Ekologııalyq aksııalar – naqty nátıje
«Taza Qazaqstan» – ýaqytsha naýqan emes, qoǵamnyń oılaý júıesin ózgertýge baǵyttalǵan uzaqmerzimdi saıasat, ekologııalyq tártip pen jaýapkershilikti kúndelikti ómir saltyna aınaldyrýdy murat tutqan keshendi ulttyq baǵdar. Basty ustanymy – qorshaǵan ortany qorǵaý memlekettiń ǵana emes, búkil qoǵamnyń ortaq mindeti ekendigin barshanyń sanasyna sińirý.
«Taza Qazaqstan» tujyrymdamasy azamattardyń qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýyn qalyptastyrý, ekologııalyq bilim berýdi kúsheıtý, qaldyqtardy bólek jınaý mádenıetin damytý, sý resýrstary men janýarlar álemine uqypty qaraýdy nasıhattaý, ekologııalyq buzýshylyqqa «nóldik tózimdilik» qaǵıdasyn engizý syndy 7 negizgi baǵyttan turady, 60 is-sharany qamtıdy. Mınıstrlik bul jumysty jergilikti atqarýshy organdarmen, úkimettik emes uıymdarmen, azamattyq qoǵammen birlesip júzege asyryp keledi.
Bıyl «Taza Qazaqstan» aıasynda el aýmaǵyn qoqystan tazartý, kógaldandyrý, aǵartýshylyq baǵyttaǵy 1 300-ge jýyq ekologııalyq is-shara ótti. Olardyń qatarynda dástúrge aınalǵan «Taza qala», «Taza aımaq», «Taza ólke», «Taza jaǵalaý», «Móldir bulaq», «Kıeli meken», «Búkilqazaqstandyq aǵash otyrǵyzý kúni», «Bolashaqty birge otyrǵyzaıyq» aksııalary, sondaı-aq «Jer saǵaty», «World Clean Up Day», Qustardyń halyqaralyq kúni, taǵy basqa da ıgi bastamalar bar. Joba elimizdiń barlyq óńirinde júzege asyrylyp, qalalar men aýyldardy, shalǵaı eldi mekenderdi qamtydy.
Basty maqsat – ekologııalyq ahýaldy jaqsartý, tazalyq mádenıetin qalyptastyrý, halyqty naqty tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryna tartý. «Taza Qazaqstan» aıasynda árqaısysy naqty mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan ekologııalyq aksııalardyń kesheni iske asyrylyp jatyr.
Qasıetti, tarıhı-mádenı nysandardy abattandyrýǵa, tazalaýǵa arnalǵan «Kıeli meken» aksııasy barysynda eskertkishter, memorıaldar men qoǵamdyq mańyzy bar oryndardyń aýmaqtary retke keltirilip, is-shara eldiń mádenı murasyn saqtaýǵa, tarıhqa qurmetpen qaraý mádenıetin qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
О́zender, kólder, bulaqtar, basqa da sý aıdyndarynyń jaǵalaýlaryn tazalaýǵa baǵyttalǵan «Móldir bulaq» aksııasyna qatysýshylar qoqystardy jınap, jaǵalaý aımaqtaryn tazalaý arqyly sý resýrstaryn saqtaýǵa, tabıǵı ekojúıelerdiń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa úles qosady.
Aýyldarda tazalyq ornatýǵa, qoǵamdyq keńistikterdi abattandyrýǵa, kóshelerdi tazalaýǵa, aýyl turǵyndarynyń qolaıly ómir súrý ortasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Úlgili aýyl» aksııasy aıasynda aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa erekshe kóńil bólinedi.
«Taza ólke» – kóshelerdi, aýlalardy, saıabaqtar men skverlerdi, basqa da qoǵamdyq keńistikterdi turmystyq qoqystan tazalaýǵa arnalǵan aksııa.
«О́negeli urpaq» aksııasynyń maqsaty – ardagerler men qart adamdardyń aýlalaryn, qarttar úıleriniń aýmaqtaryn tazalaý, abattandyrý arqyly qoǵamdaǵy qamqorlyq pen ózara kómekti nyǵaıtý.
Bıyl «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy aıasynda el aýmaǵyn kógaldandyrýǵa baǵyttalǵan «Búkilqazaqstandyq aǵash otyrǵyzý kúni», «Túlekterdiń aǵash egýi», «Jasyl aýla», «Jasyl eldi meken», «Mereıli otbasy», «О́z aǵashyńdy otyrǵyz» syndy aksııalar aıasynda 335,6 mln túp aǵashtyń otyrǵyzylýy – ekologııalyq tepe-teńdikti saqtaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumys. Bul tek statıstıkalyq kórsetkish emes, bolashaq urpaqqa qaldyrylatyn naqty ekologııalyq kapıtal. Elimizdiń barlyq óńirlerinde turaqty túrde ótkiziletin jappaı senbilikter men aýmaqtardy tazalaý jumystaryna turǵyndar, eriktiler, stýdentter, kásiporyn qyzmetkerleri, memlekettik qyzmetshiler belsendi qatysty.
