Elimiz tarıhynda Uly Jeńistiń erekshe oryn alatyny sózsiz. Jeńis el men urpaq úshin urandatyp soǵysqa qatysqan sarbazdardyń qany tekke tógilmegendiginiń aıǵaǵy. Ýaqyt ótse de «Er esimi – el esinde» demekshi, eshkim eshqashan umytylmaıdy.
Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı beıbit zaman úshin maıdanda qan keship, erligimen tanylǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń týmasy, Keńes Odaǵynyń Batyry Ysqaq Ybyraev týraly sóz qozǵamaqshymyn.
Ysqaq Ybyraev 1911 jyldyń 10 mamyrynda Qyzyljar ýezi Qaratal aýylynda dúnıege kelgen. 1942 jyldyń shildesinde 12 jyldaı muǵalim bolyp qalamnan basqa qarý ustamaǵan Ysqaq Ybyraev Keńes áskeri qataryna shaqyrtylady.
Sol jyldyń qazan aıynda Prıbaltıka maıdanyna jiberilip, 50-polktiń rota komandıriniń saıası bólim jónindegi orynbasary qyzmetin atqardy. Ysqaq Ybyraev 1944 jyly 1-Belarýs maıdanynyń 5-ekpindi armııasyna qarasty 60-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy 177-gvardııalyq atqyshtar polkiniń vzvodyn basqarady. 1945 jyldyń qańtarynda Vıslanyń batys jaǵalaýy plasdarmdarynan 1-Belarýs jáne 1-Ýkraına maıdandary qatysqan tarıhqa Vısla-Oder operasııasy atymen engen urys joldary bastaldy. Osy shaıqasta Oder ózeninen ótý kezinde atamyz bastaǵan vzvod jaýdyń iri qorǵanys tiregin basyp alyp, qaharmandyqtyń eren úlgisin kórsetti. Shabýylǵa shyqqan 5-shi ekpindi armııanyń bólimsheleri jaýdyń qyr sońyna túsip, bir seloǵa jaqyndaı bergende úlken bógetke tap bolady. Bul jerge buryn jetken nemister aldyn ala bekinis daıyndap, ornalasyp úlgergen eken. Jaýdyń mına kómgen jerinde birsypyra sarbazdar qaza taýyp, óte almaǵan soń saperlerdi kútedi. Urys arasyndaǵy úzilis kezinde óziniń jaýyngerlerin dushpan mınasyn zalalsyzdandyrýǵa úıretken Ysqaq Ybyraevtyń jaýyngerleri toqtamaı ilgerileı beredi. Gıtlershiler mınomet, pýlemet oǵyn jaýdyryp turǵanda Ysqaq taısalmastan alǵa shyǵyp, vzvodymen mına dalasynan ótkel saldy. Sóıtedi de, Býde-Avgýstov selosyndaǵy dushpan bekinisiniń oń jaq qanatynan kelip bas salady. Olarǵa qarsy shyqqan nemis tankileriniń ekeýin jaıratqan soń jaý soldattary ornalasqan transheıaǵa basyp kirgen Ybyraevtyń sarbazdary qoıan-qoltyq urysta nemistiń kúshin joıdy.
Budan ári qozǵalǵan jaýyngerler selo shetinde jaý dzotyna tap bolady. Osy jerde eki topqa bólingen sarbazdar qosymsha eki dzotty iske qospaq bolǵan jaýdyń tý syrtynan shyǵyp, shabýyl jasaıdy. Sóıtip, áskerı aıla-tásildiń arqasynda jaıaý áskerge ári qaraı jol ashylady. Ybyraevtyń sarbazdary salǵan izimen mına dalasyn esh shyǵynsyz ótken bólimshelerdiń birlesken shabýylyna toıtarys bere almaǵan nemister seloǵa qaraı sheginýge týra keledi. Bul shaıqastan soń Malo-Boje eldi mekeniniń janyndaǵy Oder ózeniniń arǵy betindegi alańqaıda ornalasqan jaý bizdiń áskerge qarsy toıtarys berýge tyrysyp baqty. Gvardııa leıtenanty Y.Ybyraev vzvodty ekige bólip, árqaısysyna jeke-jeke mindetter júktedi. О́zimen birge 6 sarbazdy ertken ol túsken tumannyń arqasynda ózendi esh dybys shyǵarmastan kesip ótip, nemis quramyna shabýylǵa shyǵyp, jaýdyń nazaryn ózine burady. Ybyraevtyń azǵantaı tobyn joıýǵa bar kúshin salǵanmen, jaý óz degenine jete almady. Kún bata bir top sarbazǵa kómekke jetken ózge bólimshelerdiń áskerıleri leıtenant Y.Ybyraev bastaǵan shaǵyn toptyń ondaǵan jaýdyń kózin qurtqandyǵyn baıqaıdy.
