Shyǵys óńirinde taýarly sút fermalaryn qurý jumystary jalǵasýda
Shyǵys Qazaqstan oblysy – elimizde sút óndirýden alǵashqy orynda turǵan óńir. Aımaqtyń atalǵan saladaǵy áleýetine aǵymdaǵy jyly erekshe ekpin berile bastady. Memleket basshysy qabyldaǵan Ult josparyndaǵy 100 naqty qadamnyń birine sút óndirisin óristetýdiń engizilýi otandyq ekonomıka úshin bul salanyń ózektiligin kórsetedi. Osy oraıda oblys ákimi Danıal Ahmetov óńir basshylyǵyna kelgen ýaqyttan bastap qolǵa alǵan sút ónimderi men óndirisin keńeıtý jobasy óziniń alǵashqy nátıjesin bere bastady deýge bolady. Aıtalyq, aýdandarda sút qabyldaý pýnktteri ashylyp, taýarly sút fermalary qurylýda. Búginge deıin Borodýlıha, Glýbokoe, Zaısan, Katonqaraǵaı, Ulan jáne Shemonaıha aýdandarynda sút qabyldaý pýnktteri ashylyp, halyqtan sút qabyldaı bastady. О́ńirde iri sút óndirý jáne óńdeý kásiporyndarynyń ornalasqandyǵyna qaramastan, sút shıkizatynyń 70 paıyzy qarapaıym turǵyndardyń qolynda. Sondyqtan, bul jobanyń óńir óndirýshileri men turǵyndary úshin mańyzy zor.
Taıaýda oblys ákiminiń orynbasary Dúısenǵazy Mýsın Glýbokoe aýdanyna jumys sapary barysynda «Maıly daqyldar tájirıbelik sharýashylyǵy» JShS bazasyndaǵy 600 iri qaraǵa arnalǵan taýarly sút fermasy qurylysymen tanysyp, onyń jumysyn oń baǵalady. Sondaı-aq, sút ónimderi men óndirisin damytýdyń múmkindikteri týraly áńgimeledi. Oblys ákiminiń orynbasary sharýashylyq múshelerimen kezdesýde, Shyǵys Qazaqstan óńiriniń agrarlyq sektoryn keńeıtý barysynda sút ónimderi men óndirisin arttyrý boıynsha qabyldanǵan oblystyq baǵdarlamanyń mańyzy zor ekenin, atalǵan baǵdarlama Memleket basshysynyń 100 naqty qadam baǵdarlamasyn oryndaý aıasynda júzege asyrylyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Aıtalyq, Elbasy qabyldaǵan baǵdarlamada sút óndirisin óristetýdi strategııalyq ınvestorlardy tartý esebinen júrgizý, osy arqyly syrttan keletin sút taýarlary kólemin azaıtyp, óz ónimderimizdi ózgege satý josparlanǵan bolatyn. Bul kózdegen maqsatqa jetý úshin aýyldarda kooperatıvti óndiristi damytý qajet. Bul – birneshe baǵyttardy qamtıtyn keshendi baǵdarlama. Birinshiden, oblysymyzda qoldanystaǵy taýarly sút fermalaryn jańǵyrtý jáne jańa ferma qurylystaryn salý josparlandy. 2015-2016 jyldar aralyǵynda jańadan 9 taýarly sút fermasyn qurýdy, sondaı-aq, 28 fermany qaıta jóndeýden ótkizýdi josparlap otyrmyz. Barlyǵy – 37 nysan. Bul – óńirde sút óndirisi men saýyn sıyrlar basyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, halyqtan sút satyp alýdy uıymdastyrý úshin sút qabyldaý pýnktteri jelisin damytý qarastyrylǵan. Jyl sońyna deıin osy baǵytta óńirimizde 33 pýnkt ashylatyn bolady. Úshinshiden, sút óńdeý kásiporyndarynyń qýatyn eseleýge jol ashylady. Búginde bul baǵyttaǵy kórsetkish 35 paıyzǵa teń. Taıaý ýaqytta kásiporyndar óńdeıtin sút kólemin 70 paıyzǵa deıin jetkizýdi kózdep otyrmyz. Bul qazir jumys istep turǵan 19 qabyldaý pýnkti men jańadan ashylatyn 33 pýnkttiń esebinen júzege asyrylady. Iаǵnı, jyl saıyn halyqtan 25 myń tonna sút satyp alynady. Al aldaǵy eki jylda biz 100 myń tonnadan astam sútti óńdeıtin bolamyz, – dedi Dúısenǵazy Mýsın.
