Imandylyq – júrektiń nury

Tynyshtyq – árbir memlekettiń baıandy bolashaǵy úshin asa mańyzdy faktor. Haq dinimizdegi «Islam» sóziniń ózi beıbitshilik, Allanyń zańdaryna moıynsuný, baǵyný degendi bildiredi. Sol tynyshtyqtyń qadirin bilmeý keıbir elderdiń taǵdyryna tikeleı yqpal etip, saıası, ekonomıkalyq jáne rýhanı kúıreýine, halqynyń toz-toz bolyp quldyraýyna ákelip soqtyryp jatqanyn bilemiz. Endeshe, 130-dan astam etnos ókilderi turatyn eldegi tynysh­­­­­­tyqtyń qadirin baǵalap júrmiz be? Týra jolǵa bastar qasıettiń biri – ulttyń ımanyn qaıtsek arttyramyz? Shúkirshilik adam balasynyń nyǵmetin ústeıtinin bilemiz be? Osy taqyryptar jóninde táýelsiz elimizdiń alǵashqy hafızderiniń biri «Sádýaqas qajy Ǵylmanı» meshitiniń bas ımamy Jumanazar О́SERHANULY áńgimeleıdi.

 

– Jumanazar О́serhanuly, dál qazirgi tańda álemde soǵys­tan kóz ashpaǵan elder kóp. Ke­zinde birligi bekem bolǵan mem­leketterdiń ózi kún sanap qurdym­ǵa ketip barady. Osy rette eldiń arasyna iritki salyp, búlikke shaqyratyndardyń jazasy týraly asyl dinimiz ne deıdi? – Adamzat balasyn sansyz nyǵmetpen jaratqan Alla ta­ǵalanyń jer betine jibergen alǵashqy ári aqyrǵy dini Islam bolsa, «Islam» sóziniń maǵynasy, ózińiz aıtqandaı, beıbitshilik, Allanyń zańdaryna moıynsuný, baǵyný degendi bildiredi. Demek, árbir musylman beıbitsúıgish, moıynusynǵysh, baǵynǵysh bolýy kerek. Durys aıtasyz, tynyshtyqtyń qadirin bilmeý bir eldiń taǵdyryn oırandap, áıelin jatqa kúń etse, erkek kindiktisin quldyqtyń qamytyna baılaıtynyn ótkenniń ashy tarıhy dáleldegen. Hany taǵynda, eli baǵynda «aıranyn urttap, qoıyn qurttap» otyrǵan birligi bekem halyqtyń tynysh ómir súrýin oılamaǵan bir beıbaqtyń kesirinen Otyrardaı qala kúıredi emes pe?! Mine, osylaısha máńgige bastar mádenıet quldyrady. Bir eldiń emes, bir adamnyń tynysh ómirine aralasyp, ólimine sebepker bolýdyń óte aýyr kúná ekenin meńzegen Alla taǵala qasıetti Quran Kárimde «Búlik shyǵarý kisi óltirýden de aýyr kúná» («Baqara» súresi, 191-aıat), «Sender tek zalymdarǵa ǵana kesiri tıip qalmaıtyn búlikten saqtanyńdar» («Ánfál» súresi, 25-aıat), deıdi. Paıǵambarymyz Muhammed te (s.ǵ.s) «Eń baqytty adam – búlik shyqqanda, oǵan qosylmaı aman qalǵan jáne Allanyń synaýyna shydaǵan adam», depti hadısinde. Áıgili ıslam ǵulamasy ımam Ibn Hazm «Búliktiń gúli eshqashan jemis bermeıdi» dep ósıet aıtyp ketken. Al máńgilik bitispes jaýymyz shaıtan bolsa, búlikti adamdarǵa jaqsylyqtyń sebepkeri sııaqty kórsetip, aıaǵy sátti bolatynynan úmittendiredi eken. Biraq, ımam aıtqandaı, búlik shyǵarý «eshqashan ónimdi jemis bermeıdi». Buǵan bastalǵanyna neshe jyl bolǵan arab elderindegi «Arab kóktemi» de dálel bolady. Kúni búgin san mıllıon adam sol búliktiń qurbany bolyp, úreı men berekesizdikte ómir súrýde. Biz osy isten úlgi ala otyryp, óz Otanymyzdaǵy mamyrajaı beıbitshilik úshin sansyz shúkirler