Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ» Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Sarapshylardyń pikirinshe, bıyl basty nazar ınflıasııalyq qysymdy eńserý maqsatynda bazalyq kórsetkishterdi ındeksteýge, sıfrlyq quraldar arqyly kómekti aldyn ala, proaktıvti negizde usynýǵa aýdarylady. Halyqty áleýmettik qorǵaýdyń basty tetigi – túrli tólemderdiń barlyǵy derlik eki negizgi kórsetkishke – aılyq eseptik kórsetkish (AEK) pen eń tómengi kúnkóris deńgeıine (ETKD) baılanǵan. 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa sáıkes, bul kórsetkishter ınflıasııanyń boljamdy deńgeıine sáıkes ulǵaıady.
2026 jyly elimizde áleýmettik qorǵaý salasynda zeınetaqy men járdemaqylardyń 10,5%-ǵa ındekstelýi, MÁMS aıasynda aýrýlar tiziminiń keńeıýi, Salyq kodeksine engizilgen ózgeristermen baılanysty áleýmettik qoldaýǵa quqyly toptardyń naqtylalýy sııaqty negizgi ózgerister bolady. Halyqtyń áleýmettik ál-aýqatyn arttyrýǵa, ásirese medısınalyq qyzmetterge qoljetimdilikti jaqsartýǵa, áleýmettik kómekti turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan bul sheshimder arqyly 2,6 mıllıonnan astam zeınetker men 2,3 mıllıonǵa jýyq járdemaqy alýshy qamtylady. Zeınetaqylar men áleýmettik járdemaqylar 10,5%-ǵa ósedi.
Jańa Salyq kodeksi men basqa da normatıvtik aktiler arqyly arnaýly áleýmettik járdemaqy alýshylar, múgedektigi bar adamdar, jetim balalar, ataýly áleýmettik kómek alýshylar, sozylmaly aýrýlarmen aýyratyndar sııaqty negizgi sanattar aıqyndalady. Bıyl Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine respýblıkalyq bıýdjetten 6,8 trln teńge bólinedi. Onyń 6,7 trln-y zeınetaqy men járdemaqy tóleýge jumsalady. Jalpy, áleýmettik tólemderge 2025 jylmen salystyrǵanda 860,5 mlrd teńge artyq kózdelgen.
Bıyldan bastap azamattyq qyzmetkerlerdiń eń tómengi jalaqysy 99 myń teńge kóleminde bolady. Bul týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri Asqarbek Ertaev taratyp aıtyp berdi. «Bıýdjette arnaıy ósim kózdelmegenimen, azamattyq qyzmetkerlerdiń eń tómengi jalaqy mólsheri 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette 99 myń teńgeden tómen bolmaıdy dep kórsetilgen. Bul kórsetkish aldaǵy jyldary jyl saıyn qaıta qaralyp otyrady», deıdi vıse-mınıstr.
Bul norma barlyq memlekettik organnyń josparlaryna engizilgen. Sonymen qatar jalaqyny jyl saıyn qaıta qaraý tetigi zańnamalyq deńgeıde bekitilgen. «Elimiz tıisti halyqaralyq konvensııany ratıfıkasııalady. Endi eń tómengi jalaqy kólemi jyl saıynǵy talqylaý men jańartýdyń turaqty úderisine aınalady», dep málimdedi A.Ertaev.
Bıylǵy jyl zeınetaqy júıesindegi mańyzdy reformalardyń jalǵasy bolady. Mundaǵy basty jańalyq – jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalarynyń (JMZJ) kezeń-kezeńimen ósýi. 2024 jyly engizilgen jumys berýshiniń mindetti jarnasy jyl saıyn kóbeıip keledi. 2026 jyly bul kórsetkish naqty bekitilgen kestege sáıkes jumyskerdiń aılyq tabysynyń 2,5%-ynan 3,5%-yna deıin ósedi. Sondaı-aq bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsherin eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 70%-yna, eń joǵarǵy mólsherin 120%-yna deıin jetkizý josparlanǵan.
Ana men balany qorǵaý salasynda tólemderdiń merzimi nemese kólemindegi túbegeıli ózgeristerden góri, olardy taǵaıyndaý mehanızminiń jetildirilýine basymdyq beriledi. Bala kútimi jónindegi járdemaqyny 1,5 jasqa deıin tóleý normasy bıyl da óz kúshinde qalady. Degenmen memlekettik bıýdjetten bólinetin sýbsıdııalar kólemi artady.