Oblys ákiminiń orynbasary sonymen birge, sýarmaly jerlerdi keńeıtý jáne onyń ónimdiligin arttyrý arqyly jemshóp bazasyn nyǵaıtý, veterınarlyq-sanıtarlyq tazalyqty saqtaý, sútti sıyrlardy kóbeıtýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul baǵdarlamaǵa barlyq aýdandar atsalysatyn bolady.
Al qarjylandyrý tetigi «Agrobıznes-2020», «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamalary sheńberinde jáne aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń jeke qarjysy aıasynda júrgizilmek. Tutastaı alǵanda, bul turǵyndardyń ózin-ózi jumyspen qamtı otyryp, ónim óndirýdi jáne ımporttyń ornyn almastyrýdy qamtamasyz etedi.
Qazir óńirde qurylyp jatqan sút qabyldaý pýnktterin qajetti qural-jabdyqtarmen jergilikti kásiporyndar da qamtamasyz etýde. Máselen, «Úlbi modýldi kompanııasy» JShS ónimderi reseılik qurylǵylardan kem túspeıdi, baǵasy da ımporttyq taýarmen salystyrǵanda qoljetimdi. Sonymen birge, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde sút óńdeý kásiporyndarynyń halyqtan satyp alatyn sút baǵasyn sýbsıdııalaý máselesi qarastyrylýda. Bul sapaly sút satýǵa qyzyǵýshylyqty arttyrady jáne kásiporyndardyń zııan shekpeýine, tolyq qýatynda jumys isteýine múmkindik beredi. Sondaı-aq, búginde onnan astam sút tasý kólikteri men myńnan astam sút baǵytyndaǵy iri qara satyp alyndy.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda aýyl sharýashylyǵyna qajetti jańa tehnologııalardy damytý, taýarly sút fermalary bazasynda ishki sút jınaýdy arttyrý jóninde aıtqan bolatyn. Biz uzaq jyldar boıy jınaǵan tájirıbemiz arqyly tıimdi sút bıznesin qurýdyń negizgi alǵysharttaryn jınaqtadyq. Iаǵnı, bul sala aıaǵynan qaz turýy úshin tolyq jemshóp bazasy, shabyndyq, pishen, bilikti mamandar, saýynshylar, tabynshylar jáne asyl tuqymdy mal qajet. Osy oraıda «Emıl» sút óńdeý kompanııasymen, ınvestorymyz bolyp tabylatyn «Astana-Bıznes» JShS-men tyǵyz áriptestik ornattyq. Sondaı-aq alǵa úlken jospar qoıyp, 2020 jylǵa qaraı táýligine 100 tonna sút óndirýdi kózdep otyrmyz. Belarýstyq tehnologtardyń tájirıbesin paıdalanyp, olardy ózimizge shaqyryp, sút bıznesi boıynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi oqytý maqsatynda konsaltıngtik kompanııa ashtyq, – deıdi «Maıly daqyldar tájirıbelik sharýashylyǵy» JShS dırektory Rıshat Ahmadıev.
