16 qańtarda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» jańa zańǵa, sondaı-aq qarjy naryǵyn retteý men damytýǵa qatysty ilespe zańǵa qol qoıdy. Qujatqa sáıkes, salymshylardyń depozıtteri burynǵydaı qorǵalady jáne bul kepildikter halyqtan depozıt qabyldaýǵa quqyǵy bar, bazalyq lısenzııaǵa ıe jańa bankterge de qoldanylady. Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory salymshylardyń múddesin qorǵaý baǵytyndaǵy jumysyn jalǵastyra beredi.
Jańa zań banktik lısenzııanyń eki túrin engizedi: ámbebap jáne bazalyq. Qazirgi jumys istep turǵan bankter ámbebap lısenzııa negizinde qyzmetin jalǵastyryp, depozıtterge kepildik berý júıesine burynǵydaı qatysady. Al jańa bankter ámbebap nemese bazalyq lısenzııa alýǵa quqyly. Bazalyq lısenzııa belgili bir shekteýlerdi kózdeıdi, onyń ishinde qabyldanatyn depozıtterdiń eń joǵary mólsheri de bar. Soǵan qaramastan, mundaı bankterdegi jeke tulǵalardyń depozıtteri de tolyq qorǵalady. О́ıtkeni júıege qatysý jeke tulǵalardan depozıt qabyldaıtyn barlyq bankter úshin mindetti.
Endi jeńildetilgen ıpotekany jekemenshik bankter de usyna alady
Bul talap ıslam bankterine qoldanylmaıdy. Burynǵydaı, ıslam bankteri depozıtterge kepildik berý júıesine qatyspaıdy, sáıkesinshe ondaǵy salymdarǵa qor kepildigi júrmeıdi.
Jańa qatysýshylardy qabyldaýǵa qor tolyq daıyn. Bank lısenzııasynan aıyrylǵan jaǵdaıda salymshylarmen esep aıyrysý úshin arnaıy rezerv qalyptastyrylady. Bul rezerv negizinen qatysýshy bankterdiń jarnalary men ınvestısııalyq tabys esebinen jınaqtalady. Jańa bankter de táýekel deńgeıine qaraı saralanǵan mólsherleme boıynsha júıe rezervine jarna tóleıdi.
2026 jylǵa qaraı qordyń arnaıy rezervi 1,5 trln teńgege jýyqtady. Bul kepildik berilgen depozıttik bazanyń 5,3 paıyzyna teń. Mundaı kórsetkish júıeniń qarjylyq ornyqtylyǵyn rastaıdy.
Salymshylar úshin mańyzdy jańashyldyqtyń biri – ótem tóleý merziminiń qysqarýy. Buǵan deıin bank lısenzııasynan aıyrylǵan kúnnen bastap tólemder 35 jumys kúni ishinde bastalsa, jańa túzetýlerge sáıkes bul merzim 20 jumys kúnine deıin azaıtyldy. Al tájirıbede qor tólemderdi odan da erterek bastaǵan. Tengri Bank, AsiaCredit Bank jáne Capital Bank Kazakhstan jaǵdaıynda salymshylarǵa ótemaqy 6-8 jumys kúni ishinde tólendi.
Depozıtter boıynsha kepildikterdiń mólsheri ózgerissiz qaldy. Qor bank lısenzııasynan aıyrylǵan jaǵdaıda jeke tulǵalar men dara kásipkerlerge ótem tóleýdi jalǵastyra beredi. Kepildik somasy salymnyń túri men valıýtasyna baılanysty belgilenedi. Teńgedegi jınaq salymdar 20 mln teńgege deıin, teńgedegi ózge salymdar, shottar men kartochkalar 10 mln teńgege deıin, al shetel valıýtasyndaǵy salymdar teńgelik balamada 5 mln teńgege deıin qorǵalady. Bir banktegi ártúrli valıýtadaǵy salymdar boıynsha da jıyntyq kepildik osy shekter aıasynda esepteledi.
Bankter úshin lısenzııalaýdyń jańa eki deńgeıli júıesi engizildi
Qor derekterine sáıkes, qoldanystaǵy osy talaptardy eskergende, otandyq bankterdegi salymdar men shottardyń 99,8 paıyzy tolyq kólemde qorǵalǵan. Bul jańa zańnyń basty maqsaty – salymshylardyń senimin saqtaý jáne qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn kúsheıtý ekenin kórsetedi.
