Izraıl Premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa Qazaqstannyń Avraam kelisimderine qosylý týraly sheshimine baılanysty tereń rızashylyǵyn bildirdi. Ol bul qadamdy batyl ári kóregen sheshim dep atap, onyń beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, halyqaralyq dıalogty keńeıtýge mańyzdy yqpal etetinin aıtty. Bul týraly Izraıl ókili Qazaqstan tarapymen telefon arqyly sóılesý barysynda málimdedi. Áńgime ızraıldik taraptyń bastamasymen ótti. Dıalogtyń mazmuny men ekijaqty ózara tıimdi qatynastardy damytý perspektıvasy qyrǵyzstandyq saıasattanýshy Baqyt Baketaevpen suhbat barysynda talqylandy.
– Baqyt Kýshbekuly, Qazaqstan Prezıdenti men Izraıl Premer-mınıstri arasyndaǵy telefon arqyly sóılesýdiń ekijaqty jáne kópjaqty baılanystardy tereńdetý turǵysynan mańyzyn qalaı baǵalaısyz?
– Qazaqstan men Izraıl arasyndaǵy qarym-qatynasty seriktestik deńgeıindegi baılanystar deýge bolady. Yntymaqtastyq jyldarynda eki el konstrýktıvti dıalog qalyptastyrdy. Eń belsendi ózara yqpaldastyq aýyl sharýashylyǵy, saýda, densaýlyq saqtaý, bilim berý, ınnovasııalar men joǵary tehnologııalar baǵyttarynda damyp keledi. Sonymen birge qazirgi jaǵdaıda erekshe mańyzǵa ıe sý resýrstaryn basqarý salasynda kúsh biriktirýge taraptar múddeli. Tegin emes, ótken jyldyń sáýir aıynda Izraıl Knessetiniń tóraǵasy Amır Ohanamen kezdesý barysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osy baǵytta áriptestikti keńeıtýge daıyn ekenin aıtyp, Izraılde ázirlengen ozyq tehnologııalardy joǵary baǵalaǵan bolatyn.
Eki el seriktestiginde ekonomıkalyq yqpaldastyqtyń orny aıryqsha. Eki taraptyń kásipkerleri birlesken jobalarǵa, startaptarǵa jáne ınvestısııalyq bastamalarǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Isker toptar arasyndaǵy turaqty baılanys Qazaqstan men Izraıl arasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty arttyrý úshin jańa múmkindikter ashady.
Halyqtar arasyndaǵy ózara túsinistikti nyǵaıtýda mádenı-gýmanıtarlyq yqpaldastyq ta mańyzdy ról atqarady. Ǵylymı yntymaqtastyq, bilim berý almasýlary jáne túrli mádenı is-sharalar qarym-qatynasty odan ári damytýdyń berik negizin qalyptastyrady.
Kóptegen ekijaqty jáne kópjaqty kún tártibi máseleleri boıynsha yqpaldastyqty keńeıtýge daıyn ekenderin tarap ókilderi jýyrdaǵy telefon arqyly sóılesý barysynda da rastady. Dıalog bastamashysy Izraıl bolǵanynyń ózi bul eldiń Qazaqstanmen seriktestikti nyǵaıtýǵa joǵary qyzyǵýshylyq tanytatynyn kórsetedi. Qasym-Jomart Toqaev pen Bınıamın Netanıahý baılanystardy belsendi qoldap otyrýǵa kelisti, onyń ishinde joǵary deńgeıdegi saparlardy uıymdastyrý máselesi de sóz boldy. Eki memleket arasynda qalyptasqan kópqyrly qatynastar aldaǵy ýaqytta da tabysty damıdy deýge negiz bar.
– Bınıamın Netanıahý Qazaqstannyń Avraam kelisimderine qosylýyn joǵary baǵalap, Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aıtty. Bul sheshimdi uzaq merzimdi, názik ári baıypty kópvektorly dıplomatııanyń nátıjesi retinde qarastyrýǵa bola ma jáne ol jahandyq shıelenis kúsheıgen kezeńde Qazaqstannyń jaýapty ári konstrýktıvti halyqaralyq oıynshy retindegi rólin kúsheıte me?
– Izraıl basshylyǵynyń Qazaqstanǵa alǵys bildirýin elimizdiń halyqaralyq bedeli men derbes syrtqy saıası baǵytynyń moıyndalýynyń dáleli retinde qarastyrýǵa bolady. Izraıl Premer-mınıstri Prezıdent Toqaevtyń Qazaqstandy Avraam kelisimderine qosý bastamasyn beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, halyqaralyq tártip pen dıalogty damytýǵa aıryqsha máni bar batyl ári kóregen qadam dep atady. Bul – negizsiz pikir emes.