Glýbokoe aýdanyndaǵy «Bobrovka plıýs» JShS bazasynda eki-úsh jyl buryn sharýashylyq basshysy Talǵat Qyryqbaevtyń jetekshiligimen sıyrlardy saýýdyń robottandyrylǵan júıesi engizilgen bolatyn. Iаǵnı, saýyn sıyrlar eýrostandartqa saı shvedtik «DeLeval» fırmasynyń qurylǵylarymen saýylady. Atalǵan fermada sút pen et baǵytyndaǵy sımmental tuqymdy iri qara ósiriledi. Talǵat Qyryqbaev sharýashylyqtyń aldaǵy qysqa daıyn ekenin, pishen men jemshóp bazasy tolyǵymen ázirlenip, barlyq malǵa ekpe egilgenin jetkizdi.
О́ńirdegi áleýetti sút óndirisi júıesin quraýshylardyń biri – «Shyǵys-sút» JShS. Jeke zaýytynda 60-tan astam sút ónimderin óndiretin kásiporyn táýligine 400 tonna sút óńdeı alady. Atalǵan sharýashylyqtyń basshysy Seıiljan Saılaýbaev sút klasterin jolǵa qoıýdyń kánigi mamandarynyń biri. Onyń aıtýynsha, sútti mal sharýashylyǵyn damytý úshin barlyq deńgeıdegi maman máselesi sheshimin tabýy tıis. Sondaı-aq, veterınarlyq qaýipsizdik bolýy shart. Ár sharýaǵa jaýaptylyqpen qaraý kerek. О́ıtkeni, aýyl sharýashylyǵy tabıǵı-klımattyq jaǵdaıǵa tikeleı táýeldi sala. Sondyqtan, jemshóp bazasy jetkilikti bolǵany jón.
– Saýylǵan súttiń kólemimen birge óndiristiń túp-tamyry myqty bolýy tıis. Iаǵnı, shet elden asyl tuqymdy mal tasýǵa kóp áýestenýdiń qajeti shamaly. Árıne, bul salany órkendetý úshin orta kólemdegi robottandyrylǵan sút fermalarynyń sany artýy kerek. Sonda bıznes te kezekti qadamdar boıynsha modýldi júıede damıtyn bolady. Bul barlyq shyǵynnyń ornyn jaýyp, tez nátıje beredi hám ekonomıkaǵa áser etedi. Keleshekte qolǵa alǵan salany órkendetýge negizinen ortasha fermalar ońtaıly bolady degen oıdamyn. Bul adam faktoryn azaıtady jáne sharýashylyq úshin esepke jeńil, táýekel men kiristi boljaýǵa yńǵaıly, – deıdi «Shyǵys-sút» JShS bas dırektory Seıiljan Saılaýbaev.
Jaqynda jumys saparymen Ulan aýdanynyń Prıvolnoe aýylynda ornalasqan «Bagratıon» JShS bazasynda boldyq. Kásiporyn jetekshileriniń biri Aleksandr Voropaıdyń aıtýynsha, óńir basshysynyń tapsyrmasy negizinde sharýashylyqta 600 basqa arnalǵan taýarly sút fermasynyń jobasy júzege asyrylýda. Nemistiń «Vestfalııa» qurylǵysymen jabdyqtalǵan ferma qurylysy jyl sońyna deıin iske qosylady. Joba quny – 580 mln. teńge. Qazir osy maqsatta eki bazanyń qurylysy salynyp jatyr. Árqaısysynda 300 bastan saýyn sıyr ustalady. Eki zaldyń ortasynda saýý kesheni ornalasqan. Bul sıyrdy saýýǵa óte qolaıly.
