Taıaý Shyǵystaǵy dúrbeleń: aqıqattyń aýyr joly

Áskerı operasııa – kútpe­gen jerden bolǵan tosyn jaǵ­daı emes. Bul – alyp derjava­lardyń onda­ǵan jyldardan beri kele jatqan múddelik qaqty­­ǵys­tarynyń sharyqtaý shegi. Ásirese byltyrdan beri Gaza sektoryndaǵy ahýalǵa alańdaǵan Iran bıligi Izraıldiń mysyn basý maqsatynda áýeden biraz soqqy jasaǵan. Izraıl de qarap qalmady. Maý­sym aıyndaǵy bul qaqtyǵys 12 kúnge sozyldy. Qaq­ty­ǵys kezinde Izraıl Irannyń ıadrolyq jáne áskerı zymyran nysandaryna jappaı shabýyl jasady. Iran Izraılge 550-den asa ballıstıkalyq zy­myran men 100-den asa dron ushyrý arqyly jaýap qaı­tardy. Artynsha shıelenisti «retteýge» AQSh qosy­lyp, Irannyń ıadrolyq nysandaryna áýeden shab­ýyl jasap, shyǵynǵa batyrdy. Osylaısha, bir-birin­e qyrǵı-qabaq tanytyp, óshpendilikpen órbip kel­gen teketires 28 aqpan kúni aqyry shegine jetip tyndy.

Báleniń bári ıadrolyq qarýda bolyp otyr. Byltyr 22 maý­symda AQSh áskeri Irannyń Fordo, Natanz, Isfahan syndy úsh negizgi ıadrolyq nysanyna «Operation Midnight Hammer» («Túngi balǵa» operasııasy) degen kod atymen soqqy jasady. Álemdik aqparat agenttikteri bul áreketti aımaqtaǵy qaqtyǵystyń eń iri áskerı eskalasııasy retinde baǵalap, soǵystyń ári qaraı kúsheıe túsetin qaýpi týraly sol kezde-aq eskertken edi.

О́zderi ulttyq maqtanyshy sanaıtyn negizgi ıadrolyq nysandary isten shyqqanyna qynjyl­ǵan Iran bıligi 2 shilde kúni sank­sııalyq qysym kúsheıse, ıadro­lyq qarýdy taratpaý týraly sharttan shyǵýy múmkin ekenin eskertip, málimdemesinde soǵys órtin qaıta mazdatqandaı boldy.

Kóp uzamaı shilde aıynyń sońynda AQSh Prezıdenti Donald Tramp eger Iran osyǵan deıin soqqy alǵan ıadrolyq nysandaryn qaıta qalpyna keltirgisi kelse, olar birjola joıylatynyn eskertti. Artynsha Iran Syrtqy ister mınıstri Abbas Aragchı Tegeran AQSh-tyń shabýyldaryna qaramastan ýran baıytýdan bas tartpaıtynyn málimdedi.

Osylaısha, ótken jylǵy jazdan beri «aqparattyq soǵysqa» ulasqan «ereges» bıylǵy ótken aıdan beri sózden iske kóshkendeı bolyp edi. Iаǵnı aqpan aıynda Oman bıliginiń araaǵaıyndyǵymen qos tarap Jenevada bir ústel basynda birneshe márte bas qosyp, ortaq kelisimge kelý másele­sin talqylaǵan. Kelisimderdiń keıbir tarmaqtary sátti bolsa, taraptar keı sharttar boıynsha ymyraǵa kele almady. Eki eldiń kelissózderi sońǵy márte 27 aqpan kúni Jenevada ótti. Al osy aptada Aýstrııa astanasy Venada tehnıkalyq kelissózder ótýge tıis-tin. Biraq sol kúni-aq jaǵdaı kúrt ýshyǵyp ketti.

Iran Islam Respýblıkasynyń tóńiregindegi shıelenistiń saqtalýyna baılanysty sol kúni Syrtqy ister mınıstrligi ondaǵy otandastarymyzǵa jaǵdaı turaqtalǵanǵa deıin Iranǵa barýdan ýaqytsha bas tartýdy usyndy. Sonymen qatar el azamattaryn Taıaý Shyǵys elderine saparlardy josparlaý barysynda qazirgi jaǵdaıdy jáne onyń kúrdelený qaýpin nazarǵa alyp, jaýapkershilikpen qaraýǵa shaqyrdy.

Osylaısha, 28 aqpan kúni Izraıl Tegeranǵa «preventıvtik soqqy» jasady. Kóp uzamaı sol kúni-aq Tramp Iranǵa qarsy aýqymdy áskerı operasııa basta­ǵanyn málimdedi. AQSh Pre­zıdenti óziniń «Truth Social» platformasynda segiz mınýttyq beınemálimdeme jarııalap, shabýyldar «Irannyń ıadrolyq arsenalyn joıýǵa jáne Amerıka hal­qyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan» dedi.

Buǵan jaýap retinde Tegeran da dereý birneshe ballıstıkalyq zymyrandy Izraıldiń soltústik jáne ortalyq aımaqtaryna, sondaı-aq Ierýsalımge baǵyt­tady. «Áýe dabyldary Tel-Avıvte, soltústik qalalarda jáne ast­ana aımaǵynda estildi», dep ha­barlady «The Times of Israel». Sondaı-aq Iran AQSh-pen baı­lanysy tyǵyz kórshiles arab elderine de zymyrandaryn ushyrdy. Parsy shyǵanaǵy elderine jatatyn Bahreın, Ký­veıt jáne Iordanııada sırena­nyń daýy­sy estilip, birqa­tar eldiń bıligi azamattardy ja­syrynýǵa jáne áskerı nysandardan aýlaq bolýǵa shaqyrdy. BAÁ astanasy Abý-Dabıde bir adamnyń qaza tapqany rastaldy. Dýbaı halyqaralyq áýejaıynyń oper­a­tory «Dubai Airports» kompa­nııasynyń málimetinshe, shabýyl saldarynan tórt qyzmetker jaraqat alǵan.

