ISPANIIа — TUŃǴYSh RET FINALDA

Osy kúnderi OAR-de ótip jat­­qan álem chempıonatynyń aıaqta­lýy­na sanaýly kúnder qal­dy. Endi eki kúnnen keıin bir aı boıy mıl­lıondaǵan jankúıerler­diń uıqy­syn alǵan dúbirli do­da­nyń eń úzdik komandasy anyq­ta­lady. Bul márte­beli ataqty sársenbi kúni ekinshi jar­tylaı fınaldyq matchta Ger­ma­nııany jeńgen Ispanııa qura­ma­synyń Gollandııamen sarapqa salatyny belgili boldy. Al Germanııa men Ispanııanyń arasynda ótken matchtyń taǵdyryn jalǵyz ǵana dop sheship berdi. Kezdesýdiń 73-shi mınótinde “Barse­lo­nanyń” qorǵaýshysy Karles Pýıoldiń baspen soqqan dobyna “nemis máshı­nesi” jaýap qaıtara almady. Bul oıynda Ger­manııadan góri ıspan aıaqdop sheberleri laıyqty túrde jeńiske jetti deýge bolady. О́ıtkeni, ne­misterdiń taktıkasyn ózderine qarsy qoldanǵan “qyzyl fýreıa” jigitteri búkil oıyn boıy Ger­manııanyń shabýyl jasaýyna múmkindik bermeı, saýatty qorǵana júrip, Noıerdiń qaqpasyna bir­neshe qaýipti jaǵdaı jasaı aldy. Sonyń nátı­jesinde oıyn­nyń aıaqtalýyna 17 mınót qalǵanda buryshtan berilgen dopty baspen soqqan Pýıoldiń goly ıspandarǵa jeńis syılady. Jalpy, osy kezge deıin Germanııa men Is­panııa álem chempıonattarynda úsh ret kezdesipti. Onyń ekeýinde 1966 jáne 1982 jyldary “nemis máshınesi” Pıreneı túbegi komandasyn eki ret 2:1 esebimen utsa, 1994 jyly olarmen 1:1 ese­bi­men teń túsken eken. Al basqa jarystardy qosa eseptegende qos komanda 20 ret kezdesý ótkizipti. Sonyń 8 oıynynda Germanııa jeńse, 6 kezdesýde Ispanııa utypty. Taǵy 6 match teń eseppen aıaqtalypty. Eki komandanyń sońǵy kezdesýi 2008 jyly ótken Eýropa chempıonatynda bolǵan. Sol kezde fınalǵa shyqqan Germanııa men Ispanııa arasynda ótken oıyn 0:1 esebimen sońǵy­la­rynyń paıdasyna sheshilgen bolatyn. Taǵy bir aıta ketetin nárse, Germanııa osymen 3 ret qatarynan jartylaı fınalǵa shyǵyp otyrsa, Ispanııa 1950 jyldan keıin ekinshi ret aqtyq synǵa joldama beretin kezdesýge qatysypty. Qazir eki el quramalarynyń bıylǵy jar­ty­laı fınaldyq matchyna baǵa berip jatqandar kóp. Sonyń ishinde qos komandanyń bas bapker­le­riniń bergen pikirine keler bolsaq, Germanııa­nyń bapkeri Ioahım Lev Ispanııanyń qarsylas tańdamaıtynyna kózi jetkenin, “qyzyl fýreıany” ázirge toqtatatyn komandanyń álemde joq ekenin, Ispanııa kezdesýde qorǵanys pen shabýyldy saýatty ótkizip, Germanııanyń taktıkasyn ózderine qarsy qoıǵa­nyn aıtsa, “qyzyl fýreıanyń” bas bapkeri Vısente del Boske osy kez­desýdiń aldynda bá­riniń Germanııaǵa senge­nin, biraq ta Ispanııa oıyn bary­syn­da olardan da myqty ekenin dá­lel­degenin, endi fınalda Gollan­dııany utsa, dittegen maqsattaryna jete­tinin jetkizdi. Endi chempıonat aınalasynda bo­lyp jatqan oqıǵalarǵa keler bol­saq, joǵaryda atalǵan quramalardyń oıyny eń kóp jankúıerler tamasha­laǵan match retinde sanalyp otyr. Dýrban qalasynyń “Mo­zes Mabıda” sta­dı­onynda bolǵan bul kezdesý 60 myń 960 adam­nyń kóz al­dyn­da ótken eken. Osy match­ty tamasha­la­ǵan­dardyń qata­rynda Ispanııa hanshaıymy So­fııa, Germa­nııanyń jańa saılanǵan prezı­den­ti Krıs­tıan Výl­er, kans­ler An­gela Mer­kel de bolyp­ty. Al álem chem­pıo­na­ty­nyń aq­tyq aıqasy­na osy­lar­dan basqa taǵy bir­­neshe eldiń memle­ket basshyla­ry qaty­sa­dy dep kú­tilýde. Olar­dyń ara­synda OAR pre­zı­denti Djeı­­kob Zý­ma, bu­rynǵy bas­­shysy Nel­­son