Alǵashqy aýqymdy ekofestıval
Bıyl 21–26 sáýir aralyǵynda elimizde aýqymdy ekologııalyq is-shara ótti. Taqyryptyq apta Astanada eriktilerdiń, belsendilerdiń, startaperlerdiń, iri ónerkásiptik kásiporyndardyń qatysýymen «Taza Qazaqstan» bastamasyn iske asyrýdyń birinshi jylynyń qorytyndylaryna arnalǵan respýblıkalyq ekofestıvalden bastaldy. Memleket basshysy Q.Toqaevtyń qatysýymen ótken ekofestıval aıasynda ınnovasııalyq ekologııalyq jobalar men startaptar kórmesi, ınteraktıvti aımaqtar uıymdastyryldy.
Keshtiń qorytyndysynda qorshaǵan ortany qorǵaýǵa eleýli úles qosqan sala kóshbasshylary marapattaldy. Jeńimpazdar 4 atalym aıasynda anyqtaldy. «Úzdik ekologııalyq startap joba» atalymynda kún, jel stansalarynyń jumysyn baqylaýǵa, basqarýǵa arnalǵan ınnovasııalyq platforma – «Faceplate» jobasy jeńiske jetti. Ekologııa salasyndaǵy ǵylymı jobalar men bilim baǵdarlamalaryna arnalǵan «Jasyl ýnıversıtet» atalymynda «Dáýlet Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıteti» KeAQ jeńimpaz atandy. «Ekologııalyq bilim úzdigi» konkýrsynda Qaraǵandy oblysy, Temirtaý qalalyq bilim bóliminiń №16 jalpy bilim beretin mektebi, «Ekologııalyq aǵartý jáne aqparattandyrý» atalymynda Qostanaı qalalyq bilim bóliminiń №7 jalpy bilim beretin mektebi úzdik dep tanyldy.
Estafetany elimizdiń óńirleri de qabyldap, aptalyq aıasynda qalalar men aýyldarda 200-ge jýyq túrli ekologııalyq is-shara ótti.
El rekordy
«Taza Qazaqstan» aıasyndaǵy mańyzdy oqıǵalardyń biri elimizdiń Dúnıejúzilik tazalyq kúni – «World Clean Up Day» halyqaralyq aksııasyna qatysýy boldy. Bul kúni elimizdiń barlyq óńirinde júzdegen myń adamdy biriktirgen aýqymdy ekologııalyq is-sharalar ótti. Aýmaq, aýlalar tazalanyp, myńdaǵan tonna qoqys jınaldy, aǵashtar men butalar otyrǵyzyldy.
Bastamanyń aýqymy men qamtý deńgeıi «Taza Qazaqstan» sheńberinde ekologııalyq aksııaǵa qatysýshylar sany jóninen ulttyq rekord tirkeýge múmkindik berdi. Bul kórsetkish ekologııalyq kún tártibiniń qoǵamda keń qoldaý tapqanyn, ár jastaǵy, túrli mamandyq ıelerin biriktire alatynyn aıqyn dáleldedi.
20 qyrkúıekte «World Clean Up Day» aıasynda elimizdiń barlyq óńirinde jappaı abattandyrý, tazalyq jumysy uıymdastyryldy. 422 myńnan astam adam senbilikterge qatysty. 9 000 gektardan astam aýmaq qoqystan tazartyldy, 12 000 tonnadan astam qaldyq jınaldy, 18 000 túp aǵash pen buta otyrǵyzyldy.
Jasalǵan jumys qorytyndylary, qatysýshylar sany, qol jetkizilgen nátıjeler elimiz tarıhyndaǵy eń aýqymdy ekologııalyq is-sharalardyń biri retinde KInES rekordtar kitabyna tirkeldi.
Barshany biriktirgen bastamalar
«Taza Qazaqstan» tujyrymdamasynyń mańyzdy quramdas bóliginiń biri – «Amanat» partııasynyń bastamasymen júzege asyp kele jatqan «Taza beısenbi» aksııasy. Apta saıyn ótetin aksııaǵa partııa músheleri, memlekettik qyzmetshiler, jastar men eriktiler belsendi qatysady. Is-shara barysynda kósheler, saıabaqtar, ózen men kól jaǵalaýlary, turǵyn úı keshenderiniń aýmaqtary qoqystan tazartylyp, jasyl jelek otyrǵyzylady. Sóıtip, «Taza beısenbi» aksııasy tek bir kúndik tazalyq emes, azamattyq jaýapkershilikti qalyptastyryp, ekologııalyq mádenıetti kúndelikti ómirge engizýge baǵyttalǵan turaqty dástúrge aınaldy. Bıyl aksııa iri qalalarda 34 ret ótkizilip, 2 500-den astam adam qatysty, 29 tonnadan astam qoqys shyǵaryldy, 200-ge jýyq kóshet egildi.