Kópbalaly otbasylarǵa tıesili járdemaqy tabysqa qaramastan beriledi, degenmen AEK mólsherine tikeleı baılanysty. AEK-tiń ósýi járdemaqyny da avtomatty túrde kóbeıtedi. Bosanatyn analarǵa bir rettik, aı saıynǵy tólemder de artady. Jumys isteıtin analardyń tólemi keıingi eki jyldaǵy tabysynyń 40%-y kóleminde saqtalady, biraq onyń eń joǵarǵy shegi 7 eń tómengi jalaqy kóleminde shekteledi.
«Otbasynyń sıfrlyq kartasy» tolyq fýnksıonaldyq rejimge kóshedi. Bul júıe memlekettik organdardyń 80-nen astam derekqoryn biriktiredi. Eger buryn azamat járdemaqy alý úshin ótinish berýi kerek bolsa, bıyldan bastap júıe otbasynyń áleýmettik mártebesin ózi anyqtap, SMS arqyly proaktıvti túrde kómek usynady. Sarapshylar muny «kórinbeıtin memleket» tujyrymdamasynyń júzege asýy dep baǵalap otyr. Bul sybaılas jemqorlyqty joıyp, bıýrokratııany qysqartady.
Múgedektigi bar adamdardy qoldaý salasynda qyzmetterdi monetızasııalaý, qoljetimdilikti arttyrý trendi jalǵasady. Arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý standarttary qaıta qaralyp, úkimettik emes uıymdardyń (ÚEU) bul salaǵa qatysýy keńeıtiledi. Memlekettik tapsyrys arqyly jekemenshik ońaltý ortalyqtaryna júginý múmkindigi artady.
Endigi jerde dári-dármek pen ońaltý quraldaryn alý tolyqtaı e-gov mobile ishindegi «Áleýmettik ámııan» arqyly júzege asyrylýǵa tıis. Bul azamatqa memleket usynǵan taýardy emes, ózine qajetti sapaly taýardy tańdaý quqyǵyn beredi.
Jańa jyldan áleýmettik qorǵaýdyń jańa qyry – taksıster, kýrerler, frılanserler syndy platformalyq jumysshylardy áleýmettik saqtandyrý júıesine tartý qolǵa alynady. О́tken jyly bastalǵan qanatqaqty jobalardyń nátıjesinde Yandex, Glovo sııaqty ınternet-platformalar operatorlary óz jumysshylarynyń biryńǵaı tólemin avtomatty túrde ustap qalý júıesine tolyq kóshýi múmkin. Bul shara shamamen 500 myńnan astam azamatty «kóleńkeli» ekonomıkadan shyǵaryp, olarǵa jumyssyz qalǵan jaǵdaıda nemese júktilikke baılanysty Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) tólem alý quqyǵyn beredi.
Osydan úsh jyl buryn «Amanat» partııasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Qaryzsyz qoǵam» jobasy áleýmettik saıasattyń ıntegrasııalanǵan bóligine aınalýy bek múmkin. Tek oqytý ǵana emes, boryshkerlerdi jumysqa ornalastyrý, olardyń nesıelik júktemesin azaıtýǵa qatysty memlekettik sharalar qatańdatylady. Áleýmettik kodeks aıasynda azamattardyń nesıe qabilettiligin baǵalaýda olardyń otbasylyq bıýdjetiniń naqty múmkindikteri qatań eskeriletin bolady.
Halyqty áleýmettik qorǵaý salasy baǵytyn «ataýly áleýmettik kómekten – sapaly jumyspen qamtýǵa» qaraı ózgertedi. Saraptamalyq boljam boıynsha 2026 jyldyń negizgi erekshelikteri mynalar bolady: áleýmettik qyzmet kórsetý salasynda adam faktory barynsha azaıtylyp, proaktıvti formatqa tolyq kóshý júzege asyrylady. Inflıasııa deńgeıine qaraı barlyq járdemaqy men zeınetaqylar kólemi ósedi. Zeınetaqy júıesinde jumys berýshiniń róli kúsheıtiledi. Platformalyq jumysshylar tolyqqandy áleýmettik qorǵaý sýbektisine aınalady.
Túptep kelgende, áleýmettik jaýapkershiliktiń keńeıtilgen modeli búginde elimizde sátti iske asyrylyp keledi. Sol turǵyda áleýmettik qorǵaý sharalary jaı ǵana qarjylaı qoldaýmen shektelmeıdi, ol – adamnyń qadir-qasıetin saqtap, qoǵamdaǵy álsiz toptardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan memleket pen qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligi, jaýapty qurylymdardyń jumysy ǵana emes, qoǵamdyq uıymdar, volonterler men kásipkerlik sektordyń da jumyla úles qosatyn baǵyty.
