2022 jyly Elek ózeniniń saǵasy Jamansý ózeniniń sol jaq jaǵalaýynan Á.Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtynyń mamandary ejelgi adamdar turaǵyn anyqtady. Mártók aýdanynan tabylǵan osy eskertkishke «Jamansý-2» ataýy berildi. Turaqtyń jalpy aýdany shamamen 9,7 gektardy quraıdy. Arheologter bul jerden sharýashylyqqa paıdalanylǵan ártúrli shuńqyrlar tapty, turǵyn úı sııaqty orynnyń syrtqy pishinin anyqtady.
Tarıhshylar dástúrli arheologııalyq muralardy kıeli eskertkishter (beıitter men ǵıbadathanalar), qonys nysandary (turaqtar men qonystar) dep bóledi. Osy jaǵynan qaraǵanda beıitter men ǵıbadathanalardy zertteý ejelgi adamdardyń rýhanı senimi men dúnıetanymyn, jerleý dástúrin uǵynýǵa jol ashady, al turaqtar men qonystar olardyń kúndelikti turmys-tirshiligin tanýǵa múmkindik beredi.
«Qazba jumystary kezinde Jamansý-2 turaǵynan myńnan asa tas buıym tabyldy. Olardyń arasyndaǵy san túrli quraldan bastap, geometrııalyq mıkrolıtterge deıingi ejelgi adam qolymen jasalǵan dúnıeler tas óńdeýdiń joǵary deńgeıin meńgergen sheberler bolǵanyn kórsetedi. Odan basqa júzden astam qysh buıymynyń synyqtary jáne jıyrmaǵa jýyq janýar súıeginiń qaldyqtary tabyldy. Tabylǵan zattardy keshendi taldaý negizinde osy turaqta keıingi mezolıt dáýirinen eneolıttiń sońyna deıin adamdar turdy dep aıta alamyz. Boljamymyz radıokómirtekti datalar keshenimen de rastaldy. Osy derekterge súıene otyryp, Jamansý-2 turaǵyn Aqtóbe oblysyndaǵy ǵana emes, elimizdiń batys óńirindegi eń kóne adam qonystarynyń biri dep ataýǵa negiz bar», deıdi Á.Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýty Batys Qazaqstan fılıalynyń dırektory Samrat Qýandyq.
Qarǵaly aýdanyndaǵy qola dáýiriniń eskertkishi – Tarańǵul qonysynan da zertteýshilerdi oılandyrǵan biraz dúnıe tabyldy. «Tarańǵul arheologııalyq kesheni bir-birimen baılanysty eki nysan – qonys pen beıitten turady. Olardyń arasy jaqyn ornalasqan. Bul jerden ejelgi qaýymnyń sharýashylyq qyzmeti men qolónerinen bastap, jerleý dástúrine deıingi ómiri tolyq kórinedi. Qazba jumysy kezinde sharýashylyq qurylysy, quıý qalyptary, qysh synyqtary, eginshilik, ken qazý men balqytýǵa arnalǵan quraldar, janýarlar súıekteriniń qaldyqtary tabyldy. Tabylǵan dúnıelerdi jınaqtaı kele, keıingi qola dáýirine jatatyn osy eskertkishti Alakól mádenıetiniń oqshaýlanǵan nusqasy Qojymberdi mádenı tobymen baılanystyrdyq. Tarańǵuldyń geografııalyq ornalasýy men odan tabylǵan zattar óz zamanynda Eýrazııa aımaǵyndaǵy mys óndirý men óńdeýdiń negizgi ortalyqtarynyń biri Oral – Muǵaljar ken baıytý aýdanymen tyǵyz baılanysta bolǵanyn kórsetedi. Oǵan dálel qazba jumystary kezinde tabylǵan shahtalar jáne ken balqytý peshterine uqsaıtyn jylytý qurylymdary», deıdi S.Qýandyq. Onyń aıtýynsha, bul jańalyq dalalyq aımaqtyń baıyrǵy qaýymynyń joǵary deńgeıde sharýashylyq uıymdastyryp, joǵary tehnologııalyq bilimge ıe bolǵanyn kórsetti. Tutastaı alǵanda, osy jańalyq ejelgi dáýirdegi qazirgi Qazaqstan aýmaǵyna jańa kózqaraspen qaraýǵa jol ashady.
Tarańǵul jáne Jamansý turaqtary qola dáýiriniń eskertkishteri Aqtóbe oblysyndaǵy az zerttelgen ári sırek tabylǵan mańyzdy ǵylymı jańalyqtardyń biri ekeni daýsyz. Tabylǵan oljalardy zertteý jumystary áli aıaqtalǵan joq. Osy jerdegi ózen jaǵasyn mekendegen ejelgi qola dáýiriniń qaýymy bizdiń zamanymyzǵa deıin 4–5 myń jyl buryn Oral men Muǵaljar taýlary arasyndaǵy dalada barys-kelis, aıyrbas, kóshi-qondy júrgizip, egin egip, ken óndirip, balqytyp, mal ósirip, ań aýlap, tirshilik úshin kúrese júrip, damýdyń kelesi kezeńine ótken.
Aqtóbe oblysy