Osylaısha, «Taza beısenbi» aksııasy qoǵamdaǵy ekologııalyq mádenıettiń qalyptasýyna naqty úles qosyp keledi.
Qyrkúıek aıynda Almaty oblysy, Tarǵap aýyly tusyndaǵy kempıng-alańda aýqymdy ekologııalyq bastama – «Taza Qazaqstan» road-estafetasy ótti. Bir aptaǵa jalǵasqan aýqymdy is-shara barysynda qatysýshylar Almaty, Shymkent qalalary, Jambyl, Túrkistan, Qyzylorda oblystary arqyly myń shaqyrymnan astam joldy eńserdi.
Estafeta aıasynda tek qoqys jınaý ǵana emes, depýtattardyń halyqpen kezdesýleri, jastarǵa arnalǵan open-air is-sharalary, qoǵamdyq qabyldaýlar, taza aýada «Chempıondyq rýh» jattyǵýlary uıymdastyryldy. Sonymen qatar «Vandalızmge jol joq!» jobasy sheńberinde «Tulǵalar tuǵyry» memorıaldyq kesheni, «Aqyrtas» saraı kesheni, «Birlik» monýmenti, ejelgi Saýran qalashyǵy sııaqty tarıhı nysandar tazartylyp, abattandyryldy. Osylaısha, road-estafeta tabıǵatty qorǵaý, mádenı murany saqtaý, ekologııalyq patrıotızmdi qalyptastyrý mindetterin toǵystyrdy.
Ekinshi jyl qatarynan Halyqaralyq qustar kúni aıasynda qanattylarǵa qamqorlyq tanytý jumystary júrgizilip keledi. Tabıǵat qorǵaý mekemeleriniń qyzmetkerleri mektep oqýshylarymen, sondaı-aq eriktilermen birlese qustardyń mekendeýine, kóbeıýine qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda ártúrli formadaǵy uıalar jasap, ornatady. Bıyl 1–7 sáýir aralyǵynda 200-den astam mektep aýmaǵyna 1 500-ge jýyq qus uıasy men jemsalǵyshtar ornatyldy. Oǵan 3000-nan astam mektep oqýshylary men tabıǵat qorǵaý mekemeleriniń qyzmetkerleri qatysty.
Tártip pen talap qatar júrýge tıis
Ruqsat etilmegen qoqys oryndaryn joıý baǵytynda qabyldanyp jatqan is-sharalar da nazar aýdararlyq. 1 300-den astam mobıldi toptyń 100 myńnan asa reıd júrgizýi ekologııa salasyndaǵy tártiptiń kúsheıgenin kórsetedi. Ǵaryshtyq monıtorıng arqyly zańsyz qoqys oryndarynyń 25%-ǵa azaıýy baqylaý men talaptyń nátıjesi zor ekenin ańǵartady. Bul rette tazalyq baqylaýmen ǵana emes, sana arqyly ornyǵýǵa tıis. Qoǵamda «Tazalyq bireýdiń mindeti emes, bárimizdiń ortaq jaýapkershiligimiz» degen túsinik qalyptasqanda ǵana másele túbegeıli sheshiledi.
«Taza Qazaqstan» tujyrymdamasynda jappaı sıfrlandyrý máselesi de bekitilgen. Qoǵamnyń áleýmettik jelilerdi jappaı paıdalanýyna erekshe kóńil bóle otyryp, 2024 jylǵy 5 shildeden bastap qyzmet etetin @TazaQazBot Telegram-chat-botynyń negizinde halyqtan ótinim alýdyń jańa servısi ázirlenip, paıdalanýǵa berildi. Birjarym jyldyń ishinde chat-bot halyq arasynda keńinen taralyp, @TazaQazBot chat-botynyń iske qosylýy men eGov arqyly mıllıondaǵan azamatty qamtyǵan habarlamalar halyqpen keri baılanystyń jańa deńgeıin qalyptastyrdy. 25 myńnan astam ótinishtiń túsýi, olardyń basym bóliginiń oryndalýy sıfrlyq quraldardyń tıimdiligin kórsetedi.
Jyl basynan @TazaQazBot chat-botqa 25 676 ótinim kelip tústi, onyń 23 890-y oryndaldy, 126-sy oryndalyp jatyr, 1 660-sy túrli sanattaǵy ózge de máseleler bolǵandyqtan, oryndaýdan alynyp tastaldy.
