«Qarttarym, aman-saý júrshi!» 

«Embimunaıgaz» munaıshylary Uly Otan soǵysy men tyl ardagerlerin udaıy qurmet tutady

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda da Atyraý munaıshylaryna úlken jaýapkershilik júkteldi. Tarıhı derekterge súıensek, sol kezeńde Atyraýda óndirilgen «qara altyn» tikeleı maıdanǵa jóneltilip otyrǵan. Keı derekterde sol jyldary bul óńirde 43 myń tonna munaı óndirilgen. Soǵys bastalysymen bul óńirdegi munaı kásipshilikteri ónim óndirý kólemin ulǵaıtty. Tipti, jańa ken oryndary da iske qosyldy. Osylaısha, embilik munaıshylar 1941 jyly «qara altyndy» 24,4 paıyzǵa artyq óndirýge qol jetkizedi. Al Eskene munaı kásipshiligi 1941-1942 jyldar aralyǵynda Memlekettik Qorǵanys Keńesiniń Qyzyl týyn segiz márte jeńip alypty. 

Árıne, soǵys jyldarynda erlerdiń ornyna operator, mashına, traktor júrgizýshi, uńǵymalardy jerasty jóndeýshi bolyp eńbek etken analar da bar. Olar 12-14 saǵattan aýyr jumysqa jegilip, munaı óndirýdi toqtatqan joq. Máselen, 1941 jyly qosshaǵyldyq munaıshylar jeksenbilikke qatysýdan 4000 somnan asa qarjy jınap, Otan qorǵaý qoryna tapsyrdy. Al 1943 jyly Qońyrsha Súleımenova, Aıtjan Qaýqaev pen Vasılıı Danchenkolar Qosshaǵyl jáne Eskene kenishteriniń munaıy tıelgen bir eshelondy nemis basqynshylarynyń qorshaýynda qalǵan lenıngradtyqtarǵa jetkizip beripti. Oq pen ottyń ortasyndaǵy arpalys sátti bas­tan keshken keńes áskerlerine bir eshelon munaı jetkizýdiń qıyndyǵy aıtýǵa jeńil kóringenimen, úsh munaıshynyń ómiri qyl ústinde bolǵany anyq edi. Jeńis saǵatyn jaqyndatqan janqııarlyqtyń úlgisin embilik munaıshylar osylaı da kórsetken.

