Bala kezimde shaı iship otyryp, «osy keseniń jasalý tehnologııasy qalaı bolady eken?» dep oılaıtyn edim. О́ıtkeni biz ondaı óndiris kórgen joqpyz. Keńesten qalǵan zaýyt, fabrıka toqtap, tamtyǵy tonalyp bitken kezben tuspa-tus keldi, baýyrymyzdy kótergen shaǵymyz. Bir kúni shydamaı sheshemnen suradym: «sheshe, myna kese neden jasalady?» dep. Sheshem «saz balshyqtan jasalady», dedi. Odan arǵysyn ózi de bilmeıdi-aý...
Bala kúni tolyspaǵan sol olqylyq túbi ony izdetpeı turmaıdy. Rılsterdiń birinde qytaılardyń saz balshyqtan ydys-aıaq jasaýdyń kóne zamannan jalǵasqan dástúrin kórsetti. Kóne ishekti aspaptyń sıqyrdaı arbaǵan Shyǵystyń saryny baýraıdy. Qytaı mádenıeti. Bári tartymdy. Qyzyǵasyń. Budan soń jibek qurtyn ósirýden, jibekti qalaı ıgeretini, ony qalaı mataǵa aınaldyryp, odan tigiletin kıimge deıingi aralyqty kórsetedi. Qarapaıym eńbek. Osy sekildi Qytaıdyń kúlli qolóneri kórinis beredi.
Brıtandyq sýretshi-dızaıner, «Arts & Crafts» qozǵalysynyń jetekshisi Ýılıam Morrıs: «Halyqtyń shynaıy mádenıeti – onyń qolónerinen kórinedi», depti...
Aqyldy smartfon meniń sondaı rılsterdi jıi kóretinimdi uqqan soń, algorıtmge saı basqa elderdiń de ár buıymnyń jasalý tehnologııasyn tanystyrady. Temirdi qamyrsha ılegen parsylar. Taǵysyn taǵylar. Osylardyń bárine ortaq bir nárse – olar sóılemeıdi. Jasalý jolyn aıtpaıdy, kórsetedi.
Al olardyń ornynda biz bolsaq qaıter edik? Biz kórsetpeımiz, kóbine-kóp aıtar
edik...
Ras, ulttyq qolónerimiz bar. Zamanynda neshe túrli kásipti ıgergenbiz. Qarý-jaraq óndirisinde de eń myqtynyń biri bolǵanbyz. Eń bergisi, babalarymyz kıiz úıdi ózderi jasady, ishki jıhazyn da. Al kóbimizdiń kórgenimiz qazaqtyń óz qolynan shyqqany – aǵashtan oıyp jasaǵan saptyaıaq, zeren, astaý jáne aspaptar. Astaýlarymyz jaqsy. Oıý-órnegi bar. Biraq ol nege eksportqa shyqpaǵan? Mysaly, Qytaıdyń kózeleri kúlli álemdi kezip júr. О́zbek aǵaıyndardyń ala tabaǵyn álemniń ár shetinen kórýge bolady. О́ıtkeni qazir ózbek ashanasy Ortalyq Azııaǵa keń tarap úlgerdi. Aıtpaqshy, bular da kóp sóılemeıdi. Tyrbań-tyrbań tirlikterin jasap, ulttyq buıymdaryn órnektep jatqany.
Biz astaý jasaýda burynǵydaı alaqanymyz oıylǵansha qashap otyrmaımyz, onyń tehnologııasy jetildi. Stanok dyz-dyz degizedi. Biraq ol bizge ǵana kerek. Orystarǵa bizdiń astaý, nemisterge saptyaıaǵymyz turmysy túgil, ekzotıka retinde qyzyq emes. Demek, bizde aıtý alǵa shyqqan da, aıtqandy kádege jaratý jaǵy kemshin qalǵan. Keńestik jetpis jylǵy otarlyq ezgi ulttyq ónerkásipti, ónertabysty meńgerýge degen jigerimizdi jasytyp jibergen. Iаǵnı jańa nárseni oılap tabý túgili, bar dúnıemizdi damyta almaı otyrǵan jaıymyz bar. Esesine, sóıleý jaǵynan ozyp turmyz...
P.S. Kórip otyrǵanyńyzdaı, dál qazir myna men de eshteńe istep otyrǵan joqpyn, jazyp otyrmyn. Rasynda birdeńe isteý kerek edi...
