Elimizdiń densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salasynyń jumysyn jandandyryp, serpin bergen «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy aıasynda Jambyl oblysynda ashylǵan qan ortalyǵy búginde jylyna 15 myń lıtr qan daıyndaýǵa múmkindigi bar. Ortalyq dúnıejúzilik standartqa sáıkes jańa qural-jabdyqtarmen jasaqtalǵan. О́tken jyly bul ortalyqta 16773 adam qan tapsyrsa, bıylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda bul san 4964-ge jetipti. Iаǵnı, qan tapsyrýshylar sany artyp keledi degen sóz.
Ǵalymdardyń júrgizgen zertteýleri qan tapsyrý adam densaýlyǵyna zııansyz ekenin dáleldegen. Tipti, qan tapsyratyn adamdar qan tapsyrmaıtyn adamdarǵa qaraǵanda ınfarkt, ıshemııalyq aýrýlarmen on ese sırek aýyratyny anyqtalǵan. Biraq bul jumys ár adamnyń óz erki, sanasyna baılanysty ǵoı. Mysalǵa, Amerıka halqy qan tapsyrýdy óziniń azamattyq paryzy sanaıdy. Bul arqyly óziniń jaqynyn, tipten múldem tanymaıtyn adamdardyń ómirin saqtap qalýǵa bolatynyn jaqsy túsinedi. Ǵalamtordyń arnaıy saıttarynda donorlyq qan berý arqyly adamnyń ómirin saqtap qalǵan jandar týraly maqalalar jıi berilip turady. Sodan bolar qan tapsyrý kóptegen otbasylardyń dástúrli tirligine aınalyp ketken. Tipti, bul el ár jyldyń qańtaryn ulttyq donorlyq aı retinde jarııalaǵan. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, Eýropa elderinde turatyn 1000 adamnyń 40-y, Amerıkada 60-y qan tapsyrýmen belsendi shuǵyldanady.
Sondyqtan, bizdiń elde de bul baǵyttaǵy jumystardy jandandyrý úshin túrli mekemelerge hat jazyp, eldiń sanasyna túrtki salyp, ujymmen kelisip, meılinshe oń nátıje shyǵarýǵa kúsh salý qajet. Jaqynda AQSh-tyń Pıýdjet Saýnd qan ortalyǵynyń jumysymen tanystym. Ol eldiń zańy boıynsha qan ortalyqtary kommersııalyq mekeme bolyp sanalmaıdy. Áıtse de barlyq shyǵyndaryn emdeý mekemeleri tarapynan donorlyq qanǵa tólegen qarajattarmen jaýyp otyr. Bir qaraǵanda Vashıngton shtaty, Sıetl qalasynda ornalasqan bul qan ortalyǵynyń bizdiń eldegi osyndaı mekemelerden aıyrmashylyǵy joq. Qurylymdyq jaǵy da birdeı. Dál bizdegideı aýrýhanalarmen jumys isteý bólimi, oqý ortalyǵy, ǵylymı ortalyq, donordyń densaýlyǵyn tekserý bólimi bar. Jumys barysyndaǵy kez kelgen qatelikter jasyrylyp, jabylmaıdy, mindetti túrde tirkeledi. Ony arnaıy mamandar jiti tekseredi. Sodan bolar barlyq qyzmetkerler jumys prosesiniń óte sapaly bolýyna, qural-jabdyqtardyń buzylyp qalmaýyna qatty kóńil bóledi. Taǵy bir aıtatyny, donorlardy kóptep tartý maqsatynda avtomatty telefon stansasy ornatylǵan. Bul stansa jylyna 3 mıllıon adamǵa qan tapsyrý jóninde aqparat beredi. Pıýdjet Saýnd qan ortalyǵynyń bizge bergen málimetterine qaraǵanda 900 myń adam stansanyń qońyraýlaryna jaýap qatady eken. Jáne onyń 300 myńnan astamy qan tapsyrýǵa keledi.
Qan tapsyrý – bul ómir syılaý. Qan tapsyryp, bir naýqasty ajaldan aman alyp qalǵan jandy qaharman deýge de bolady. Qazaqstanda da sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý salasyna kóp kóńil bólinip, túrli ozyq úlgili medısınalyq quraldarmen jabdyqtalýda ǵoı. Endi tek eldiń sanasyn silkintip, osynaý ıgilikti iske jumyldyrý sharalaryn óristetý qajet.