Sol kezeńde embilik munaıshylardy eseli eńbek etýge jigerlendirý úshin aqyn Asqar Toqmaǵambetov «Munaıshylar, munaı ber» dep jyr arnady. Al batyr Baýyrjan Momyshuly 1942 jyly maıdannan «Qymbatty dostar, bir qandas aǵa-iniler jáne qaryndastar, ákeler men analar, balalar, qazaqtar, munaıly Embiniń jumysshylary men jumysshy áıelder! Qyzyl Armııa jalǵyz emes, onyń búkil jolynda Qyzyl Armııa nemis jaýyzdardy óziniń qarýymen talqandaýda, al sizder, tyl qaıratkerleri, tabandy eńbegińizben talqandaısyz. Sizdiń munaıdyń árbir lıtri, prodýktylaryńyzdyń árbir kılogramy jaý tamaǵyna tas bolyp turady, ol oǵan kezdesse qıqyldap ólip qalady. Olardy kún saıyn, saǵat saıyn kóbeıte berińder, ol bizdiń jeńis saǵatymyzdy jaqyndata túsedi. Bul mindetti sizderdiń abyroımen oryndaıtyndaryńyzǵa biz kúmándanbaımyz», dep jalyndy hat joldapty. Otan úshin aıanbaı eńbek etken aǵa býynnyń aýyr da azapty shejireli joly áli de jalǵasyn taýyp keledi. Bul kúnderi «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń ár munaıshysy soǵys jyldarynda, odan keıingi kezeńde de aıanbaı eńbek etken ardaqty aǵa býyndy udaıy qurmetteıdi. О́ıtkeni, olar qıyndyqqa qarsy tura bildi, qajyrlylyqpen eńbek etti. Tájirıbelerin keıingi shákirtterine úıretti. Endi olar azaıyp bara jatyr. Qazir atalǵan otandyq kásiporynnyń qurylymdarynda jumys jasaǵan 15 soǵys jáne 152 tyl ardageri bar. Olardyń eńbek jolyn búgingi táýelsiz eldiń ekonomıkasyn órkendetýge úles qosyp júrgen munaıshylar ónege tutady. Ony árıne, sózben jetkizý múmkin emes. Degenmen, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda embilik munaıshylar ár soǵys ardagerine, ár tyl ardagerine qur­met kórsetý maqsatymen birneshe shara uıymdastyrdy. «Bizdiń ujymnyń qalyp­tasý kezeńine aǵa urpaqtyń qosqan úlesi aıryqsha, eńbegi eren dep esepteımiz. Biz ardager munaıshylardy, sonyń soǵys jáne tyl ardagerlerin qurmetteýden jalyq­paımyz. О́ıtkeni, elimizdiń tabıǵı baılyǵy – munaı men gazdy ıgerýdiń bastaýynda turady. Ásirese, soǵys jylda­ryn­daǵy munaıshylardyń qajyrly eńbegi Uly Jeńisti jaqyndata tústi. Biz «Embimunaıgaz» qurylymdarynda eńbek etken 15 soǵys ardageriniń árqaısysyna 500 myń teńgeden, al tyl ardagerlerine 20 myń teń­geden qarjylaı qoldaý kórsetýdi uıǵardyq», deıdi «Embimunaıgaz» aksıo­nerlik qoǵamy bas dırektorynyń orynbasary Qýandyq Kalıdýllın. Kásiporyn basshylary ár soǵys arda­­geriniń úıine baryp Jeńistiń 70 jyl­dyǵymen quttyqtady. Al kásiporyn ja­nyndaǵy jas mamandar keńesi arnaıy qar­jy jınap, tyl ardagerlerine qurmet kórsetti. Sonymen birge, Atyraýdaǵy Je­ńis saıabaǵyna 70 túp jas kóshet otyr­­ǵyzdy. «Bul – bizdiń búgingi beıbit ómi­rimiz úshin jan aıamaı kúresken batyr maıdangerlerimizge qurmetimiz. Ekinshiden, elimizdegi kógaldandyrý baǵdarlamasyna qosqan úlesimiz bolmaq. Biz Jeńisti jaqyn­datqan maıdangerlerimizdiń aldynda qaryzdarmyz», deıdi «Embimunaıgaz» aksıo­nerlik qoǵamy janyndaǵy jas maman­dar keńesiniń jetekshisi Serik Shyǵanov. Ádette munaıshylardy tek óndiristiń adamy dep tanıtyn kózqaras bar. Biraq olardyń arasynda ónerdi súıetin, ónerdi qurmet tutatyndar az emes. Buǵan «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń jumysshylary arasynda ótkizilgen Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan ánshiler men kórkemsóz oqýshylardyń ar­naıy baıqaýy barysynda kóz jete tústi. Baıqaýǵa qurylymdyq fılıaldardan 14 úmitker qatysyp, ózara baq synady. Olardyń jeteýi soǵys taqyrybyna shyǵar­malardan kórkem sóz oqydy. Árqaı­sysynyń daıyndyǵy, kórkem sóz oqý máneri árqalaı bolǵanmen, báriniń de ádebıetti tereńirek tanýǵa talpynysy baı­qalyp turdy. Muny qazylar alqasy ádil baǵalady, al qoldaýshysy bolǵan kórermen ystyq yqylasymen qoshtap otyrdy. Bulardyń arasynda sonaý bala kezinen kórkem sóz oqýdy serik etkeni de bar eken. Solardyń biri «Qaınarmunaıgaz» bas­qarmasynyń bólim basshysy Marǵat Má­jenov Berqaıyr Amanshınniń «Saq bo­lyńdar, tiriler!» óleńin elý jyldan beri ja­dydan shyǵarmaı keledi. Sol kezde ol on jas­taǵy mektep oqýshysy