Urysta aýyr jaralanǵanymen, urys dalasyn tastamaǵan Ysqaq atamyz qatardaǵy jaýyngerlerge erliktiń eren úlgisin kórsetti. Qazaq halqynyń adal uly, talantty ofıser Ysqaq Ybyraevtyń jaýyngerlik erligi joǵary baǵalanyp, oǵan 1945 jyly Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi.
1945 jyldyń tamyz aıynda týǵan óńirge oralǵan Y.Ybyraev 1946 jyldyń qyrkúıegine deıin oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy boldy. 1948 jyldary Almatyda Joǵary partııa mektebin bitirip, uzaq jyldar osy salada qyzmet etti.
Keńes Odaǵynyń Batyry Ysqaq Ybyraev 1965 jyldyń 13 shildesinde qarapaıym soqyrshekten qaıtys boldy.
Uly Otan soǵysy – atalarymyz ben ákelerimizdiń maıdan shebindegi teńdesi joq erligi men qajyr-qaıratynyń, birliginiń dáleli. 1969 jyldyń 9 mamyr kúni Ysqaq Ybyraev atyndaǵy keńsharda Keńes Odaǵy Batyryna eskertkish ornatyldy. Sondaı-aq, Sergeevka qalasynyń kósheleriniń birine, búginde óndiristik birlestik bolyp qaıta qurylǵan, sol kezdegi keńsharǵa batyrdyń esimi berildi.
Otan aldyndaǵy erligi úshin Ysqaq Ybyraev Lenın, «Qyzyl Juldyz» ordenderimen, «1941-45 jyldary Uly Otan soǵysynda Germanııany jeńgeni úshin», «Varshavany azat etkeni úshin»medaldarymen, keıin «Qurmet Belgisi» ordenimen, basqa da kóptegen medaldarmen marapattalǵan.
Samal SAHATOVA,
Aqmola kólik prokýrorynyń kómekshisi.
Ysqaq Ybyraev 1911 jyldyń 10 mamyrynda Qyzyljar ýezi Qaratal aýylynda dúnıege kelgen. 1942 jyldyń shildesinde 12 jyldaı muǵalim bolyp qalamnan basqa qarý ustamaǵan Ysqaq Ybyraev Keńes áskeri qataryna shaqyrtylady.
Sol jyldyń qazan aıynda Prıbaltıka maıdanyna jiberilip, 50-polktiń rota komandıriniń saıası bólim jónindegi orynbasary qyzmetin atqardy. Ysqaq Ybyraev 1944 jyly 1-Belarýs maıdanynyń 5-ekpindi armııasyna qarasty 60-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy 177-gvardııalyq atqyshtar polkiniń vzvodyn basqarady. 1945 jyldyń qańtarynda Vıslanyń batys jaǵalaýy plasdarmdarynan 1-Belarýs jáne 1-Ýkraına maıdandary qatysqan tarıhqa Vısla-Oder operasııasy atymen engen urys joldary bastaldy. Osy shaıqasta Oder ózeninen ótý kezinde atamyz bastaǵan vzvod jaýdyń iri qorǵanys tiregin basyp alyp, qaharmandyqtyń eren úlgisin kórsetti. Shabýylǵa shyqqan 5-shi ekpindi armııanyń bólimsheleri jaýdyń qyr sońyna túsip, bir seloǵa jaqyndaı bergende úlken bógetke tap bolady. Bul jerge buryn jetken nemister aldyn ala bekinis daıyndap, ornalasyp úlgergen eken. Jaýdyń mına kómgen jerinde birsypyra sarbazdar qaza taýyp, óte almaǵan soń saperlerdi kútedi. Urys arasyndaǵy úzilis kezinde óziniń jaýyngerlerin dushpan mınasyn zalalsyzdandyrýǵa úıretken Ysqaq Ybyraevtyń jaýyngerleri toqtamaı ilgerileı beredi. Gıtlershiler mınomet, pýlemet oǵyn jaýdyryp turǵanda Ysqaq taısalmastan alǵa shyǵyp, vzvodymen mına dalasynan ótkel saldy. Sóıtedi de, Býde-Avgýstov selosyndaǵy dushpan bekinisiniń oń jaq qanatynan kelip bas salady. Olarǵa qarsy shyqqan nemis tankileriniń ekeýin jaıratqan soń jaý soldattary ornalasqan transheıaǵa basyp kirgen Ybyraevtyń sarbazdary qoıan-qoltyq urysta nemistiń kúshin joıdy.