– Biz oblys ákimdigimen tyǵyz jumys isteýdemiz. О́ńir basshysy Danıal Ahmetov óńirdiń sút óndirýdegi áleýetin tolyq paıdalaný kerektigin aıtqan bolatyn. Bul rette oblys ákiminiń qoldaýymen resimdeý, tıptik joba usyný, «Qazagroqarjy» ınstıtýty boıynsha qarjy bólý jáne saraptaý jumystaryna memleket tarapynan úlken kómek jasalyp jatqanyn ańdaýǵa bolady. Bizdiń 600 basqa arnalǵan taýarly sút fermamyzdyń jobasy daıyn. Sharýashylyqtyń óziniń qurylys tehnıkalary bar. Qazir qurylysta 10 jumysshy eńbek etýde. Jalpy, daǵdarys kezinde qurylys eki ese arzanǵa túsedi. Sondyqtan, bul ýaqytpen úndesken ońtaıly bastama bolyp tur. Sharýa qojalyǵynda asyldandyrý, qolmen uryqtandyrý jumystary jaqsy qolǵa qoıylǵan, – deıdi A.Voropaı.
Qazirgi kezde «bagratıondyqtardyń» jemshóp bazasy jetkilikti. Qojalyqtyń 800 gektar sýarmaly jeri bar. 1000 gektar júgeriniń jartysy sýarmaly alqaptarǵa tıesili. 200 gektar sýarmaly alqapta jońyshqa ósiriledi. 280 gektar jańbyrlatý ádisi arqyly sýarylady. 3,5 myń gektarǵa kópjyldyq ósimdik egetin sharýashylyq 6 700 tonna pishen jınap úlgeripti. Bıyl onyń ústine shóp shyǵymy da jaqsy. A.Voropaı jemshóp daıyndaý men súttiń 20 paıyzy sýbsıdııalanyp, qurylystyń 20 paıyzdyq shyǵyny memleket tarapynan óteletinin, bul úlken kómek ekenin atap ótti. Sondaı-aq, sút ónimdiligin kóterý úshin eshqandaı ústemeniń, qospanyń qosylmaıtynyn, súttiń mol bolýy iri qaranyń jemshóp qoryna jáne eńbekti durys jolǵa qoıýǵa baılanysty ekenin jetkizdi. Iаǵnı, jańa nysandaǵy jańa tehnologııa arqyly súttiń sapasy kóteriledi.
Biz saýynshylardyń jumyssyz qalý qaýpi jóninde suradyq. Kerisinshe, saýynshylar jetispegendikten, osyndaı qadamǵa baryp otyrmyz. Bul bilikti mamandar tapshylyǵy jaǵdaıynda mal basyn arttyrýǵa múmkindik beretin qadam, – dedi ol.
Sehta árqaısysy 5 tonnalyq sút quıylatyn eki alyp ydys, salqyndatý qurylǵysy ornalasqan. Osy arqyly táýligine 20 tonna sút saýýǵa bolady. Sút shıkizaty ári qaraı sharýashylyqtyń óńdeý sehyna jiberiledi. Biz Proletarka aýylynda ornalasqan zaýyt qyzmetimen de tanystyq. «Bagratıon-Ulan» zaýytynyń qýaty kúnine 660 myń lıtr sút óńdeýge jetedi. Qazirgi kezde kásiporyn óz qýatynyń jartysyn ǵana paıdalanyp otyr eken.
– О́nimderimizdi ótkizýde eshqandaı másele joq. Kerisinshe, shıkizat jetispeýshiligi bar. Bul óńirdegi sút óndirýshilerdiń ortaq máselesi, – dedi A.Voropaı.
