«Jıyntyq» sózi sharýany sharshatatyn sekildi

Birden áńgimeniń ashyǵyn aıtsaq, 2015 jyldyń 1 qańta­rynan zańnamalyq kúshine engen Salyq kodeksiniń 439-baby 1-1 tarmaǵynyń 1-shi tarmaq­shasy «aýylsharýashylyq maq­sa­tynda paıdalanylatyn jer­diń jıyntyq kólemi»... (ári qaraı mátin boıynsha) degen redaksııasyndaǵy «jıyn­tyq» sóz tirkesiniń durys qolda­nylmaýy saldarynan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy sharýa qojalyqtary men fer­merlerdiń úlken narazylyǵyn týdyryp otyr. Máselen, aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerler: egistik, shabyndyq jáne jaıylym bolyp bólinetindigi jáne árqaısysynan alynatyn ónim mólsheri ár qıly bolatyndyǵy barshamyzǵa aıan. Keıbir óńirlerde, mysaly, sýarmaly egistik jerdiń gektarynan orta eseppen 1,5 mln.teńgeniń jáne odan da joǵary ónim (kókónis, baý-baqsha jáne jemis-jıdek, t.b.) alatyn bolsa, shabyndyq jerlerdiń gektarynan 15,0-20,0 myń teńgeniń, jaıylymdyq jerler bolsa nebári 1,0-1,5 teńgeniń ónimin beretinin eskersek, sonda sýarmaly egistik jerdiń árbir gektary shabyndyq jerdiń 70-80 gektaryna, jaıylymdyq jerdiń 900-1000 gektary beretin ónimine para-par, ıaǵnı egistik jerdiń qundylyǵy shabyndyq jáne jaıylymǵa qaraǵanda sáı­kesinshe osynshama esege artyq. Osyndaı aıyrmashylyqqa qaramastan, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy úsh kategorııaǵa (egis­tik, shabyndyq jáne jaı­y­­­­­­­­­lym) bólinetin jerler­di fı­zıkalyq shamada arıfme­tı­ka­lyq jolmen qosyp, jańa óz­geristegi «jıyntyq» jer kó­le­min shyǵarý degen is júzinde de, ǵylymı turǵyda da buryn-sońdy bolmaǵan «jańalyq». Dury­sy – ár kategorııadaǵy jer­di shartty egistik jerge koeffı­sıent qoldanyp aınaldyrý. Máselen, ońtústik óńirlerde 501 ga jaıylymdyq jeri bar sharýa birdemnen (mólsherdegi 500 ga-dan joǵary) salyq tóleýdiń jańa tártibine enedi, al osy jer kólemi shartty sýarmaly egistik jerdiń shamamen 0,5 gektaryna teń. Osy eki túrli kategorııadaǵy jer teliminen alynatyn ónim ekinshisiniki (0,5 ga) birinshisine (501 ga) qaraǵanda shamamen 7-8 ese artyq bolsa, tólenetin salyq mólsheri, kerisinshe, 5-6 ese kem. Iаǵnı, shabyndyq jáne jaıylym jerlerin shartty sýarmaly egistikke aınaldyrǵan jaǵdaıda joǵarydaǵy sharýa ózgeriske deıingi salyq tóleý tártibimen jumys istep, sany bar sapasy joq «kóp» jeri bar sharýa qojalyqtary jylyna 4 márte salyq tólep, esep bermeı, mardymsyz kiris-shyǵysyn esepteıtin kassalyq apparatty satyp alyp, áýre-sarsańǵa túspegen bolar edi. Qalyptasqan jaǵdaıdan habardar bolsyn dep, QR Par­lamenti Májilisiniń Agrarlyq máseleler jónindegi komıtetiniń tóraǵasy R.Madınovke, Res­pýb­lıkalyq Ulttyq kásip­ker­ler palatasynyń tóraǵasy A.Myrzahmetovke jazǵan haty­­myzǵa eshqandaı jaýap ala almadyq. Osy máselede Ult­tyq kásipkerler palata­sy uıym­dastyrǵan (Aýyl sharýa­shylyǵy, Qarjy jáne Ekonomıka jáne damý mınıstrlikteriniń jaýap­ty qyzmetkerleri qatysqan) respýblıkalyq beıne konferensııada Salyq kodeksindegi oryn alǵan keleńsiz, shynaıy jaǵdaıǵa qarama-qaıshy ózgerister ár oblystan qatysqan kásipkerlerdiń narazylyǵyn týdyrdy. Atalmysh Salyq kodeksine engen ózgertýler respýblıkada aýylsharýashylyq óndi­risin keshendi túrde damy­týǵa keri áserin tıgizip, keı­bir sharýalardyń jerin qaı­taryp berýine nemese sharýa­shylyqtaryn bólshekteýge májbúrleıdi. Munyń qalaıda bir sheshimin tabý kerek degen maqsatpen, dala jumystarynyń kúıip turǵanyna qaramastan qolymyzǵa qalam aldyq... Barlyǵy 25 sharýa qojalyǵy ıeleri atynan: Jumadil BIJANOV, sharýa qojalyǵynyń basshysy. Almaty oblysy, Panfılov aýdany,