aıtýymyz kerek. Alla taǵala qasıetti Quran Kárimniń «Ánbııa» súresiniń 107-aıatynda ıslamnyń «Búkil álemge raqym etip qana» jiberil­gendigin aıtady. Alla elshisi beıbitshilik pen tynyshtyq úshin, asyl dinimizdiń asa qýatty rýhanı múmkindikteriniń adamzat kádesine jarap, úmbetiniń eki dúnıede de baqytty bolýy úshin ómiriniń sońyna deıin Jaratýshysyna jalbarynyp, duǵa etip ketti. Búginde Qazaqstan – 130-dan astam etnos ókilderinen turatyn 17 mıllıonǵa jýyq halqy bar po­lıetnostyq memleket. Kóptegen ult pen ulys meken etken qazaq topyraǵynda ultaralyq ke­lisimniń turaqty bolýy, eń aldymen, halqymyzdyń ulttyq ereksheliginen dep oılaımyn. Elbasymyz elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen alǵashqy jyldardan bastap, bizdiń kóp ultty elimizdegi tatýlyq pen kelisimdi saqtaý­ǵa, damytýǵa, qaýipsizdigi men beıbit­­shiligin qorǵaýǵa bar kúsh-jigerin salyp, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq turaqtylyq pen yntymaqty, kelisim men ty­nyshtyqty saqtaý isine jiti kóńil bólip keledi. Sondyqtan, Mem­leket basshysynyń eldiń búgi­ni­ men erteńgi jarqyn bolashaǵy úshin jasap otyrǵan bul ıgi bas­tamasyna árkez qoldaý bildirý – árbir qazaqstandyqtyń mindeti. – Durys aıtasyz. Ol úshin qandaı amaldarǵa boı aldyr­ǵanymyz jón? – Árbir adamnyń ózindik jeke ustanymy, kózqarasy, qaǵıdaty bolady. Iаǵnı, ár adam belgili bir nárseni qundy dep sanaıdy. Al Allanyń úkimderin qabyl alyp, Paıǵambarymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s) jolyn ustanyp musylman bolǵan adamnyń basty maqsaty – ıman. Al ıman qoldyń kúshimen, mańdaı termen, aqshanyń kópti­gimen qol jetkizetin qundylyq emes. Ol – júrektiń Allany bir dep bilip, Paıǵambary Muhammed (s.ǵ.s) ákelgen sharıǵatyna shyn júregimen sený arqyly kele­tin senim. Bul da Allanyń quly­na syılaǵan eń úlken syıy. Mu­sylmannyń júreginde bolatyn kirshiksiz ımandy tek Alla ǵana syılaıdy. Imandylyq jolyn­daǵy basqanyń barlyǵy bir sebep­shi ǵana ekenin umytpaǵan abzal. Iá, júrektegi ımandy tek Alla ǵana beredi. Demek, musylmandar Allanyń nyǵmetine toly ımanmen ómir súrip «sońǵy demdi de ımanmen alsa eken» dep duǵa jasaıdy. Halyq arasynda qaıtys bolǵan adamǵa «ımany salamat bolsyn», deýi de osydan. Osy ımandy saqtap, kózdiń qarashyǵyndaı qorǵap, kúsheıtý – musylmannyń mindeti ári paryzy. О́mirdiń ashysy men tushysyna jáne Ibilistiń aldaýyna moıynsunbaý – ómirdiń synaǵy. Bul synaqtan súrinbeı ótken, Allanyń ámirine boıyn ıgen ǵana jánnattyń tórinen oryn alady. Jaratýshy Jappar ıemiz, ımany kámil musylmandy dúnıe fıtnasynan, ómiriniń mánsiz­diginen, dúnıeqorlyqtan jáne maqsatsyzdyqtan saqtaıdy. Alla taǵala Quran Kárimde barlyq jaratylysqa Adam ataǵa bas ıip sájde etýin buıyrǵan. Bul jerden biz ımandy adamnyń Alladan basqa barlyq nárseden ústem ekenin jáne kúshti ekenin baıqaımyz. Al sońǵy Paıǵambary jáne Allanyń eń súıikti quly bolǵan Muhammed (s.