Búginge deıin «QazAgroQarjy» AQ arqyly Borodýlıha aýdanyndaǵy «Novaıa Zarıa» sharýa qojalyǵy 281 mln. teńge, «Yrys» baǵdarlamasy arqyly Ulan aýdanyndaǵy «Saǵynqumarov» sharýashylyǵy – 50 mln. teńge jáne «Aıtqazın» sharýashylyǵy 60 mln. teńge qarjyǵa qol jetkizdi. «QazAgroQarjy» kompanııasy Besqaraǵaı aýdanyndaǵy «Balke» sharýashylyǵynyń jobasyn da maquldady. Jaqynda Besqaraǵaı aýdanyna barǵanymyzda atalǵan «Balke» sharýashylyǵymen tanysqan edik. Sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Oralbek Toqashevtiń aıtýynsha, 2015 jyldyń alǵashqy toqsanynda 180 tonna sút, 500 kılo et óndirip, 50 bas tól alǵan eken. Sharýa qojalyǵy sút baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵymen birge kókónis ósirýmen de shuǵyldanady. Bıyl ol germanııalyq óndirispen jaraqtandyrylǵan ferma qurdy. Fermanyń saýyn sıyrlarǵa arnalǵan qorajaıy óz jumysyn bastaýǵa ázir ekenin kórdik. Osy sııaqty jumystar Ulan, Shemonaıha jáne Tarbaǵataı aýdandarynda da atqarylýda. Bul joba tolyǵymen júzege asyrylǵanda óńirde aq sútten appaq bulaq aǵyp, el ekonomıkasynyń eselenýine jol ashatyn bolady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
Taıaýda oblys ákiminiń orynbasary Dúısenǵazy Mýsın Glýbokoe aýdanyna jumys sapary barysynda «Maıly daqyldar tájirıbelik sharýashylyǵy» JShS bazasyndaǵy 600 iri qaraǵa arnalǵan taýarly sút fermasy qurylysymen tanysyp, onyń jumysyn oń baǵalady. Sondaı-aq, sút ónimderi men óndirisin damytýdyń múmkindikteri týraly áńgimeledi. Oblys ákiminiń orynbasary sharýashylyq múshelerimen kezdesýde, Shyǵys Qazaqstan óńiriniń agrarlyq sektoryn keńeıtý barysynda sút ónimderi men óndirisin arttyrý boıynsha qabyldanǵan oblystyq baǵdarlamanyń mańyzy zor ekenin, atalǵan baǵdarlama Memleket basshysynyń 100 naqty qadam baǵdarlamasyn oryndaý aıasynda júzege asyrylyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Aıtalyq, Elbasy qabyldaǵan baǵdarlamada sút óndirisin óristetýdi strategııalyq ınvestorlardy tartý esebinen júrgizý, osy arqyly syrttan keletin sút taýarlary kólemin azaıtyp, óz ónimderimizdi ózgege satý josparlanǵan bolatyn. Bul kózdegen maqsatqa jetý úshin aýyldarda kooperatıvti óndiristi damytý qajet. Bul – birneshe baǵyttardy qamtıtyn keshendi baǵdarlama. Birinshiden, oblysymyzda qoldanystaǵy taýarly sút fermalaryn jańǵyrtý jáne jańa ferma qurylystaryn salý josparlandy. 2015-2016 jyldar aralyǵynda jańadan 9 taýarly sút fermasyn qurýdy, sondaı-aq, 28 fermany qaıta jóndeýden ótkizýdi josparlap otyrmyz. Barlyǵy – 37 nysan. Bul – óńirde sút óndirisi men saýyn sıyrlar basyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, halyqtan sút satyp alýdy uıymdastyrý úshin sút qabyldaý pýnktteri jelisin damytý qarastyrylǵan. Jyl sońyna deıin osy baǵytta óńirimizde 33 pýnkt ashylatyn bolady. Úshinshiden, sút óńdeý kásiporyndarynyń qýatyn eseleýge jol ashylady. Búginde bul baǵyttaǵy kórsetkish 35 paıyzǵa teń. Taıaý ýaqytta kásiporyndar óńdeıtin sút kólemin 70 paıyzǵa deıin jetkizýdi kózdep otyrmyz. Bul qazir jumys istep turǵan 19 qabyldaý pýnkti men jańadan ashylatyn 33 pýnkttiń esebinen júzege asyrylady. Iаǵnı, jyl saıyn halyqtan 25 myń tonna sút satyp alynady. Al aldaǵy eki jylda biz 100 myń tonnadan astam sútti óńdeıtin bolamyz, – dedi Dúısenǵazy Mýsın.
