Turaqty jumys, alańsyz zeınet

Jıyntyq zeınet­aqy­nyń ortasha mólsheri jyl qo­ry­­tyndysynda 143 143 teńgeni qurady. Onyń ishinde ynty­maq­ty zeınetaqy – 95 549 teń­ge, bazalyq zeınetaqy – 47 594 teńge. Byltyr jyl basynan be­ri bazalyq zeınetaqy tó­le­mi­niń mólsheri Ulttyq bank aı­qyn­daıtyn ınflıasııanyń boljamdy deńgeıine sáıkes 6,5%-ǵa, yntymaqty zeınetaqy 8,5%-ǵa,­ ıaǵnı ınflıasııa deńgeıinen 2%-ǵa ulǵaıdy. Osyǵan qosa Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2023 jyldan bastap ­bes jyl ishinde eń tómen baza­­lyq zeınetaqyny eń tómen kún­kó­ris deńgeıiniń 70%-yna deıin, eń joǵary – 120%-ǵa deıin jyl saıyn kezeń-kezeńimen kóterý jolǵa qoıylǵan. Osylaısha, 1 qańtardan bastap bazalyq zeınetaqynyń eń tómen mól­sheri eń tómen kúnkóris deńgeıi­niń 65%-nan 70%-ǵa deıin ul­ǵaıdy. Bul 32 360 teńgeni qurasa, onyń eń joǵary mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıinen, ­105-ten 110%-ǵa deıin artyp, ­50 851 teńgeni quraıdy.

2018 jyly 1 shildeden beri memlekettik bazalyq zeınet­aqy tólemi zeınetaqy júıesin­degi ótilin eskere otyryp, ár alý­shy­ǵa jeke taǵaıyndalady. Bul rette 1998 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha yntymaqty júıede jumys istegen ýaqyty, sondaı-aq mindetti zeınetaqy jarnalary tólengen kezeńder zeınetaqy júıesindegi eńbek ótiline qosylady. Eger azamat­tyń zeınetaqy júıesindegi ótili 10 jyl nemese odan az bolsa nemese múlde joq bolsa baza­lyq zeınetaqy eń tómengi kúnkó­ris deńgeıiniń 70%-na teń bol­sa, sodan keıin 10 jyldan asqan ár jyl úshin onyń mólsheri 2%-ǵa artady. Eger eńbek óti­li 20 jyl bolsa, bazalyq zeı­net­aqy tómengi kúnkóris deńge­ıiniń 90%-yn quraıdy. Eńbek ótili 30 jyl nemese odan kóp bol­sa, kúnkóris deńgeıiniń eń jo­ǵarǵy mólsherinde, 110% bolyp belgilenedi. Iаǵnı min­detti zeı­netaqy jarnalary neǵurlym turaqty, tolyq kó­lemde aýdary­latyn bolsa, zeınet jasyna jetkende baza­lyq zeınetaqy tólemderiniń mólsheri soǵur­lym kóp bolady. О́z kezeginde azamattyń jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderiniń mólsheri 1998 jylǵy 1 qańtardaǵy jumys ótiline (kem degende 6 aı qajet), zeınetkerlikke deıingi kezeńdegi ortasha aılyq tabysyna baılanysty bolady.

2024 jylǵy qańtardan eli­mizde jumys berýshiniń min­det­ti zeınetaqy jarnalary en­gizilgeni belgili. Osynyń aıasynda byltyr jumys berýshiler 5 514 050 jumysshynyń paı­dasyna 760 mlrd teńge soma­sy­na mindetti zeınetaqy jar­nalaryn aýdarypty. Bul qadam jas býyn­dy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Endi olardyń zeınetaqysy úsh komponentten: memleketten ­ba­zalyq zeınetaqy, biryń­ǵaı jı­naqtaýshy zeınetaqy qo­ryna óz aýdarymdary esebinen tú­se­tin soma, jumys berýshi­ler­diń jarnalary esebinen shart­ty-jınaqtaýshydan qura­la­dy. ­Aıta keterligi, jumys berý­shi­niń mindetti zeınet­aqy jarnalaryn jumys berý­shi­ler 1975 jylǵy 1 qańtardan keıin týǵan azamattarǵa ǵana tóleıdi.