ǵ.s) óz hadısterine ıman jaıynda bylaı dep aıtqan: «Kimde-kimniń júreginde arpa salmaǵyndaı ıman bolsa, tozaqtan qutylady»; «Kimde-kimniń júreginde bıdaı salmaǵyndaı ıman bolsa, tozaqtan shyǵarylady»; «Kimde-kimniń júreginde shańnyń tozańyndaı ıman bolsa, túbinde tozaqtan shyǵarylady». Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) hadısterinen baıqaǵanymyzdaı, tozaqtyń azabynan, máńgi qalyp qoıýdan túbinde qutqaryp, máńgilik bolǵan peıishke kirýimizge kómek-tesetin nárse osy ıman eken. Baqyt – bılik, ataq, abyroı men jıǵan malda emes! Baqyt – júrektegi ımanda! О́ıtkeni, shynaıy baqyttyń kórinisi bolǵan júrektiń tynyshtyǵyn tek ıman ǵana syılaı alatyny sózsiz. Iman sondaı kúsh, eger ol kúsheıip, boıymyzdy bılegen, kemeldengen bolsa, myna ýaqytsha ómirdiń árbir sátsizdikteri pende úshin nyǵmetke aınalady. Árbir taǵdyrdaǵy synaqtar – syılyqqa aınalyp otyrady. – О́zińiz keltirgen Paıǵam­barymyzdyń (s.ǵ.s.) hadısterinde ıman júrekte ekeni aıtyldy. Endeshe, búgingi qoǵamda kezdesetin ımansyzdyqtyń bas­ty sebebi nede? – Meniń oıymsha, sol júrektiń qaraıýy ımansyzdyqqa ákelip soǵady. Haramǵa kóp qaraý, fıtnaǵa aralasý, ózgelerdiń quqyǵyn taptaý syndy musylmannyń ádebine jat, qoǵamnyń arasynda bólinýshilikke aparatyn áreketterdiń barlyǵy adamdy ósekke jeteleıdi, al ósek óz kezeginde júrekti qaraıtady. Júregi qaraıǵan adam bolsa, saýap­ty amaldar jasaýǵa batyly bara bermeıdi. Kerisinshe, haram bolǵan is-áreketterge beıim bolyp, sol isterdi ádetke aınaldyryp alady. Olaı bolsa, ımandy saqtap qalýdyń jolyn árbir musylman jadynda saqtap júrgeni abzal. Kez kelgen nárseniń qoregi bolady emes pe? Mine, ımany bar, ıaǵnı musylmannyń qoregi – izgi amal jasaý jáne fıtnadan boıyn aýlaq ustaý. Quran Kárimdi kóp oqyp, tyńdaý. Allany madaqtaý. Allanyń jaqsy kóretin izgi amaldaryn ádetke aınaldyrý. Sonymen qatar, baýyryńa keshirimdi bolý. Alla rızalyǵy úshin keshire salý, tilimizdi ǵaıbat-ósekten taza ustaý. Mine, bular júrektiń nuryn arttyratyn, ımannyń qundylyǵyn sezdiretin izgi amaldardan. Sondaı-aq, ádetke aınal­dyr­ǵan izgi amaldar ımandy nur­landyrady. Ibn Abbas: «Rasynda jaqsylyqtar júzge nár, júrekke nur, denege qýat, rızyqqa mol­shy­lyq bereke beredi jáne Alla adam­dardyń júregine oǵan degen mahab­bat salyp qoıady», – degen. Iman­dy neǵurlym mańyzdy, qundy kórsek, Allanyń aldynda bizdiń de soǵurlym qunymyz bolady. – Kóptegen jastarymyz saltymyzdy jáne dástúrli Ábý Hanıfa mázhabyn joqqa shyǵaryp, jat aǵym jeteginde ketpes úshin qandaı amaldardy iske asyrý kerek dep oılaısyz? – Mundaı jastardyń qatary­nyń sıremeı otyrǵany – bizdiń qoǵamymyzdaǵy sheshimin kút­­­ken­ shetin másele. Árıne, ımam-molda­larymyzdyń turaqty túrde joǵa­ry oqý oryndarynda, jastar arasynda dárister uıymdastyrýy mańyzdy. «Men musylman» degenmen is bitpeıdi, bul kúnde jurttyń kóbi