Oblys ákiminiń orynbasary sonymen birge, sýarmaly jerlerdi keńeıtý jáne onyń ónimdiligin arttyrý arqyly jemshóp bazasyn nyǵaıtý, veterınarlyq-sanıtarlyq tazalyqty saqtaý, sútti sıyrlardy kóbeıtýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul baǵdarlamaǵa barlyq aýdandar atsalysatyn bolady.
Al qarjylandyrý tetigi «Agrobıznes-2020», «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamalary sheńberinde jáne aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń jeke qarjysy aıasynda júrgizilmek. Tutastaı alǵanda, bul turǵyndardyń ózin-ózi jumyspen qamtı otyryp, ónim óndirýdi jáne ımporttyń ornyn almastyrýdy qamtamasyz etedi.
Qazir óńirde qurylyp jatqan sút qabyldaý pýnktterin qajetti qural-jabdyqtarmen jergilikti kásiporyndar da qamtamasyz etýde. Máselen, «Úlbi modýldi kompanııasy» JShS ónimderi reseılik qurylǵylardan kem túspeıdi, baǵasy da ımporttyq taýarmen salystyrǵanda qoljetimdi. Sonymen birge, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde sút óńdeý kásiporyndarynyń halyqtan satyp alatyn sút baǵasyn sýbsıdııalaý máselesi qarastyrylýda. Bul sapaly sút satýǵa qyzyǵýshylyqty arttyrady jáne kásiporyndardyń zııan shekpeýine, tolyq qýatynda jumys isteýine múmkindik beredi. Sondaı-aq, búginde onnan astam sút tasý kólikteri men myńnan astam sút baǵytyndaǵy iri qara satyp alyndy.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda aýyl sharýashylyǵyna qajetti jańa tehnologııalardy damytý, taýarly sút fermalary bazasynda ishki sút jınaýdy arttyrý jóninde aıtqan bolatyn. Biz uzaq jyldar boıy jınaǵan tájirıbemiz arqyly tıimdi sút bıznesin qurýdyń negizgi alǵysharttaryn jınaqtadyq. Iаǵnı, bul sala aıaǵynan qaz turýy úshin tolyq jemshóp bazasy, shabyndyq, pishen, bilikti mamandar, saýynshylar, tabynshylar jáne asyl tuqymdy mal qajet. Osy oraıda «Emıl» sút óńdeý kompanııasymen, ınvestorymyz bolyp tabylatyn «Astana-Bıznes» JShS-men tyǵyz áriptestik ornattyq. Sondaı-aq alǵa úlken jospar qoıyp, 2020 jylǵa qaraı táýligine 100 tonna sút óndirýdi kózdep otyrmyz. Belarýstyq tehnologtardyń tájirıbesin paıdalanyp, olardy ózimizge shaqyryp, sút bıznesi boıynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi oqytý maqsatynda konsaltıngtik kompanııa ashtyq, – deıdi «Maıly daqyldar tájirıbelik sharýashylyǵy» JShS dırektory Rıshat Ahmadıev.
Glýbokoe aýdanyndaǵy «Bobrovka plıýs» JShS bazasynda eki-úsh jyl buryn sharýashylyq basshysy Talǵat Qyryqbaevtyń jetekshiligimen sıyrlardy saýýdyń robottandyrylǵan júıesi engizilgen bolatyn. Iаǵnı, saýyn sıyrlar eýrostandartqa saı shvedtik «DeLeval» fırmasynyń qurylǵylarymen saýylady. Atalǵan fermada sút pen et baǵytyndaǵy sımmental tuqymdy iri qara ósiriledi. Talǵat Qyryqbaev sharýashylyqtyń aldaǵy qysqa daıyn ekenin, pishen men jemshóp bazasy tolyǵymen ázirlenip, barlyq malǵa ekpe egilgenin jetkizdi.