eken. Qyzylqoǵa aýda­nynda Uly Jeńistiń 20 jyldyǵyna ar­nalyp ótkizilgen sharada dál osy óleńdi oqypty. – Sodan beri 50 jyl ótti ǵoı. Biraq qalamgerdiń týyndysy júrekke jattalyp qaldy. Udaıy esimde júredi. Balalaryma Jeńistiń, búgingi beıbit kúnniń ońaılyqpen kelmegenin aıtyp otyramyn, – deıdi kórkem sóz oqý baıqaýynyń qatysýshysy Marǵat Májenov. Kórkem sóz oqý sheberleriniń arasynan tórt úmitkerge yntalandyrý júl­desi berilse, «Mánshúktiń muńly monology» shyǵarmasyn oryndaǵan «Embi­munaıenergo» basqarmasynyń ınspektory Raıhan Balǵymbaevanyń óneri úshinshi júldemen, Otandy súıý, soǵystyń qasireti týraly tolǵanǵan «Jylyoımunaıgaz» basqarmasynyń operatory Talǵat Qab­dolovtyń sheberligi ekinshi júldemen atalyp ótti. Orys qalamgeri Konstantın Semenovtiń «Jdı menıa» shyǵarmasyn náshine keltire oqyǵan «Jaıyqmunaıgaz» basqarmasynyń operatory Svetlana Jylqyshıevaǵa birinshi júlde berildi. Birinen keıin biri sahnaǵa shyǵyp, ánshiler án oryndaǵanda zal ishin shapa­laqtyń dýyly kernedi. О́ıtkeni, qystyń qaqaǵan aıazy men jazdyń aptap ystyǵyn eleń qylmaı, tabıǵı baılyqty el ıgiligine jaratýǵa úles qosyp júrgen munaıshylar oryndaǵan ánder ár júrektiń tórinen oryn aldy. Jeti úmitkerdiń tańdaǵan áni de bólek, sahnada ózin ustaý mádenıeti de, án oryndaý mashyǵy da bir-birine uqsamaıdy. Degenmen, bylaıǵy ýaqytta kóp oryndala bermeıtin ánderdi tańdaǵandar da bar eken. Tipti, munaıshylyqpen birge ónerdi udaıy janyna serik etken Nurlan Dúıisovtiń saz jazý stýdııasy baryn kóp eshkim bile bermeıdi. – Negizgi maqsatym – jumysymdy jaýap­kershilikpen atqarý. О́zim bala kezimde saz mektebinen dombyra klasyn bitirdim. Keıin gıtarada oınaýǵa áýes­tendim. Árıne, aýysymdyq ádispen jumys istegendikten demalysymdy án jazý stý­dııasynda ótkizemin. Án árleımin. Dosta­rymmen birigip vokaldy aspaptar ansamblin qurǵanbyz, – deıdi gıtaramen «Jýravlı» ánin shyrqaǵan «Jylyoımunaıgaz» basqarmasynyń júrgizýshisi Nurlan Dúıisov. Baıqaýdyń bul bóliginde úmitkerler «Smýglıanka», «Pobeda», «Den pobedy», «Ana týraly ballada», «Joıylsyn máńgilik soǵys degen» ánderi oryndaldy. Qazylar alqasy án oryndaǵan munaıshylardyń árqaısysynyń ónerin talqylaýdan ótkizip, tórt úmitkerdi yntalandyrý júldesimen marapattady. Kásiporyn apparatynda esepshilik kásipti meńgergen jas Mádı Bekseıittiń án oryndaý máneri úshinshi júldege laıyq dep tabyldy. «Jylyoımunaıgaz» basqarmasynda arnaýly tehnıkalyq krannyń rólin shyrq úıirip júrgen júrgizýshi Nurlan Dúıisov gıtaramen shyrqaǵan «Jýravlı» áni úshin ekinshi júldeni ıelendi. Al «Dossormunaıgaz» basqarmasynyń ókili Janat О́tepovanyń názik te bolsa, ózindik ıirimi bar daýsymen tamyljyta shyrqalǵan áni oǵan birinshi júldeni alyp berdi. – Munaıshylar tek óndiristik jumys­tardy atqarýmen shektelmeı, ónerpazdyq qabiletterin ushtap keledi. Aramyzda kez kelgen ándi shyrqaıtyn ánshilerimiz bar. Kórkem sóz oqý mashyǵyn meńgergen de bar. Buǵan Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnal­ǵan baıqaý barysynda kýá bolyp otyrmyz. Jeńis bizge ońaılyqpen kelgen joq. Atalarymyz ben ákelerimiz muz jastanyp, qar jamylyp, jaýǵa qarsy qasyq qany qalǵansha arpalysty. Mıllıondardyń súıegi maıdan dalasynda qaldy. Mıllıon­dar ákesiz, mıllıondar balasyz, mıllıondar jesir qaldy. Mıllıondardy jylatqan soǵystyń jarasy áli de jazyla qoıǵan joq. Soǵystan oralǵan maıdangerler beıbit kúnde de erinbeı eńbek etti. Bizdi búgingi beıbit kúnge jetkizdi, – dedi baıqaý jeńimpazdaryn marapattaý saltanatynda «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamy bas dırektorynyń orynbasary Rysty Tasmaǵambetova. – Soǵysta qanyn tókken, tylda mańdaı terin tóge eńbek etken ardagerlerimiz qandaı qurmetke de laıyq. Sol qarttarymyz aman-saý júrse eken. Uly Jeńistiń 70 jyldyq merekesinde «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń shaqyrýymen áıgili «Dos-Muqasan» ansam­bli men tanymal ánshi Altynaı Jora­baeva munaıshylar arasynda konsert berdi.

Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan».

Atyraý oblysy.