din kútpeıdi…», – degen babamyz Mirjaqyp Dýlatuly. Bilimdi alýdyń da quraly kóp. Elimizde medresselerde bilim alyp jatqan azamattardyń dinı saýatyn jan-jaqty jetildirýde Bas múftıimiz Erjan qajy Malǵajyuly Mysyr, Túrkııa, Qazan elderindegi dinı oqý oryndarymen birqatar kelissózder júrgizip, máseleni sheshýge barynsha qolǵa alyp jatqany qýantady. – О́zińizge de belgili, qazirgi ýaqytta din ustanǵan azamat­tar arasynda ajyrasý jıi­lep ketti. Jalpy, dástúrli qundylyqtardy otbasynda nasıhattaýda jáne qoǵamda muqtaj jandarǵa kómek berýde ımamdardyń róli qandaı? Olardyń dúnıelik bilimdi meńgerýi shart pa? – Árıne, Qazaqstan musylman­dary dinı basqarmasy otbasy qun­dylyqtaryn árdaıym bas­ty orynǵa qoıyp, nasıhattap keledi. «Otbasy – shaǵyn memleket» desek, otbasy men qoǵamǵa qatys­ty ádepter kimdi bolmasyn oılan­dyrary sózsiz. О́zgege baǵyt-baǵdar bermes buryn din qyzmetkerleri eń aldymen óz otbasynyń tynyshtyǵyna jaýap berýi tıis. Árıne, ol úshin musyl­­­manshylyqqa, meshitke kir kelti­retin teris qylyqtardan, kıkiljiń­nen alshaq bolýǵa, otbasyna musyl­mandyq tárbıe berý, óz balalaryn otansúıgishtikke baý­lý talap etiledi. Dástúrli qun­dylyqtar eń aldymen ımamdardyń otbasynda saltanat qurýy tıis. Sonymen qatar, qoǵam bolǵan soń, qaıyrymdylyqqa muqtaj jan­dardyń kezdespeı turmaıtyny anyq. Shúkir, elimizde jyl sa­ıyn qaıyrymdylyq sharalary kóptep uıymdastyrylady. Meshitterde shyn kómekke muqtaj jandarǵa kómek kórsetý, rýhanı jáne materıaldyq jaǵynan qoldaý bildirý, demeýshilik tanytý ıgi jolǵa qoıylǵan. О́ıtkeni, ımam óziniń is-áreketteri arqyly Islam atyna kir keltirmeı, ­qaıyr-sadaqaǵa túsken qarjyny me­shit­tiń qajetine jáne muqtaj jandarǵa jum­saýy qyzmettik ádebine jatady. Sonymen qatar, ózin jan-jaq­ty damytýda qosymsha bilimin udaıy jetildirip otyrýy da mańyz­dy. Dúnıelik ilimderdi meńgerýi, úgit-nasıhat jumystarynda ýaǵyzdy el tarıhymen, salt-dástúrmen, ádep-ǵuryppen, bı-sheshenderdiń qanatty sózderimen, maqal-máteldermen ushtastyrsa, nur ústine nur bolady. Qazaq halqynyń mańdaıyna bitken alyp tulǵalarymyzdyń ómirinen syr shertip, olar júrgen dań­ǵyl joldyń daralyǵyn aıtyp, jas­tarǵa úlgi etken durys. Máselen, ál-Farabı, Qoja Ahmet Iаsaýı, Júsip Balasaǵunı, Abaı, Ybyraı, Shákárim, Máshhúr Júsip sekildi báıterekterdiń ósıetti óleńderi men ǵıbratty áńgimeleri kimge bolsa da úlgi. Sonda ǵana ımam meshitti ǵylym-bilim beretin, máde­nıetimizdi jańǵyrtatyn ıman­dylyq ordasyna aınaldyra alady. Imamdardyń bar ýaqytyn jeke múddesinen góri, el múddesine arnaýy bıiktiginiń, parasatynyń ólshemin kórsetedi. «Adamnan alǵan alǵysyń –Alla­dan alǵan alǵysyń», deıdi hal­qy­myz. Jaqsy isterge, qaıy­rymdy­lyq sharalarǵa árdaıym ózi bastamashy bolyp, qoǵamdy izgi­likke tárbıelese, din qyzmet­kerleriniń alar alǵysy sheksiz dep bilemin. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.