Memleket basshysy eldiń áýe keńistigindegi áleýetin keńeıtý máselesin jıi kóterip keledi. Jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda da Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ekonomıkalyq jańarý barysynda kólik logıstıkasyn damytýdy asa mańyzdy strategııalyq mindet dep baǵalady.
«Kólik-tasymal salasy ónerkásip jáne ınvestısııa saıasatymen birge birtutas júıe retinde qaralýy kerek. Osy kezge deıin ınfraqurylymdyq róli basym bolǵan tranzıt salasy endi ekonomıkalyq sıpatqa ıe bolady. Jahandyq báseke kúsheıip turǵan qazirgi zamanda, bul – óte mańyzdy qadam», dedi Memleket basshysy.
Elimiz aımaqtaǵy eń iri on avıasııalyq júk ortalyǵynyń birine aınalý úshin aldymen avıaotynmen qamtamasyz etý máselesine kóńil aýdarýy kerek. Osyǵan qatysty Memleket basshysy: «О́zimiz 100 mıllıon tonna kóleminde shıki munaı óndiretin el bola tura, «qara altyny» joq memlekettermen avıakerosın baǵasy jaǵynan talasqa túse almaı otyrmyz» degen edi V Ulttyq quryltaıdaǵy sózinde. Osy synnan keıin Úkimet dereý sheshim qabyldap, avıaotyn baǵasyn tómendetti. Kólik mınıstrligi Azamattyq avıasııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Sársen Jarylǵasovtyń sózinshe, buǵan deıin ishki naryqtaǵy munaı óndirý zaýyttarynyń avıaotyndy tıisti deńgeıde óndire almaýy baǵanyń qymbat bolýyna tikeleı áser etken.
«Byltyr tonnasyna 1,2 myń dollar bolǵan avıaotynnyń quny 950 dollarǵa deıin tómendetildi. Buryn satý quqyǵynyń basym bóligi áýejaılarda bolǵan. Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes, bıyl
1 qańtardan bastap áýejaılarmen qatar, «QazMunaıGaz-Aero» kompanııasy da avıaotyn saýdasymen aınalysady. Onda avıaotynnyń tonnasy 1000 dollardan aspaıdy. Áýejaılar kirisiniń 50-60%-yn osy avıaotyn satýdan taýyp kelgen. Endi ulttyq kompanııamen básekeles retinde olar da baǵany tómendetýge áreket jasaıdy. Desek te, áýejaılardyń kirisi azaıatyndyqtan, olardyń tarıfterin ósirý qarastyrylyp jatyr», deıdi ol.
Ishki suranys formaldy túrde jabylǵanmen, ımport máselesi qalaı sheshiledi? 2025 jyly avıaotyn ımportynyń úlesi 366 myń tonnany quraǵan. Elimiz jetispeýshilikti jabý maqsatynda jyl saıyn kórshiles Reseıden 300 myń tonnadaı avıaotyn satyp alady eken. Sársen Jarylǵasov bul baǵytta qajetti sharalar bastalyp ketkenin jetkizdi.
«Bıyl 1 qańtardan bastap ımporttalǵan avıaotyn qosymsha qun salyǵynan da, 5% kedendik bajdan da bosatyldy. Bul qadamdar ımporttalǵan avıaotyn baǵasyn tómendetý maqsatynda jasalyp otyr», deıdi sala mamany.
Byltyr eldegi úsh munaı óndirý zaýyty 724 myń tonna avıaotyn óndirip shyǵarypty. Bıylǵy meje – 750 myń tonnaǵa deıin jetkizý. Sársen Jarylǵasovtyń aıtýynsha, úsh zaýyt óndirgen munaıdaǵy avıaotynnyń úlesi 6-8%-dy quraıdy.
«Mundaǵy avıaotynnyń úlesin kóbeıtý úshin basqa munaı ónimderin azaıtýǵa týra keledi. Sondyqtan bul áleýmettik sıpat alyp ketedi. Iаǵnı benzın, dızel kólemi qysqarsa, sáıkesinshe olardyń baǵasy da ósedi. Energetıka mınıstrliginiń boljamyna súıensek, 2030 jylǵa qaraı avıaotyn óndirý kórsetkishi eki ese ulǵaıyp, 1,5 mln-ǵa deıin jetýi múmkin», dedi S.Jarylǵasov.
Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, «Qazaqstan temir joly» AQ (QTJ) bazasynda ulttyq júk avıakompanııasyn iske qosý kózdelip otyr. Byltyr qazan aıynda Astanada «KTZ Air Cargo» degen ataýmen júk áýe tasymalyn júzege asyratyn atalǵan kompanııa tirkeldi. Quryltaıshysy – «KTZ Express». QTJ málimetine sáıkes, kompanııa bastapqyda úsh áýe kemesin jalǵa alady. Olardyń sanyn ósirý máselesi operasııalyq, qarjylyq KPI-ǵa jetken soń ǵana qaralady. Eksplýatant sertıfıkatyn alý 2026 jyldyń birinshi jartysyna josparlanǵan. Alǵan jaǵdaıda KTZ Air Cargo 2026 jyldyń ortasynda ushýdy bastaıdy. Qazir ózindik áýe flotyn qalyptastyrý júrgizilip jatyr. Jańa áýe tasymaldaýshy orta jáne alys magıstraldy júk ushaqtaryn paıdalanýǵa mamandanyp, tranzıttik baǵyttardy damytýǵa basymdyq beredi.
Eń bastysy, áýe kompanııasyn qarjylandyrý memlekettik bıýdjetten emes, QTJ qarajaty esebinen júzege asady.
KTZ Air Cargo jobasy logıstıkalyq tizbekterdiń turaqtylyǵyn arttyryp, iskerlik belsendilikti jandandyrýǵa, sabaqtas salalardyń damýyna serpin berýge baǵyttalǵan. QTJ habarlaýynsha, mýltımodaldi tasymaldy damytý aıasynda ulttyq operator elektrondy saýdany, taýardy klıentke deıin jetkizý isin jetildirýdi josparlap otyr. Iаǵnı taýaryńyzdy elden elge jetkizip qana qoımaı, qoımaǵa, odan ári úıińizge deıin ákelip berýdi qamtýy múmkin.
«Bul qyzmetterdiń jańa túrleriniń paıda bolýyna serpin berip, elimizdiń Eýropa – Azııa joldaryndaǵy negizgi aımaqtyq logıstıkalyq hab retinde rólin kúsheıtedi», deıdi QTJ ókilderi. Budan bólek, júk avıasııasy jańa jumys oryndaryn quryp, salyq túsimderin ulǵaıtady. Sondaı-aq áýejaı ınfraqurylymyn, qoıma keshenderin jańǵyrtý, salaǵa qosymsha ınvestısııalar tartý múmkin bolady.
Sarapshy Bolatbek Dálelhanuly otandyq áýejaılardyń áleýeti úlken ekenin aıtady. Alaıda solaı bola tura nelikten elimiz osy kezge deıin básekelesterge jol berip keledi? Sarapshynyń aıtýynsha, buǵan birneshe sebep bar. Sonyń biri – memlekettik sýbsıdııalardyń bolmaýy.
«Halyqaralyq tájirıbe bastapqy kezeńde turaqty transport arnasyn qurýǵa memlekettiń qoldaýy qajet ekenin kórsetedi. Sýbsıdııa esebinen tasymaldar qunyn tómendetip, olardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa bolady», deıdi B.Dálelhanuly.
Sarapshynyń sózinshe, aldymen reısterge eki jaqta da tolyq júk tıeletindeı deńgeıde eksportty retteý kerek. Sonda ǵana avıasııa aýyr júk kólikterimen básekege túse alady.
«Áýe tasymaly kóbine júktemeniń teńgerimine baılanysty. Eger ushaq Qytaıdan tolyq kelip, keri baǵytta bos ketse, «bos reıs» úshin sońǵy satyp alýshy tóleıdi. Iаǵnı qaıtar joldyń shyǵyndary jetkizý qunyna qosylyp ketedi», deıdi sarapshy.
Taǵy bir mańyzdy másele – e-commerce salasyndaǵy kedergiler. «Elimizde sheteldik onlaın-platformalar óte tanymal. Tipti tapsyrys kólemi kún saıyn keminde bir júk ushaǵyn jóneltýge jetedi. Alaıda mundaı sálemdemelerdi kedendik rásimdeý áli de kúrdeli. Al ulttyq operator rólin ázirge «Qazposhta» atqaryp otyr», deıdi B.Dálelhanuly.
Onyń pikirinshe, naryqty jekemenshik kýrerlik kompanııalarǵa da ashý – jetkizý qyzmetteriniń damýy men jedel logıstıkanyń jandanýyna serpin berer edi. Sonymen qatar Qytaıǵa jóneltiletin júkterdi rásimdeý keıde elge kirgizýden de qıynǵa soǵatynyn aıtady. Eger osy túıtkilder sheshilse, elimiz Eýrazııadaǵy mańyzdy avıasııalyq habtardyń birine aınalýy múmkin.