Budan ári qozǵalǵan jaýyngerler selo shetinde jaý dzotyna tap bolady. Osy jerde eki topqa bólingen sarbazdar qosymsha eki dzotty iske qospaq bolǵan jaýdyń tý syrtynan shyǵyp, shabýyl jasaıdy. Sóıtip, áskerı aıla-tásildiń arqasynda jaıaý áskerge ári qaraı jol ashylady. Ybyraevtyń sarbazdary salǵan izimen mına dalasyn esh shyǵynsyz ótken bólimshelerdiń birlesken shabýylyna toıtarys bere almaǵan nemister seloǵa qaraı sheginýge týra keledi. Bul shaıqastan soń Malo-Boje eldi mekeniniń janyndaǵy Oder ózeniniń arǵy betindegi alańqaıda ornalasqan jaý bizdiń áskerge qarsy toıtarys berýge tyrysyp baqty. Gvardııa leıtenanty Y.Ybyraev vzvodty ekige bólip, árqaısysyna jeke-jeke mindetter júktedi. О́zimen birge 6 sarbazdy ertken ol túsken tumannyń arqasynda ózendi esh dybys shyǵarmastan kesip ótip, nemis quramyna shabýylǵa shyǵyp, jaýdyń nazaryn ózine burady. Ybyraevtyń azǵantaı tobyn joıýǵa bar kúshin salǵanmen, jaý óz degenine jete almady. Kún bata bir top sarbazǵa kómekke jetken ózge bólimshelerdiń áskerıleri leıtenant Y.Ybyraev bastaǵan shaǵyn toptyń ondaǵan jaýdyń kózin qurtqandyǵyn baıqaıdy.
Urysta aýyr jaralanǵanymen, urys dalasyn tastamaǵan Ysqaq atamyz qatardaǵy jaýyngerlerge erliktiń eren úlgisin kórsetti. Qazaq halqynyń adal uly, talantty ofıser Ysqaq Ybyraevtyń jaýyngerlik erligi joǵary baǵalanyp, oǵan 1945 jyly Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi.
1945 jyldyń tamyz aıynda týǵan óńirge oralǵan Y.Ybyraev 1946 jyldyń qyrkúıegine deıin oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy boldy. 1948 jyldary Almatyda Joǵary partııa mektebin bitirip, uzaq jyldar osy salada qyzmet etti.
Keńes Odaǵynyń Batyry Ysqaq Ybyraev 1965 jyldyń 13 shildesinde qarapaıym soqyrshekten qaıtys boldy.
Uly Otan soǵysy – atalarymyz ben ákelerimizdiń maıdan shebindegi teńdesi joq erligi men qajyr-qaıratynyń, birliginiń dáleli. 1969 jyldyń 9 mamyr kúni Ysqaq Ybyraev atyndaǵy keńsharda Keńes Odaǵy Batyryna eskertkish ornatyldy. Sondaı-aq, Sergeevka qalasynyń kósheleriniń birine, búginde óndiristik birlestik bolyp qaıta qurylǵan, sol kezdegi keńsharǵa batyrdyń esimi berildi.
Otan aldyndaǵy erligi úshin Ysqaq Ybyraev Lenın, «Qyzyl Juldyz» ordenderimen, «1941-45 jyldary Uly Otan soǵysynda Germanııany jeńgeni úshin», «Varshavany azat etkeni úshin»medaldarymen, keıin «Qurmet Belgisi» ordenimen, basqa da kóptegen medaldarmen marapattalǵan.
Samal SAHATOVA,
Aqmola kólik prokýrorynyń kómekshisi.