Qasym-Jomart Toqaev álemdik kóshbasshylardyń ishinde dıplomatııalyq tájirıbesi óte mol tulǵalardyń biri. Ol – kásibı dıplomat. Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtynda bilim alǵan. Árıne, mundaı sheshimdi ol salmaqtap, jan-jaqty oılastyryp keldi. Qazaqstannyń Avraam kelisimderine qosylýy – shynymen batyl qadam. Sebebi musylman halqy basym memleketter arasynan bul bastamany alǵash qoldaǵan el basshylarynyń biri – dál osy Prezıdent Toqaev boldy. Kópshilik úshin bul qadam kútpegen sheshim bolýy múmkin, alaıda ol Memleket basshysynyń syrtqy saıasattaǵy kemel ári tájirıbeli baǵytyn tolyq kórsetedi.
– Qazaqstannyń Avraam kelisimderine qatysýy Taıaý Shyǵystan tys óńirlerde, onyń ishinde Eýrazııa keńistiginde beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtý úderisterine qalaı áser etýi múmkin?
– Qazaqstannyń Avraam kelisimderine qosylýy – ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq múmkindikterdi keńeıtýge, jahandyq jelilerge ıntegrasııalanýǵa jáne halyqaralyq arenada turaqty seriktes retindegi rólin kúsheıtýge baǵyttalǵan strategııalyq qadam. Buǵan deıin Memleket basshysy Qazaqstan Avraam kelisimderine qosyla otyryp, konfrontasııany eńserýge, dıalogty ilgeriletýge jáne BUU Jarǵysyna negizdelgen halyqaralyq quqyqty qoldaýǵa óz úlesin qosýdy maqsat etetinin atap ótken bolatyn.
Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Qazaqstannyń bul sheshimi elimizdiń birde-bir memleketpen ekijaqty qatynastar aıasyndaǵy mindettemelerine áser etpeıdi jáne kópjaqty dıplomatııanyń beıbitshilik pen qaýipsizdikke járdemdesýge baǵyttalǵan tabıǵı jalǵasy ári kórinisi bolyp tabylady» degen málimdemesi erekshe mańyzdy. Bul Qazaqstannyń Prezıdent Toqaevtyń basshylyǵymen dáıekti túrde júzege asyryp kele jatqan beıbitsúıgish syrtqy saıası baǵytyn taǵy bir márte dáleldeıdi. Avraam kelisimderin qoldaý Qazaqstannyń álemdik saıasattaǵy aldyn ala boljanatyn, jaýapty oıynshy retindegi ımıdjin odan ári nyǵaıtady.
– Qazaqstannyń ártúrli yqpaldy ortalyqtarmen belsendi baılanystar ornatýy, iri derjavalar arasyndaǵy tikeleı kommýnıkasııalar álsiregen kezeńde, elimizge dıalog kópiri ári moderatory bolýǵa qanshalyqty múmkindik beredi?
– Qazaqstan búginde aımaqtyq saıasattyń derbestigin kúsheıtýge jáne memleketaralyq qatynastar turaqtylyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan bitimgerlik bastamalardy belsendi alǵa jyljytyp keledi. Prezıdent Toqaevtyń pikirinshe, Eýrazııanyń qaq ortasynda ornalasqan Qazaqstan syrtqy prosesterge syrttaı baqylaýshy bolyp qala almaıdy. Qazirgi kúrdeli kezeńde elimiz halyqaralyq qatynastardyń negizgi máseleleri boıynsha óz ustanymyna ıe bolýy kerek ári ol ustanym baıypty, teńgerimdi bolýǵa tıis.
Qazaqstan orta derjavalardyń «ujymdyq daýysy» retinde damýshy elderdiń múddesin halyqaralyq alańdarda belsendi túrde qorǵaıdy. Respýblıka ıntegrasııalyq jobalarǵa qatysady, óńir elderimen yntymaqtastyqty damytady jáne jetekshi álemdik derjavalarmen seriktestik qatynas ornatqan. Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy tabystary onyń bedeliniń ósip kele jatqanyn kórsetedi. Memleket basshysy atap ótkendeı, Qazaqstan búgingi tańda halyqaralyq quqyqtyń tolyqqandy sýbektisi retinde suranysqa ıe. Respýblıkanyń halyqaralyq róliniń keńeıýi Eýrazııadaǵy kúshter tepe-teńdigine jáne kópjaqty yntymaqtastyq perspektıvalaryna oń áser etedi. Bul, ásirese, jetekshi álemdik yqpal ortalyqtary arasyndaǵy senim daǵdarysy kúsheıgen jaǵdaıda aıryqsha mańyzǵa ıe.