Elmıra OSPANOVA,
Jambyl oblystyq qan ortalyǵy dırektorynyń orynbasary.
Sýretti túsirgen Altynbek QARTABAI.
Ǵalymdardyń júrgizgen zertteýleri qan tapsyrý adam densaýlyǵyna zııansyz ekenin dáleldegen. Tipti, qan tapsyratyn adamdar qan tapsyrmaıtyn adamdarǵa qaraǵanda ınfarkt, ıshemııalyq aýrýlarmen on ese sırek aýyratyny anyqtalǵan. Biraq bul jumys ár adamnyń óz erki, sanasyna baılanysty ǵoı. Mysalǵa, Amerıka halqy qan tapsyrýdy óziniń azamattyq paryzy sanaıdy. Bul arqyly óziniń jaqynyn, tipten múldem tanymaıtyn adamdardyń ómirin saqtap qalýǵa bolatynyn jaqsy túsinedi. Ǵalamtordyń arnaıy saıttarynda donorlyq qan berý arqyly adamnyń ómirin saqtap qalǵan jandar týraly maqalalar jıi berilip turady. Sodan bolar qan tapsyrý kóptegen otbasylardyń dástúrli tirligine aınalyp ketken. Tipti, bul el ár jyldyń qańtaryn ulttyq donorlyq aı retinde jarııalaǵan. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, Eýropa elderinde turatyn 1000 adamnyń 40-y, Amerıkada 60-y qan tapsyrýmen belsendi shuǵyldanady.
Sondyqtan, bizdiń elde de bul baǵyttaǵy jumystardy jandandyrý úshin túrli mekemelerge hat jazyp, eldiń sanasyna túrtki salyp, ujymmen kelisip, meılinshe oń nátıje shyǵarýǵa kúsh salý qajet. Jaqynda AQSh-tyń Pıýdjet Saýnd qan ortalyǵynyń jumysymen tanystym. Ol eldiń zańy boıynsha qan ortalyqtary kommersııalyq mekeme bolyp sanalmaıdy. Áıtse de barlyq shyǵyndaryn emdeý mekemeleri tarapynan donorlyq qanǵa tólegen qarajattarmen jaýyp otyr. Bir qaraǵanda Vashıngton shtaty, Sıetl qalasynda ornalasqan bul qan ortalyǵynyń bizdiń eldegi osyndaı mekemelerden aıyrmashylyǵy joq. Qurylymdyq jaǵy da birdeı. Dál bizdegideı aýrýhanalarmen jumys isteý bólimi, oqý ortalyǵy, ǵylymı ortalyq, donordyń densaýlyǵyn tekserý bólimi bar. Jumys barysyndaǵy kez kelgen qatelikter jasyrylyp, jabylmaıdy, mindetti túrde tirkeledi. Ony arnaıy mamandar jiti tekseredi. Sodan bolar barlyq qyzmetkerler jumys prosesiniń óte sapaly bolýyna, qural-jabdyqtardyń buzylyp qalmaýyna qatty kóńil bóledi. Taǵy bir aıtatyny, donorlardy kóptep tartý maqsatynda avtomatty telefon stansasy ornatylǵan. Bul stansa jylyna 3 mıllıon adamǵa qan tapsyrý jóninde aqparat beredi. Pıýdjet Saýnd qan ortalyǵynyń bizge bergen málimetterine qaraǵanda 900 myń adam stansanyń qońyraýlaryna jaýap qatady eken. Jáne onyń 300 myńnan astamy qan tapsyrýǵa keledi.
Qan tapsyrý – bul ómir syılaý. Qan tapsyryp, bir naýqasty ajaldan aman alyp qalǵan jandy qaharman deýge de bolady. Qazaqstanda da sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý salasyna kóp kóńil bólinip, túrli ozyq úlgili medısınalyq quraldarmen jabdyqtalýda ǵoı. Endi tek eldiń sanasyn silkintip, osynaý ıgilikti iske jumyldyrý sharalaryn óristetý qajet.
Elmıra OSPANOVA,
Jambyl oblystyq qan ortalyǵy dırektorynyń orynbasary.
Sýretti túsirgen Altynbek QARTABAI.