О́ńirdegi áleýetti sút óndirisi júıesin quraýshylardyń biri – «Shyǵys-sút» JShS. Jeke zaýytynda 60-tan astam sút ónimderin óndiretin kásiporyn táýligine 400 tonna sút óńdeı alady. Atalǵan sharýashylyqtyń basshysy Seıiljan Saılaýbaev sút klasterin jolǵa qoıýdyń kánigi mamandarynyń biri. Onyń aıtýynsha, sútti mal sharýashylyǵyn damytý úshin barlyq deńgeıdegi maman máselesi sheshimin tabýy tıis. Sondaı-aq, veterınarlyq qaýipsizdik bolýy shart. Ár sharýaǵa jaýaptylyqpen qaraý kerek. О́ıtkeni, aýyl sharýashylyǵy tabıǵı-klımattyq jaǵdaıǵa tikeleı táýeldi sala. Sondyqtan, jemshóp bazasy jetkilikti bolǵany jón.
– Saýylǵan súttiń kólemimen birge óndiristiń túp-tamyry myqty bolýy tıis. Iаǵnı, shet elden asyl tuqymdy mal tasýǵa kóp áýestenýdiń qajeti shamaly. Árıne, bul salany órkendetý úshin orta kólemdegi robottandyrylǵan sút fermalarynyń sany artýy kerek. Sonda bıznes te kezekti qadamdar boıynsha modýldi júıede damıtyn bolady. Bul barlyq shyǵynnyń ornyn jaýyp, tez nátıje beredi hám ekonomıkaǵa áser etedi. Keleshekte qolǵa alǵan salany órkendetýge negizinen ortasha fermalar ońtaıly bolady degen oıdamyn. Bul adam faktoryn azaıtady jáne sharýashylyq úshin esepke jeńil, táýekel men kiristi boljaýǵa yńǵaıly, – deıdi «Shyǵys-sút» JShS bas dırektory Seıiljan Saılaýbaev.
Jaqynda jumys saparymen Ulan aýdanynyń Prıvolnoe aýylynda ornalasqan «Bagratıon» JShS bazasynda boldyq. Kásiporyn jetekshileriniń biri Aleksandr Voropaıdyń aıtýynsha, óńir basshysynyń tapsyrmasy negizinde sharýashylyqta 600 basqa arnalǵan taýarly sút fermasynyń jobasy júzege asyrylýda. Nemistiń «Vestfalııa» qurylǵysymen jabdyqtalǵan ferma qurylysy jyl sońyna deıin iske qosylady. Joba quny – 580 mln. teńge. Qazir osy maqsatta eki bazanyń qurylysy salynyp jatyr. Árqaısysynda 300 bastan saýyn sıyr ustalady. Eki zaldyń ortasynda saýý kesheni ornalasqan. Bul sıyrdy saýýǵa óte qolaıly.
– Biz oblys ákimdigimen tyǵyz jumys isteýdemiz. О́ńir basshysy Danıal Ahmetov óńirdiń sút óndirýdegi áleýetin tolyq paıdalaný kerektigin aıtqan bolatyn. Bul rette oblys ákiminiń qoldaýymen resimdeý, tıptik joba usyný, «Qazagroqarjy» ınstıtýty boıynsha qarjy bólý jáne saraptaý jumystaryna memleket tarapynan úlken kómek jasalyp jatqanyn ańdaýǵa bolady. Bizdiń 600 basqa arnalǵan taýarly sút fermamyzdyń jobasy daıyn. Sharýashylyqtyń óziniń qurylys tehnıkalary bar. Qazir qurylysta 10 jumysshy eńbek etýde. Jalpy, daǵdarys kezinde qurylys eki ese arzanǵa túsedi. Sondyqtan, bul ýaqytpen úndesken ońtaıly bastama bolyp tur. Sharýa qojalyǵynda asyldandyrý, qolmen uryqtandyrý jumystary jaqsy qolǵa qoıylǵan, – deıdi A.Voropaı.
