aq bul salada qozǵalys bastalyp ketken. Bárin tizbeı, bir ǵana sektordy alsaq, ekonomıkamyzdyń negizgi draıveri sanalatyn aýyl sharýashylyǵy salasynyń ózinde qazirde 648 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi óz qyzmetinde sıfrlyq sheshimder men JI-di paıdalanyp otyr eken. Bul – Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń resmı aqparaty. Kórsetkishtiń qarqyny jaqsy jáne tehnologııalardy is júzinde qoldaný men fermerlerdiń qyzyǵýshylyǵy artqan saıyn ósip keledi.
Qysqasy, Májilis pen Senatta kóp kidirmegen qujat – «Jasandy ıntellekt týraly» zańǵa 17 qarasha kúni Prezıdent qol qoıdy. Osylaısha, zań arqyly jasandy ıntellekt júıeleri qyzmetiniń negizgi qaǵıdattary engizildi. Aqordanyń baspasóz qyzmeti jasandy ıntellekt júıeleri aqparattandyrý nysany retinde anyqtalǵanyn atap ótti.
Sondaı-aq 3 jeltoqsanda Májilis Sıfrlyq kodeks pen oǵan ilespe eki qujatty qabyldap, Senattyń qaraýyna jibergen. Joǵarǵy palata bul mańyzdy Kodeksti búgingi jalpy otyrsynda qarap jatyr.
Jalpy, bul Kodeks jobasy eń aldymen, adam múddeleriniń basymdyǵyna mán beredi. Sonymen qatar sıfrlyq ortada jeke tulǵanyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, qoljetimdiligi shektelmegen sıfrlyq jazbalardy izdeý, ony qalyptastyrý jáne berý erkindigine, qoljetimdiligi shektelmegen memlekettik sıfrlyq resýrstar men júıelerge qol jetkizý erkindigine, jeke jáne qoǵamdyq múddelerdiń teńgerimin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Osy zańǵa bastamashylyq etip, jumysshy tobyna jetekshilik jasaǵan Májilis depýtaty Ekaterına Smyshlıaeva bul zań jobasy da qoǵamda az talqylanbaǵanyn aıtady.
– Joba jumysyna júzden asa zańger ǵalymdar, azamattyq quqyq salasyndaǵy sarapshylar, bıznes ókilderi, aqparattyq qaýipsizdik mamandary qatysty. Biz jobany talqylaý úshin ashyq resýrstardan myńnan asa usynys aldyq. Jumys kólemi men qarqyny óte joǵary boldy, – dedi E.Smyshlıaeva.
Negizinen ekonomıkanyń ártúrli sektoryndaǵy saralanǵan salyq mólsherlemelerine kóshý, arnaýly salyq rejimderin reformalaý jáne salyq salasynda ákimshilendirýdi jańartýǵa baǵyttalǵan Salyq kodeksi de uzaq talqylaýdan keıin qabyldanyp, shildede qujatqa Prezıdent qol qoıdy. Salyq kodeksi salyqtyq ákimshilendirýdi jappaı jeńildetýdi kózdeıdi. Atap aıtqanda, salyq eseptiliginiń kólemi 30 paıyzǵa qysqarady, salyqtardyń sany 20 paıyzǵa azaıady, jeńildikter men alymdar ońtaılandyrylady. Eleýli ózgerister korporatıvtik jáne jeke tabys salyqtarynan bastap ınvestısııalardy yntalandyrý jáne salyq júktemesin qaıta bólý sekildi barlyq negizgi baǵytty qamtıdy.
Daýy men daqpyrty qatar júrgen normatıvtik-quqyqtyq aktiler jıyntyǵynyń taǵy biri – Qurylys kodeksi de búgin Senattyń kún tártibinde qaralýǵa tıis. Bul zańnamalyq normalar qurylys salasynda týyndaǵan júıelik problemalardy sheshýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq adamnyń tynys-tirshiligi úshin qolaıly, qaýipsiz ortany qamtamasyz etýdi, qurylys salasynyń barlyq sýbektisiniń quzyreti men jaýapkershiligin arttyrýdy, sáýlet sheshimderi men qala qurylysy qujattamasyn talqylaýǵa jurtshylyqtyń qatysýyn, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetinde jiberilgen buzýshylyqtarǵa ýaqtyly den qoıýdy, seısmıkalyq aımaqtarda jobalaý jáne qurylys salý erekshelikterin engizýdi kózdeıdi.
Qysqasy, budan bylaı jergilikti ákimdikter qurylysqa qatysty másele qaraǵanda derbes sheshim qabyldaı almaıdy. Sebebi qala qurylysyn josparlaý kezindegi jergilikti máslıhattardyń róli kúsheıtilmek. Jumysty úılestiretin qala qurylysy keńesteri qurylady. Eldi mekenniń bas josparyn, Respýblıka aýmaǵyn uıymdastyrýdyń bas shemasyn ázirleý merzimi 20 jylǵa deıin bekitiledi.
Seısmıkalyq qaýipti aýmaqtarda qurylysqa qoıylatyn talaptar qatańdatylady. Iаǵnı Almaty sııaqty Alataýdyń etegin tyqyrlap, úıleri jyl ótken saıyn joǵary órmelep bara jatqan qalalarda qurylys júrgizý isi aıryqsha baqylaýǵa alynady.
