Al ákemniń ákesi – nemis ultynyń ókili, Stalıngrad túbinde týǵan, sonda ósken. Olardy 1941 jyldyń qyrkúıeginde Volga boıynan Qazaqstannyń Shyǵys Qazaqstan oblysyna deportasııalaǵan. Atam Úlken Naryn degen jerde turyp, ustahanada jumys istegen. Ony kórgender temirden túıin túıgen sheber boldy dep aıtatyn. Mashına-tehnıkalyq sheberhanada altynshy razrıadty temirshi jáne slesar bolǵany belgili. Meniń ákem osy Úlken Naryndaǵy orta mektepti jaqsy bitirgen. Sodan keıin oǵan Semeıdiń pedagogıkalyq ınstıtýtyna túsýge ruqsat etilgen. Mamandyǵy – fızıka-matematıka pánderiniń muǵalimi. Oqýdy bitirgen soń, ony Soltústik Qazaqstan oblysynyń Presnov aýdanyna joldaǵan. Osynda biraz qyzmet istegen soń, Beskól aýdanyndaǵy Krasnoıarka degen aýyldyń mektebine oqý isiniń meńgerýshisi qyzmetine joǵarylatqan. Sonda muǵalim bolyp júrip anama úılengen.
Men Petropavl qalasynda naǵashy ata-ájemniń janynda týǵanymmen Krasnoıarkadaǵy ózimizdiń úıde óstim. Mine, osy úıde turǵanda bizdiń úıge ákemniń tanystary – qazaqtar jıi keletin. Kishkentaı bolsam da olardyń alystan at-arbamen, qysta at-shanamen kelip, qystygúnderi saqal-murttaryna appaq muz qatyp, qalyń kıimmen túsip jatatyny esimde qalyp qoıdy. Olar bizdiń aýyldaǵy dıirmenge un úktirýge keletin. Ol kezde jaqyn aýyldardyń arasynan bizdiń Krasnoıarkada ǵana dıirmen boldy.
Alystan kelgen qonaqtardy úıdegi úlkender jyly qarsy alyp, sóılesip jatatyndary áli esimde. Ol kezde aýylda qonaqúı degen atymen joq, al dıirmenge un úktirýdiń kezegi ońaılyqpen kele qoımaıdy. Sondyqtan ákemniń tanystary bizdiń úıde birneshe kún qonyp qalatyn. О́zderiniń alyp kelgen tamaqtary da bolady, etterin meniń ájem pisirip berip jatatyn. Bizdiń úıdegiler de qoldaryndaǵy bar tamaqtarymen bólisip, kókónisten jasalǵan taǵamdaryn ortaǵa qoıyp, bárimiz dastarqanǵa birge otyryp, tamaq ishetinbiz. Men baýyrsaqty alǵash ret sol kezderde kórdim, maımen qosyp jegende óte dámdi bolatyn.
Keıde úlkender ázil, qyzyq áńgimeler aıtysyp, qarqyldap kúlisip te jatady. Áńgimeni qazaq-orys tilderinde aralas aıtady. Sondyqtan men bárin de uǵyp otyramyn. Meniń qazaqtarmen jaqyn aralasqan kezim sol ýaqyt edi. Maǵan ol kezder óte qyzyq bolyp kórinetin, keıde túsime de kiredi. Men olardyń jıi kelgenin qalaıtynmyn. Olar da at-arbalarymen aýysyp kelip jatatyn. Arasynda keıbir aǵalar maǵan kámpıt, pispenan sııaqty táttiler usynatyn.
О́zim mektep bitirgen soń, Petropavldyń pedınstıtýtyna túsip, tarıh fakýltetin bitirdim. Keıin psıholog mamandyǵyn da aldym. Muǵalim retindegi ótilim – 43 jyl. Kúıeýimniń aty Valerıı Rodnoı edi, ol da muǵalim boldy. Onyń ata-anasy Reseıdiń Orlov oblysynda ashtyq bolǵanda 1928 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdarypty. Qazirgi Maǵjan Jumabaev aýdanyndaǵy Krasnoperevka degen aýylda týyp-ósken. О́kinishke qaraı, kúıeýim osydan alty jyl buryn dúnıeden ótti. Bizdiń eki ulymyz bar. Úlken ulym otbasymen osynda turady, al kishi balam Reseıde, Ýrengoıda jumys isteıdi.
Alǵys aıtý kúninde qazaq halqyna aıtar rızashylyǵym sheksiz. Osynda týyp-óstik. Meniń otanym jalǵyz Qazaqstan, basqa eldi bilmeımin. Maǵan qazaq halqynyń tarapynan árqashan qoldaý kórdim. Psıholog retinde qazaqtar boıyna basqa halyqtardyń jaqsylyǵyn, meıirbandyǵyn sińirgen halyq dep aıta alamyn.
Tamara RODNAIа,
ardager ustaz, Orys qaýymdastyǵynyń múshesi
PETROPAVL