Man­dela, Brazılııa pre­zıdenti Lýıs Ina­sıý Lý­la da Sılva, Le­soto koroli Letsııa, Sva­zı­lend koroli Msvatı, Zım­bab­ve prezı­den­ti Robert Mý­gabe, Kenııa prezıdenti Mvan Kıbaken, Mozambık prezıdenti Armandý Gebýza, Gabon bas­shysy Álı Bongo Ondımba, Komor aral­darynyń prezıdenti Ahmed Abdalla men Malıvı, Býrýndı, Gana, Togo, Býrkına-Faso, ekvatorlyq Gvıneıa, Djıbýtı sııaqty elderdiń basshylary bar. Bıylǵy Mýndıaldiń Gollandııa men Ispa­nııa arasynda ótetin aqtyq synynyń qalaı aıaq­talatynyn ázirshe aıtý qıyn. Álem chempıonaty bastalysymen qos komanda da osal emestigin dáleldep keledi. Ásirese, Gollandııanyń bıylǵy jarystaǵy nátıjeleri nazar aýdararlyqtaı. Osy jylǵy dúbirli dodanyń ysqyryǵy estilisimen olar qarsylastar qaqpasyna 12 dop soǵyp, ózderine 4 dop jiberip alypty. Al Ispanııanyń dop aıyrmashylyǵy – 7:2. Onyń ústine “qyzyl fýreıa” óziniń alǵashqy oıynynda Shveısarııa­dan jeńilip qalsa, Gollandııa quramasy oıyn­dar­dyń bárin jeńispen aıaqtapty. Taǵy bir aıta ketetin nárse, eki komanda da álem chempıo­nat­tarynyń tarıhynda eshqashan bas júldeni jeńip alǵan emes. Biraq ekeýi de mundaı dodalarda laıyqty deńgeıde óner kórsetip kele jatqan quramalar bolyp sanalady. Osy jerde mysalǵa Gollandııa quramasyn alatyn bolsaq, olar álem chempıonatynyń fınalyna eki ret – 1974 jáne 1978 jyldary joldama alǵan bolatyn. Bir óki­nishtisi, osy kezdesýlerde olar aldymen Germa­nııa­dan, odan keıin Argentınadan jeńilip qaldy. Sondyqtan er kezegi úshke deıin degendeı, Gol­lan­dııa quramasy bıylǵy mýndıalde ótken ǵasyr­da ketken eseni qaıtarýǵa bar kúsh-jigerin salatyny sózsiz. Degenmen Ispanııanyń da qara jaıaý komanda emestigin atap ótý jón. Qazir shyńdap kelgende ekeýi de naǵyz babynda turǵan komandalar. Gollandııa quramasynda Ýeslı Sneı­der, Van Persı, Aren Robben, ataqty fýt­bolshy Iohan Kroıfftyń jıi aýyzǵa alatyn Dırk Kıýıt esimdi sheberler bolsa, Ispanııanyń sapynda Havı Ernandes, Davıd Vılıa, Fernando Torres, Inesto sııaqty jasyndaı jarqyldap júrgen oıynshylar bar. ǴIǴA mamandarynyń aıtýynsha, joǵaryda atalǵan fýtbolshylardyń arasynan bıylǵy jyl­dyń úzdik oıynshysy tańdalatyn bolady. Ázirgi úmitkerler qatarynda “Interdiń” jartylaı qorǵaý­shysy Ýeslı Sneıder men “Valensııanyń” ókili Davıd Vılıa bar eken. Sóz oraıy kelgende ǴIǴA bıylǵy álem chempıonyna 30 mln. AQSh dollary kóleminde syıaqy taǵaıyndap oty­r­­ǵanyn da atap ótkenimiz jón. Qazir mýndıaldiń jalpy syıaqy qorjyny ótken chempıonatqa qaraǵanda 60 paıyzǵa ósip, 420 mln. AQSh dol­la­ryn qurap otyr. Osy somanyń 24 mln. dolla­ryn kúmis júldeger komanda alatyn bolsa, shırek fınalǵa shyqqan quramaǵa 18 mln. dollar, 1/8 fınalǵa qatysqan elge 9 mln. dollar, álem chem­pıo­natyna joldama alǵan komandaǵa 8 mln. dol­lar beriledi degen derek bar. Ázirshe joǵaryda aıt­qanymyzdaı, qaı eldiń chempıon atanatynyn aıtý qıyn. Munyń jaýabyn Germanııanyń Oberheım qalasyndaǵy okeanarıýmda tirshilik etetin segizaıaq ta berýge asyqpaı otyr. Buǵan deıin Germanııanyń ótkizgen oıyndarynyń bárine bal ashqan Paýl esimdi segizaıaq “nemis máshı­nesiniń” toptyq kezdesýde Serbııa men jartylaı fınalda Ispa­nııadan jeńiletinin sezdirgen edi. Al Ger­manııanyń jeńiske jetken basqa oıyndarynda ol komandanyń týy japsyrylǵan jáshikti tańdap, sonyń ústine jabysyp jatyp alǵan bolatyn. Dastan KENJALIN.