Taraz tórinde ótken «Zorlyq-zombylyqsyz otbasy» atty respýblıkalyq forýmda otbasylyq janjaldyń aldyn alý máselesi jan-jaqty aıtyldy. «Zań men tártip» qaǵıdaty sheńberinde ótken is-sharaǵa óńir basshysy Erbol Qarashókeev, halyq qalaýlylary, bilim alýshylar, quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi men qoǵamdyq birlestik músheleri qatysyp, oı-pikirin ortaǵa saldy. Basqosý barysynda sóz alǵan spıkerler ón boıyna izgilik nárin jıǵan adamdardan turatyn qoǵam qurý arqyly ǵana otbasylyq álimjettiktiń, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýǵa bolatynyn tilge tıek etip, sol baǵytta jumylǵan judyryqtaı birlese eńbektený qajettigin atap ótti.
Al óńir basshysy Erbol Qarashókeev otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý baǵytynda oblys aýmaǵynda atqarylyp jatqan jumys týraly sóz qozǵady. Sondaı-aq ol Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraǵasy Aıda Balaevanyń respýblıkalyq forýmǵa arnaıy joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
«Bul kezdesý – qatardaǵy kóp is-sharanyń biri emes. Búgingi basqosý –qoǵamymyzdyń irgetasyna tikeleı áser etetin, memleketimizdiń turaqty damýy men balalarymyzdyń bolashaǵyna asa mańyzdy másele talqylanatyn pikir alańy. О́ıtkeni otbasy – elimizdiń eń basty áleýmettik ınstıtýty. Memleket basshysy aıtqandaı, názik jandar men balalardyń quqyǵyn qorǵaý – memlekettik saıasattyń basty baǵyty. Zorlyq-zombylyqqa qarsy «nóldik tózimdilik» ustanymy sóz júzinde qalmaýy kerek. Naqty is-qımyl arqyly kórinis tabýǵa tıis. Bul ustanym – barlyq memlekettik organnyń, quqyq qorǵaý organdary men azamattyq qoǵamnyń baǵdary. Osy baǵytta Jambyl óńirinde aıtarlyqtaı jumys atqarylyp jatyr. Byltyr oblystyq polısııa departamentinde otbasylyq turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúres jónindegi mamandandyrylǵan bólimshe quryldy. Oblys aýmaǵynda otbasylardy qoldaý ortalyqtary men arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyqtary jumys istep tur. Munda zábir kórgen áıelder men balalarǵa keshendi jaǵdaı jasalyp, quqyqtyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik qoldaý kórsetiledi. Memleket basshysynyń pármenimen turmystyq zorlyq-zombylyqty krımınızasııalaıtyn zań qabyldanyp, zorlyq kórsetkender úshin qylmystyq jaýapkershilik engizilgeni málim. Qazirgi kezde óńirde 338 900 otbasy bar. Onyń ishinde kópbalaly, tórt jáne odan da kóp balasy bar otbasy sany – 48 myń. Olarǵa memlekettik qoldaý zań aıasynda kórsetilip jatyr», deıdi E.Qarashókeev.
Oblys basshysy keltirgen derekke júginsek, óńirde «daǵdarystaǵy» jáne «asa kúrdeli» sanatqa engen otbasylardyń sany 92 myńǵa jetken. Osy sıfrǵa qarap-aq aımaqta áleýmettik saıasatty odan ári jetildirýdiń mańyzy zor ekenin baǵamdaý qıyn emes.
Respýblıkalyq forýmǵa arnaıy kelgen Májilis depýtattary da oı-pikirlerin ortaǵa salyp, qazaq qoǵamynyń bas aýrýyna aınalǵan turmystyq zorlyq- zombylyqpen kúreste árbir otbasy jaýapkershilik tanytýy kerek ekenin atap ótti.
«Qoǵamda ózgeris bolyp jatqanyn kórip otyrmyz. Zábir kórgender únsiz qalýdan jalyqqany anyq. Olar memleket tarapynan laıyqty qoldaý bar ekenin sezinip, óz quqyǵyn qorǵaýdyń naqty tetigin qoldana bastady. Munyń bári zańnamaǵa engizilgen tıisti ózgeristerdiń arqasynda múmkin bolyp otyr», deıdi Májilis depýtaty Mútáli Ábýtálip.
Ishki ister mınıstrligine qarasty ákimshilik polısııa komıtetiniń tóraǵasy, polısııa general-maıory Murat Qabdenov turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúrestegi ishki ister organdarynyń róli men qabyldanyp jatqan naqty sharalar týraly aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, profılaktıkalyq esepke alý jáne daǵdarys ortalyqtarymen birlesken jumysty kúsheıtýdiń mańyzy zor.
«Otbasy – kez kelgen qoǵamnyń tiregi. Ár shańyraqta tynyshtyq ornamasa, qoǵamnan maza ketedi. Álbette, bala tárbıesine, jalpy adam tárbıesine aıryqsha nazar aýdarý kerek. Qatań talap ornaǵan kezde ǵana nátıje bolady. 2019-2025 jyldar aralyǵynda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen turmystyq salada quqyq buzýshylarǵa qatysty jazany birneshe ret qatańdattyq. Al 2023 jyldyń 1 shildesinen beri polısııa jábirlenýshiniń aryzynsyz quqyq buzýshylyq deregi boıynsha is qozǵaıdy, qazir sotta tatýlasýǵa bir ǵana múmkindik bar. Buǵan qosa sot sheshimimen beriletin jazanyń sanksııasy 5 táýlikten 25 táýlikke deıin uzartyldy. 2024 jyly uryp-soǵý men densaýlyqqa jeńil zııan keltirý deregin qylmys sanatyna jatqyzdyq. Jazany qatańdatyp qana qoımaı, qysym kórsetýshini qaıta tárbıeleý, ıaǵnı olardyń minez-qulqyn májbúrli túrde túzeý normalaryn da zańnamalyq túrde rettedik. Osy is-sharalardyń nátıjesin kórip otyrmyz. Máselen, ótken jyldyń qorytyndysynda polısııaǵa kelip túsetin shaǵymdar men qońyraýlardyń sany 17 paıyzǵa azaıdy, aýyr qylmys sany 11 paıyzǵa tómendedi», deıdi M.Qabdenov.
Oblystyq polısııa departamentiniń bastyǵy Qaısar Sultanbaev turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý tek quqyq qorǵaý organdarynyń emes, qoǵamnyń ortaq mindeti ekenin atap ótti. Sondaı-aq ol basty nazar aldyn alý sharalaryna baǵyttalǵanyn, júıeli túrde júrgizilgen profılaktıkalyq jumystyń nátıjesinde 2026 jyldyń alǵashqy aıynda oblys aýmaǵynda otbasylyq turmystyq qatynasta jasalǵan qylmystardyń sany 50 paıyzǵa tómendegenin málimdedi.
Buǵan qosa forýmda «Intellect7G – ekspertter men keńesshiler qoǵamy» respýblıkalyq qoǵam birlestiginiń prezıdenti Marjan Eliqulova «Shaıqalmaǵan shańyraq» baǵdarlamasyn tanystyrdy. Baǵdarlama zaman úrdisine saı ulttyq qundylyqtar aıasynda turaqty, ınstıtýsıonaldy jetik otbasynyń modelin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Jambyl oblysy