Chat-bottyń qyzmeti memlekettik organdardyń halyqqa jaqyndaı túskenin, azamattardyń óz aýlasy men kóshesine beı-jaı qaramaıtynyn bildiredi. Platforma qorshaǵan ortanyń lastanýyna, ekologııalyq normalardy buzýǵa «nóldik tózimdilik» mádenıetin qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
«Taza Qazaqstan» tujyrymdasamyn halyq arasynda keńinen taratýǵa óńirlerdegi tanymal ekoblogerler at salysty. Ekoblogerler óziniń kúndelikti ómirinde tazalyqty, qoqys suryptaýdy ekologııalyq ádetke aınaldyrǵan, aǵartýshylyq pen ekologııalyq daǵdyny qalyptastyrýǵa basa nazar aýdarady.
«Taza Qazaqstan» bastamasy tek aýmaqtardy tazalaýmen shektelmeı, ekologııalyq bilim men aǵartýshylyq jumysqa erekshe kóńil bóledi. Baǵdarlama aıasynda elimizdiń birneshe qalasynda jasyl balabaqshalar ashyldy. Onda balalarǵa qorshaǵan ortany qorǵaý, qaldyqtardy suryptaý, tabıǵatty saqtaý daǵdylary erte jastan úıretiledi. Sonymen qatar joǵary oqý oryndarynda da ekologııalyq sabaqtar, pikirtalastar men semınarlar uıymdastyrylyp, stýdentterdi naqty jobalarǵa tartý arqyly olardyń ekologııalyq sanasyn arttyrý kózdelgen. Mysaly, ýnıversıtetterde jasalǵan aksııalar men zertteýler arqyly qaldyqtardy óńdeý, jasyl keńistikterdi saqtaý, ekotýrızmdi damytý máseleleri nasıhattalady. Osyndaı is-sharalar arqyly «Taza Qazaqstan» ekologııalyq bilim salasynda turaqty júıe qalyptastyryp, bolashaq urpaqtyń tabıǵatqa degen jaýapkershiligin nyǵaıtýǵa úles qosady.
Taza orta – urpaqqa amanat
Jyl basynan beri «Taza Qazaqstan» tujyrymdamasy aıasynda uıymdastyrylǵan aksııalarǵa 6 mln 400 myńǵa jýyq adam, ıaǵnı elimizdiń árbir úshinshi turǵyny qatysty. Mundaı belsendilik ekologııalyq mádenıet birtindep qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi. Eriktilerdiń sany byltyrǵymen salystyrǵanda kóbeıip, shamamen 800 myńǵa jýyq boldy.
Ekologııalyq aksııa aıasynda uıymdastyrylǵan sharalar barysynda 844 myń tonnadan astam qaldyqtyń jınalýy, 1,1 mln gektar aýmaqtyń tazartylýy – atqarylǵan jumystyń naqty nátıjesi. Bul derekter ekologııa salasyndaǵy bastamalardyń sóz júzinde emes, is júzinde júzege asyp jatqanyn dáleldeıdi.
«Taza Qazaqstan» – ekologııa týraly ǵana emes, tártip, mádenıet, jaýapkershilik týraly tujyrymdama. Tabıǵatty aıalaý, qorshaǵan ortany qorǵaý, tazalyqty saqtaý – ýaqytsha naýqan emes, ulttyń ómir saltyna aınalýǵa tıis qundylyqtar. Ortaq úıimiz – Otanymyzdyń tazalyǵy ár azamattyń kúndelikti isinen bastalady. Osy oraıda memleket pen qoǵamnyń birlesken áreketi ekologııalyq mádenıeti joǵary el qalyptastyrýdyń berik negizi bolmaq.
«Taza Qazaqstan – taza bolashaq. Sol bolashaqty qalyptastyrýǵa úles qosý árqaısymyzdyń azamattyq paryzymyz. Osy turǵyda «Taza Qazaqstan» ár azamatty beı-jaı qaldyrmaıtyn, eldik sanany nyǵaıtatyn mańyzdy bastama bolyp qala bermek. Tujyrymdama 2029 jylǵa deıin jalǵasyp, qaldyqtardy basqarý, jasyl jelek otyrǵyzý, ekologııalyq bilim, qoǵamdyq jaýapkershilikti qalyptastyrý baǵytyndaǵy keshendi sharalardy qamtıdy. Ár azamattyń qatysýy – tabıǵatty qorǵaý isindegi basty mindet. Kósheniń tazalyǵynan bastap, aýla men saıabaqtardy qorǵaýǵa deıingi árbir is-áreketimiz ortaq úıimizdiń kelisti kelbetin aıqyndaıdy. Sol arqyly biz taza bolashaqqa óz úlesimizdi qosamyz.