Qazirgi kezde «bagratıondyqtardyń» jemshóp bazasy jetkilikti. Qojalyqtyń 800 gektar sýarmaly jeri bar. 1000 gektar júgeriniń jartysy sýarmaly alqaptarǵa tıesili. 200 gektar sýarmaly alqapta jońyshqa ósiriledi. 280 gektar jańbyrlatý ádisi arqyly sýarylady. 3,5 myń gektarǵa kópjyldyq ósimdik egetin sharýashylyq 6 700 tonna pishen jınap úlgeripti. Bıyl onyń ústine shóp shyǵymy da jaqsy. A.Voropaı jemshóp daıyndaý men súttiń 20 paıyzy sýbsıdııalanyp, qurylystyń 20 paıyzdyq shyǵyny memleket tarapynan óteletinin, bul úlken kómek ekenin atap ótti. Sondaı-aq, sút ónimdiligin kóterý úshin eshqandaı ústemeniń, qospanyń qosylmaıtynyn, súttiń mol bolýy iri qaranyń jemshóp qoryna jáne eńbekti durys jolǵa qoıýǵa baılanysty ekenin jetkizdi. Iаǵnı, jańa nysandaǵy jańa tehnologııa arqyly súttiń sapasy kóteriledi.
Biz saýynshylardyń jumyssyz qalý qaýpi jóninde suradyq. Kerisinshe, saýynshylar jetispegendikten, osyndaı qadamǵa baryp otyrmyz. Bul bilikti mamandar tapshylyǵy jaǵdaıynda mal basyn arttyrýǵa múmkindik beretin qadam, – dedi ol.
Sehta árqaısysy 5 tonnalyq sút quıylatyn eki alyp ydys, salqyndatý qurylǵysy ornalasqan. Osy arqyly táýligine 20 tonna sút saýýǵa bolady. Sút shıkizaty ári qaraı sharýashylyqtyń óńdeý sehyna jiberiledi. Biz Proletarka aýylynda ornalasqan zaýyt qyzmetimen de tanystyq. «Bagratıon-Ulan» zaýytynyń qýaty kúnine 660 myń lıtr sút óńdeýge jetedi. Qazirgi kezde kásiporyn óz qýatynyń jartysyn ǵana paıdalanyp otyr eken.
– О́nimderimizdi ótkizýde eshqandaı másele joq. Kerisinshe, shıkizat jetispeýshiligi bar. Bul óńirdegi sút óndirýshilerdiń ortaq máselesi, – dedi A.Voropaı.
Búginge deıin «QazAgroQarjy» AQ arqyly Borodýlıha aýdanyndaǵy «Novaıa Zarıa» sharýa qojalyǵy 281 mln. teńge, «Yrys» baǵdarlamasy arqyly Ulan aýdanyndaǵy «Saǵynqumarov» sharýashylyǵy – 50 mln. teńge jáne «Aıtqazın» sharýashylyǵy 60 mln. teńge qarjyǵa qol jetkizdi. «QazAgroQarjy» kompanııasy Besqaraǵaı aýdanyndaǵy «Balke» sharýashylyǵynyń jobasyn da maquldady. Jaqynda Besqaraǵaı aýdanyna barǵanymyzda atalǵan «Balke» sharýashylyǵymen tanysqan edik. Sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Oralbek Toqashevtiń aıtýynsha, 2015 jyldyń alǵashqy toqsanynda 180 tonna sút, 500 kılo et óndirip, 50 bas tól alǵan eken. Sharýa qojalyǵy sút baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵymen birge kókónis ósirýmen de shuǵyldanady. Bıyl ol germanııalyq óndirispen jaraqtandyrylǵan ferma qurdy. Fermanyń saýyn sıyrlarǵa arnalǵan qorajaıy óz jumysyn bastaýǵa ázir ekenin kórdik. Osy sııaqty jumystar Ulan, Shemonaıha jáne Tarbaǵataı aýdandarynda da atqarylýda. Bul joba tolyǵymen júzege asyrylǵanda óńirde aq sútten appaq bulaq aǵyp, el ekonomıkasynyń eselenýine jol ashatyn bolady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