Elimizdiń Syrtqy ister mı­nıstr­ligi sol kúni Irandaǵy Qazaqstan azamattarynyń arasynda zardap shekkender týraly aqparat joq ekenin málimdedi. Sol sátte Iran aýmaǵynda 96 Qazaqstan azamaty bolǵany habarlandy.

Áp-sátte-aq astan-kesteńi shyq­qan Taıaý Shyǵystaǵy ahýal­dyń ýshyǵýyna baılanysty elimiz Iran, Izraıl, Sırııa, Irak, Iordanııa jáne Lıvan áýe keńistiginiń ústinen, sheginde jáne mańynda ushýǵa tolyq tyıym engizdi. «Air Astana» kompanııalar toby 3 naýryzdy qosa alǵanǵa deıin Taıaý Shyǵys elderine barlyq reısti toqtatty.

28 aqpan kúni túnde Pentagon «Epıkalyq qahar» dep aıdar taqqan Iranǵa baǵyttalǵan áske­rı operasııasyn bastady. Al keshe Izraıl sheneýnikteri Irannyń joǵarǵy jetekshisi Hameneıdiń qaza tapqany týraly habar taratty. Muny Tramp ta málimdedi. Degenmen Iran bıligi kósemniń din aman ekenin, kóńil kúıi de jaqsy ekenin jarııalap, alǵashynda bul aqparatty joqqa shyǵardy. Tek jeksenbiniń tańynda Irannyń memlekettik aqparat agenttigi IRNA eldiń Joǵar­ǵy kóshbasshysy aıatolla Álı Hameneıdiń otbasy múshele­rimen birge qaza tapqanyn habarlady. Aıatollanyń qazasyna baılanysty elde 40 kúndik jal­py­ulttyq aza tutý jarııalanyp, jeti kúndik memlekettik demalys belgilendi. Jergilikti BAQ Hameneıdiń 28 aqpan kúni, zymyrandardyń alǵashqy legi­nen-aq qaza tapqanyn jazdy.

Senbi kúni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qaýipsiz­dik Keńesiniń Hatshysy Ǵızat Nurdáýletovke kúsh­tik qu­rylymdar men salalyq mı­nıstr­likterdiń jetekshileri­men birge Irandaǵy ahýaldyń ýshyǵýyna jáne elimizdegi turaqtylyqqa qater tóndirý yqtımaldyǵyna baılanysty shuǵyl sharalar josparyn ázirleýdi tapsyrdy. Bul týraly Prezıdenttiń keńesshisi – baspasóz hatshysy Aıbek Smadııarov habarlady. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen barlyq kúshtik qurylymdar táýliktik jumys kestesine kóshirildi. Úkimette Syrtqy ister mınıstrligi jetek­shilik jasaıtyn arnaıy monıtorıng toby jumysqa kiristi. О́ńir ákimderine Taıaý Shyǵysta bolyp jatqan jaǵdaıdy eskere otyryp, sheshim qabyldaý tapsyryldy.

Sondaı-aq Aıbek Smadııarov 1 naýryz kúni Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Prezıdenti Birikken Arab Ámirlikteri, Saýd Arabııasy, Qatar, Bahreın jáne Kýveıt memleketteriniń basshylaryna osynaý qıyn-qystaý kezeńde shynaıy qoldaýy men tilektestigin bildirip, hat joldaǵanyn habarlady. Resmı aqparatta Memleket basshysy dostas ári baýyrlas elderdiń táýelsizdigi men qaýipsizdigine nuqsan keltirýge baǵyttalǵan barlyq áskerı áreketti batyl aıyptaıtyny aıtylǵan.

Sondaı-aq Memleket basshy­synyń Taıaý Shyǵystaǵy ahýaldy jiti qadaǵalap otyrǵany málim boldy. Prezıdenttiń keńes­shisi – baspasóz hatshysy Aıbek Smadııarovtiń «Telegeram» arnasynda taratqan aqparatyna súıensek, Qasym-Jomart Toqaev Iordanııa Koroli II Abdallaǵa hat joldap, Qazaqstan qazirgideı syn saǵatynda baýyrlas ıordan halqyna qoldaý men tilektestik bildirgen.

Al keshe Prezıdent Qatar Memleketiniń Ámiri sheıh Támım ben Hamad Ál Tánımen telefon arqyly sóılesip, áńgimelesý barysynda Taıaý Shyǵystaǵy ahýal­dy talqylady. Prezıdent aı­maqta qaqtyǵystyń órship ket­keni­ne alańdaýshylyq bildi­rip, osynaý kúrdeli kezeńde Ámir men baýyrlas Qatar halqyna tilektes ekenin aıtty.

Sonymen qatar Memleket basshysy BAÁ Prezıdenti sheıh Muhammed ben Zaıd Ál Nahaıan­men de telefon arqyly sóılesti. Prezıdent Taıaý Shy­ǵys­t­aǵy ahýaldyń ýshyǵýyna alańdaýshylyq bildirip, Ámir­likterdiń basshylyǵy men barsha halqyna shynaıy qurmetin, qoldaýy men tilektestigin jetkiz­di. Qasym-Jomart Toqaev qarýly qaqtyǵys barysynda Birikken Arab Ámirlikteriniń azamattyq ınfraqurylymyna zaqym kelge­ni­ne qynjylatynyn aıtty.